II SA/Sz 473/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia do służby oddala skargę. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [..] r. nr[...] , na podstawie art. 104 § 1, art. 127 § 3 oraz 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą przywrócenia M. B. do służby w Izbie Celnej B.. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu [...] r. M. B. złożył wniosek o przywrócenie go "w poczet pracowników Administracji Celnej w[...] " wskazując, że ustała przyczyna, dla której nie zaoferowano mu powołania do służby, albowiem prawomocnym wyrokiem sądu został uniewinniony. W dniu [...] r. Dyrektor Izby Celnej decyzją nr[...] , na podstawie art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 109 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1404), odmówił przywrócenia M. B. do służby w Izbie Celnej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka zgłoszenia gotowości do służby w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku. Orzeczenie Sądu Okręgowego stało się bowiem prawomocne w dniu [...] r., a gotowość do pełnienia służby strona zgłosiła do Dyrektora Izby Celnej we wniosku złożonym w dniu [...] r., tj. po upływie 40 dni. W złożonym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M. B. podniósł, że zgodnie z art. 231 ust. 1 "nowej" ustawy, w sprawach ze stosunku służbowego, zaistniałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Tymczasem przepisy ustawy z 1999 r. o Służbie Celnej, nie przewidywały 7. dniowego terminu do złożenia przez zainteresowaną osobę wniosku o przywrócenie do służby na poprzednich warunkach, który to obowiązek został wprowadzony art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Podkreślił, że pomimo ciążącego obowiązku na organie z mocy art. 9 K.p.a., nie został powiadomiony o zmianie przepisów i wprowadzeniu regulacji nakładającej na osobę, w odniesieniu do której wydany został wyrok uniewinniający, konieczności złożenia wniosku o przywrócenie do służby w terminie 7 dni od wydania przez sąd prawomocnego wyroku. W konsekwencji nie miał wiedzy o istnieniu takiego terminu. O prawidłowości jego postępowania przesądza także fakt, iż poprzednio obowiązująca ustawa w art. 28 przewidywała, że w razie korzystnego zakończenia postępowania karnego, kierownik urzędu proponował pełnienie służby na poprzednich warunkach. Dyrektor Izby Celnej, we wskazanej na wstępie decyzji, uznał, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem, zaś zarzuty zgłoszone we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie zasługują na uwzględnienie. W uzasadnieniu organ podkreślił, że stosownie do art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej przywrócenie do służby w przypadku prawomocnego uniewinnienia funkcjonariusza, następuje po spełnieniu łącznie dwóch przesłanek, tj. złożeniu wniosku o przywrócenie do służby oraz zgłoszeniu gotowości do służby w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku. Przedłożone przez stronę orzeczenie Sądu Okręgowego stało się prawomocne w dniu [...] r., natomiast gotowość do pełnienia służby zgłoszono we wniosku do Dyrektora Izby Celnej, złożonym w dniu [...] r., tj. po upływie 43 dni. Z kolei z treści uregulowań określonych w art. 109 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej wynika, że ustawodawca oczekuje zgłoszenia do służby w ściśle zakreślonym terminie. Organ odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wyjaśnił, że art. 231 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, skoro stosunek pracy z M. B. został rozwiązany z dniem [...] r., przy czym brak jest regulacji prawnych, na podstawie których kierownik urzędu byłby zobligowany do informowania osób zwolnionych ze służby, w stosunku do których prowadzone było postępowanie karne, o zmianach przepisów prawnych. Wskazany art. 9 K.p.a. nakłada obowiązek na organy administracji publicznej do informowania stron i innych osób uczestniczących w postępowaniu administracyjnym, m.in. o zmianach prawnych, jednak tylko w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, a do czasu złożenia wniosku o przywrócenie do służby, tj. do dnia [...] r. nie było prowadzone jakiekolwiek postępowanie administracyjne. Dalej organ podkreślił, że zgodnie z zasadą prawa ignorantia iuris nocet, nikt nie może szukać usprawiedliwienia w nieznajomości prawa, skoro akty prawne publikowane są