II SA/Sz 469/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [..] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat K. M. kwotę [...] ([...]) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną w oparciu o przepis art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), § 1 pkt 1 ppkt a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823) Prezydent Miasta po rozpatrzeniu wniosku M. K. z dnia [...] odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup biletu oraz opłatę czynszu. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranych dokumentów ustalono, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. dochód wnioskodawcy wynosił [...] ( w tym: dodatek mieszkaniowy [...], zasiłek okresowy [...] i nie przekraczał kryterium dochodowego, które w jego przypadku wynosi [...]. Nadto skarżący został już objęty pomocą finansową na ww. cele, ponieważ decyzjami z dnia [...] przyznana została mu pomoc w formie zasiłku celowego na zakup biletu w kwocie [...] oraz zasiłek celowy na dofinansowanie opłat zaległości czynszowych w kwocie [...] jednorazowo. Zatem potrzeby w zakresie sfinansowania zakupu biletu oraz opłaty czynszu zostały pokryte. Organ wskazał, że stosownie do art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Mając na uwadze, że skarżący został już objęty pomocą na zakup biletu sieciowego i opłatę czynszu, to ponowne przyznanie zasiłku na ten cel jest bezpodstawne, ponieważ zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej. Nadto decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] skarżącemu został przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości [...], zatem potrzeba w zakresie opłaty za czynsz pozostaje pokryta. Organ poza tym przedstawił dane za ubiegły rok dotyczące wysokości przyznanych świadczeń oraz liczby rodzin objętych różnymi formami pomocy społecznej. M. K. zakwestionował powyższe rozstrzygnięcie wskazując w złożonym odwołaniu, iż jego potrzeby odnośnie biletu miesięcznego i opłat za czynsz mają charakter cykliczny, powtarzający się co miesiąc. Argumentacja przyznania wnioskowanych zasiłków we wrześniu, spowodowała, że jego potrzeby w tym zakresie nie zostały zaspokojone w miesiącu październiku. Dodatkowo przyznana kwota [...] na spłatę zadłużenia pokryła je tylko w 50% i nie uwzględnia powiększającego się o [...] miesięcznie zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823) podzieliło stanowisko organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium opisało sytuację wnioskodawcy, ustalając, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku (od dnia [...]), natomiast od dnia [...] uprawniony jest do pobierania stypendium szkoleniowego, którego wysokość za okres od do [...] wyniosła [...] netto. Dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku ( ) wynosił [...] (z tytułu zasiłku okresowego i dodatku mieszkaniowego) i nie przekroczył kwoty [...] stanowiącej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Odnosząc się do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanych zasiłków celowych, Kolegium wskazało, że wniosek złożony w dniu [...], tj. dzień przed wydaniem decyzji przyznających zasiłek celowy na zakup biletu oraz na pokrycie zaległości w opłatach za czynsz, był kolejnym wnioskiem złożonym w tym samym miesiącu na ten sam cel. Zasadna więc była odmowa przyznania zasiłku celowego na zakup biletu, ponieważ taką pomoc skarżący otrzymał pod koniec [...]. Natomiast [...] sytuacja dochodowa M. K. znacznie się poprawiła, zatem bilet sieciowy na miesiąc listopad mógł zakupić z własnych środków. Stosownie do treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności może on pokryć część lub całość kosztów zakupu żywności, odzieży, leków, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i na praw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Organ pomocy społecznej na każdą z wyżej wymienionych potrzeb może przyznać zasiłek celowy, ale nie jest do tego zobowiązany. Rozpoznając sprawę w oparciu o art. 39 ww. ustawy organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, a wydawane decyzje uwzględniają z jednej strony potrzeby i sytuację materialna wnioskodawcy, z drugiej możliwości finansowe gminy. Przyznawana pomoc musi być miarkowana, a samo jej przyznanie bardzo wyważone. Nawet jeśli wskazana potrzeba występuje co miesiąc, to przyznanie zasiłku celowego nie musi nastąpić w każdym miesiącu. Zasiłki celowe generalnie przyznaje się na określony cel, a nie na okres. