II SA/Sz 471/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazania przeprowadzenia kontroli oraz nałożenia obowiązku przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego budynku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie J. D. reprezentowana przez pełnomocnika J. D. złożyła na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu podała, że jedyny dochód jaki posiada to emerytura w kwocie [...] zł. Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz synem, posiadany majątek stanowi dom o powierzchni [..] o wartości [..] zł, nieruchomość rolna o powierzchni [...]. Miesięcznie wydatki to koszty leczenia wnioskodawczyni w wysokości od [...] zł, podatek od nieruchomości [..] zł. Z uwagi na niewypełnienie rubryki 4.2. formularza wezwaniem z dnia 17 czerwca 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał pełnomocnika skarżącej do usunięcia braku formalnego wniosku poprzez sprecyzowanie, czy wniosek obejmuje również ustanowienie radcy prawnego bądź ustanowienie adwokata, pod rygorem przyjęcia, że skarżąca wnosi wyłącznie o zwolnienie od kosztów sądowych – w terminie 7 dni, od daty doręczenia wezwania. Ponadto w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, referendarz sądowy zobowiązał ją do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - dowodu potwierdzającego wysokość emerytury skarżącej w okresie ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia, czy mąż pracuje, otrzymuje świadczenie ZUS, jest osobą bezrobotną i przedłożenie dokumentu potwierdzającego dany fakt, w przypadku uzyskiwania dochodu (np. emerytury, renty, pensji itp.) przedłożenie dowodu potwierdzającego jego wysokość w okresie ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia odnośnie sytuacji finansowej syna, czy pracuje, czy jest osobą bezrobotną i przedłożenie dokumentu potwierdzającego dany fakt (np. zaświadczenia z PUP o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej) w przypadku uzyskiwania dochodu, przedłożenie dowodu potwierdzającego jego wysokość w okresie ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z kont bankowych wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd) oraz innych niezbędnych wydatków, - decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok [...]. Powyższego wezwania referendarza sądowego, skarżąca mimo upływu zakreślonego terminu nie wykonała. Mając na uwadze powyższe należało przyjąć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że J. D. nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) . Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego (referendarza sądowego) wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W niniejszej sprawie skarżąca wskazała, że jej miesięczny dochód wynosi 1 100 zł, tymczasem prowadzi ona gospodarstwo domowe z mężem i dorosłym synem, dlatego konieczne stało się ustalenie ich sytuacji materialnej. Niezbędne było również ustalenie koniecznych niezbędnych wydatków rodziny, po to by móc je zestawić z uzyskiwanym dochodem. Jednakże skarżąca pomimo upływu zakreślonego terminu zobowiązania sądowego nie wykonała. Nienadesłanie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń spowodowało, że nie można ustalić dokładnie sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni. Powyższe skutkuje tym, że nie jest możliwa ocena rzeczywistych zdolności płatniczych strony ponoszenia w niniejszej sprawie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.