powszechnie w sposób umożliwiający każdemu zapoznanie się z nimi. Z kolei w kwestii art. 28 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) organ podniósł, że nie mógł mieć on zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem stanowił regulację nieobowiązującej ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, a nadto dotyczył osób zwolnionych ze służby w związku ze skazaniem prawomocnym wyrokiem lub wydaniem orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania karnego. Dokonując ponownej analizy zgromadzonego materiału w sprawie, w świetle obowiązujących przepisów prawa, organ wyjaśnił, że stosunek pracy z M. B. został rozwiązany z dniem [...] r. (pismo nr [...] r.) na podstawie art. 91 ust. 5 i 6 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), tj. w związku z nieotrzymaniem propozycji pełnienia służby, wobec niespełnienia warunków określonych w art. 2 wyżej powołanej ustawy. Zgodnie z tą normą w Służbie Celnej może pełnić służbę osoba, która jest obywatelem polskim, korzysta z pełni praw publicznych, nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie, ma co najmniej średnie wykształcenie, cieszy się nieposzlakowaną opinią oraz posiada stan zdrowia pozwalający na pełnienie służby na określonym stanowisku. Norma ta, zatem stanowi, że choćby jedna z przesłanek nie została spełniona, osoba nie mogła pełnić służby w charakterze funkcjonariusza celnego. W niniejszym stanie faktycznym kryterium uniemożliwiającym dalsze pełnienie służby przez M. B. była utrata przymiotu nieposzlakowanej opinii. Z kolei w art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej enumeratywnie zostały wymienione okoliczności, których spełnienie powoduje przywrócenie do służby, tj.: umorzenie postępowania karnego lub postępowania karnego skarbowego ze względu na okoliczności wymienione w art.17 § 1 pkt 1, 2 i 6 Kodeksu postępowania karnego, uniewinnienie, uchylenie prawomocnego wyroku skazującego. Żadna z powyższych przesłanek nie ma zastosowania do stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, tym samym niemożliwe jest zastosowanie przywrócenia do służby w związku z uniewinnieniem, o którym mowa w art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. M. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej poprzez jego zastosowanie pomimo, iż do sytuacji strony powinny mieć zastosowanie przepisy dotychczasowe, tj. art. 61 ust. 2a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, ewentualnie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o Służbie Celnej. W uzasadnieniu skargi skarżący, powołując się na stanowisko sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego uznał, że skoro na gruncie rozpoznawanej sprawy nie istnieje interes publiczny, który mógłby być postawiony ponad interes jednostki, zaś zastosowanie przepisu nowego bez wątpienia pogarsza sytuację prawną skarżącego, zatem zastosowanie powinny mieć przepisy dotychczasowe. Nawet przy przyjęciu, że zastosowanie powinny mieć przepisy aktualnie obowiązujące, to nie ma przeszkód, aby art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o Służbie Celnej, który nie przewiduje 7.dniowego terminu do zgłoszenia się do służby w wypadku umorzenia postępowania karnego lub uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu, odnieść do rozwiązania stosunku pracy w służbie celnej z innych przyczyn niż tylko zwolnienie ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a lub 8b. Ustawodawca przyjął bowiem ogólną zasadę, że funkcjonariusz nie może ponosić negatywnych konsekwencji, w tym w zakresie istnienia i trwania stosunku służbowego, jeżeli jego wina nie została stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Instytucja przywrócenie do służby powinna więc obejmować wszelkie sytuację, w których wcześniej doszło do ustania lub wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza w związku z prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym. Przywołana przez organ zasada ignorantia iuris nocet nie mogła mieć w sprawie zastosowania, gdyż z uwagi na skomplikowane zasady intertemporalne, nie można wymagać od obywatela, aby wiedział, który przepis będzie miał zastosowanie (stary czy nowy). Poza tym, nie można od niego wymagać, aby w sytuacji obowiązywania, w obecnym stanie prawnym, dwóch sprzecznych ze sobą przepisów, gdzie jeden zakreśla termin na zgłoszenie