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K. wyjaśnił, że wypłata stypendium nastąpiła dopiero pod koniec [...], zatem nie nastąpiła utrata ani uzyskanie dochodu przekraczające ustawową wysokość uprawniającą do otrzymania świadczenia. Natomiast wniosek złożony w dniu [...] był wnioskiem złożonym na miesiąc, z czego pracownik przeprowadzający wywiad zdawał sobie sprawę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znajdując podstaw do zmiany wydanego rozstrzygnięcia wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Powyższe oznacza, że Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, ponieważ nie narusza ona prawa. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w działaniach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jednocześnie zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 3 ust. 4 ww. ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Stosownie natomiast do art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dlatego też, nawet spełnianie ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia, ponieważ musi się ono mieścić w ramach możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że organ może, ale nie musi przyznać świadczenia, a przyznanie świadczenia jest uzależnione od środków finansowych, jakimi dysponuje ośrodek na pomoc społeczną. Decyzja administracyjna w sprawie zasiłku celowego jest wydawana w granicach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale również przesłanki warunkujące jej wysokość, to znaczy ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość osób i rodzin ubiegających się o tę pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają być przeznaczone. Przy czym przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia – zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 i art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana przez sąd ogranicza się wyłącznie do zbadania jej zgodności z prawem. Zadaniem Sądu jest bowiem ustalenie, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy przy jej wydaniu organ nie przekroczył granic uznania, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie, czy postępowanie poprzedzające jej wydanie, zostało prawidłowo przeprowadzone, w szczególności zaś, czy stan faktyczny został ustalony w prawidłowy sposób. Tego rodzaju uchybień Sąd w niniejszej sprawie się nie dopatrzył. W szczególności, prawidłowo ustalono w zaskarżonej decyzji stan faktyczny. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. spełniał dochodowe kryterium osoby samotnie gospodarującej. Skarżący, jak prawidłowo również ustalono, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, od dnia [...] uprawniony jest do pobierania stypendium szkoleniowego, które w okresie od dnia [...] wyniosło [...] netto. Ten jednak dochód nie był brany pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku z [...], gdyż miesiącem poprzedzającym złożenie wniosku był [...], a nie [...]. Skoro bowiem z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że gdy nie zachodzi przypadek utraty dochodu, to za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszoną o obciążenie wskazane w pkt 1 – 3 tego przepisu, to zgodnie z prawem organy obu instancji ustalając dochód skarżącego oparły się na przychodach [...]i w konsekwencji prawidłowo przyjęły, że dochód ten nie przekroczył kryterium dochodowego uprawniającego do korzystania z pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak, że miały obowiązek pomocy tej udzielić, gdy zważy się, że decyzjami z dnia [...] przyznano skarżącemu zasiłek celowy na zakup biletu w kwocie [...] oraz zasiłek celowy na dofinansowanie opłat zaległości czynszowych w kwocie [...]. Wniosek z dnia [...] był zatem ponownym wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na te same cele. Niewątpliwie sytuacja życiowa skarżącego jest trudna. Jednakże organ orzekając w przedmiocie przyznania pomocy społecznej każdorazowo musi uwzględniać całokształt sytuacji osoby wnioskującej oraz fakt, że ograniczone środki jakimi dysponuje mają trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Skarżący musi mieć na uwadze, że pomoc społeczna w formie zasiłku celowego ma charakter doraźny. Fakt, że zgłaszane przez niego potrzeby mają charakter cykliczny, nie przesądza o obowiązku organu przyznania ponownie zasiłku na ten sam cel w tym samym lub następnym miesiącu. Słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że rolą organów pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich potrzeb zgłaszanych przez stronę, nawet jeżeli wskazana potrzeba występuje co miesiąc. Dodać należy, iż działanie takie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 1 ustawy o pomocy społecznej. Decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby. W związku z tym organy zasadnie uwzględniły fakt, że skarżący został już w tym czasie objęty pomocą w formie zasiłku celowego na zakup biletu oraz na wyrównanie zaległości czynszowych. Dlatego należy stwierdzić, że wobec prawidłowo ustalonego przez organy stanu faktycznego i prawnego oraz motywów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.