się do służby, a drugi już nie, mógł wybrać prawidłowy z nich. Niezależnie od powyższego skarżący podniósł, że uchybienie terminowi z art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 2009 r. nie było duże oraz nie było zawinione przez niego, o czym przesądza powołanie się na nieznajomość przepisów prawa, sprzeczność przepisów prawa, brak stosownego pouczenia strony, a także długie oczekiwanie na doręczenie odpisu wyroku sądu karnego z uzasadnieniem. W końcowej części skargi, skarżący wskazał, że skoro ustanie stosunku pracy ze skarżącym nastąpiło wobec niespełnienia warunku nieposzlakowanej opinii, a ocena ta wynikała z faktu wszczęcia przeciwko skarżącemu postępowania karnego, które zakończyło się wyrokiem uniewinniającym od popełnionego zarzucanego mu czynu, zatem odpadła przyczyna z uwagi na którą nie zaproponowano skarżącemu pełnienia służby, a tym samym należało odwrócić negatywne skutki prawne, wyrażające się utratą pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu, błędny jest pogląd skarżącego, że w jego przypadku zastosowanie powinny mieć art. 61 ust. 2a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej albo art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o służbie Celnej. Wskazane przepisy dotyczą stanu prawnego sprzed wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy i nie mogą być stosowane do wniosków o przywrócenie do służby składanych już pod rządami nowej ustawy, która kwestie przywrócenia do służby reguluje w przepisach art. 109 i 230. Niezasadne jest również twierdzenie, że z uwagi na przepis art. 231 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. przywrócenie do służby powinno być oceniane na podstawie dotychczasowych przepisów. W orzecznictwie i w doktrynie powszechnie akceptowana jest zasada bezpośredniego działania nowego prawa, a w przepisach dawnej i obecnej ustawy są regulacje dotyczące przepisów przejściowych. Nie jest również możliwe przywrócenie do służby z związku z uniewinnieniem, o którym mowa w art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, skoro skarżący nie był funkcjonariuszem celnym. Z kolei przepis art. 109 ust. 2 nie jest przepisem instrukcyjnym, ale przepisem prawa procesowego, a zatem w realiach niniejszej sprawy nie można mówić o uchybieniu terminowi niezawinionemu przez stronę. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Wniesiona skarga jest niezasadna. Skarżący M. B. złożył wniosek o przywrócenie jak to określił we wniosku "w poczet pracowników Administracji Celnej [...] w związku z wyrokiem, który zapadł w dniu [...] r. w Sądzie Okręgowym w[...] , uniewinniającym m.in. skarżącego od zarzucanego czynu udzielania pomocy innym osobom w uchylaniu się m.in. od uiszczenia cła, i innych należności podatkowych. Dyrektor Izby Celnej odmówił przywrócenia skarżącego do służby ze względu na złożenie wniosku po upływie 7. dniowego terminu określonego w art. 109 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Organ podkreślał nadto, że podstawę rozwiązania z M. B. stosunku pracy stanowił art. 91 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, czyli nieotrzymanie propozycji pełnienia służby w Służbie Celnej. Analiza zaskarżonej decyzji oraz przedłożonych przez organ, na podstawie art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", akt administracyjnych sprawy doprowadziła Sąd do wniosku, że istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do wyjaśnienia, czy M. B., funkcjonariusz celny, któremu nie zaproponowano przekształcenia stosunku pracy w stosunek służby na warunkach określonych w art. 91 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r., może skutecznie domagać się po rozwiązaniu stosunku pracy w wyżej wskazanym trybie, przywrócenia do służby w Służbie Celnej po zapadnięciu wyroku uniewinniającego od zarzutów związanych z wykonywaną pracą jako funkcjonariusza celnego. Nie jest okolicznością sporną, bo wynikającą z przedłożonego i nie kwestionowanego przez żadną ze stron świadectwa pracy, że z M. B. rozwiązano stosunek pracy z dniem [...] r., a podstawą rozwiązania stosunku pracy był art. 91 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, zwanej dalej "ustawą o Służbie Celnej z 1999 r.". Zgodnie z przepisem art. 91 ust. 5 powołanej ustawy, nie otrzyma propozycji pełnienia służby osoba, która nie spełnia warunków określonych w art. 2. Przepis ten stanowi, że w Służbie Celnej może pełnić służbę osoba, która: 1/ jest obywatelem polskim; 2/ korzysta z pełni praw publicznych; 3/ nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie; 4/ ma co najmniej średnie wykształcenie; 5/ cieszy się nieposzlakowaną opinią; 6/ posiada stan zdrowia pozwalający na pełnienie służby na określonym stanowisku. Z treści świadectwa pracy jak i ze znajdującego się w aktach osobowych skarżącego pisma Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r. nie wynika, którego z warunków M. B. nie spełniał na tyle, że nie złożono mu propozycji przekształcenia stosunku pracy w stosunek służby, zaś sam skarżący nie podjął żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia tej kwestii. Nie podważał również legalności rozwiązania z nim stosunku pracy, w tym nie kwestionował przyczyn nie złożenia mu propozycji dalszego zatrudnienia w Służbie Celnej (skarżący nie składał wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Głównego Urzędu Ceł). Podkreślenia w rozpoznawanej sprawie wymaga, że po rozwiązaniu ze skarżącym z dniem [...] r. stosunku pracy, nigdy po tej dacie nie nawiązano z M. B. stosunku służby w Służbie Celnej. Już tylko z tego powodu pozbawione podstaw prawnych było ubieganie się skarżącego o przywrócenie do służby, do której de facto go nie powołano. Wyrok, który zapadł w Sądzie Okręgowym w dniu [...] r. uniewinnił wprawdzie skarżącego od zarzucanych mu czynów w sprawie karnej, jednakże - zdaniem składu orzekającego w tej sprawie - w istocie pozostał bez wpływu zarówno na skuteczność rozwiązania ze skarżącym stosunku pracy w roku [...] na podstawie art. 91 ust. 5 i 6 ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. jak i na późniejsze roszczenia o przywrócenie do służby. Ustawa o Służbie Celnej z 1999 r. przewidywała w art. 61 ust. 2a, na który to przepis powołuje się M. B. w skardze, tryb postępowania dotyczący przywracania do służby funkcjonariuszy celnych, w stosunku do których zapadł prawomocny wyrok uniewinniający, jednakże warunkiem zastosowania tego przepisu było zwolnienie ze służby na podstawie art. 26 pkt 13 tej ustawy, czyli po upływie 12 miesięcy okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych, jeżeli nie ustąpiły przyczyny będące podstawą zawieszenia. W niniejszej sprawie, na który to fakt Sąd już wyżej zwrócił uwagę, przepis ten jak i pozostałe przepisy ustawy o Służbie Celnej z 1999 r., w tym dotyczące zwalniania funkcjonariusza celnego ze służby, nie miały wobec skarżącego zastosowania wobec nie złożenia mu propozycji zatrudnienia w Służbie Celnej (nie nawiązania stosunku służby). Wbrew twierdzeniu skargi, z analogicznych jak powyższe powodów, do oceny prawnej sytuacji skarżącego nie mają również zastosowania przepisy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 53, poz. 311). Zwolnienie skarżącego ze służby nie nastąpiło bowiem na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a lub 8b ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. W ocenie Sądu, to nie brak odpowiednich przepisów intertemporalnych czy nieznajomość przez M. B. przepisów prawa skutkował odmową przyjęcia skarżącego do służby. W tej kwestii organ wypowiedział się w roku 2000 nie proponując skarżącemu pełnienia służby w nowej formacji. Ustawa o Służbie Celnej z 1999 r., tworząc jednolitą, umundurowaną Służbę Celną, realizującą zadania polityki celnej państwa, zwłaszcza w zakresie kontroli przestrzegania prawa celnego oraz wymiaru i poboru należności celnych, a także zadania i uprawnienia w zakresie rozpoznawania i wykrywania przestępstw i wykroczeń związanych z przywozem i wywozem towarów oraz ścigania ich sprawców, i wyposażając tę Służbę w uprawnienia operacyjno-rozpoznawcze i kontrolne, zgodnie z przepisami Kodeksu celnego, Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu karnego skarbowego (art.1 ust. 2 i ust. 2a), przewidziała konieczność oceny przydatności do służby celnej dotychczasowych funkcjonariuszy celnych zatrudnionych w administracji celnej z punktu widzenia posiadanych przez nich kwalifikacji oraz przebiegu i oceny dotychczasowej ich pracy "na warunkach i zasadach" ustalonych w ustawie (art. 91 ust. 2 zdanie drugie). Od wyników tej oceny uzależniła też złożenie propozycji pełnienia służby, zastrzegając zarazem, że propozycji takiej nie otrzyma osoba, która nie spełnia warunków określonych w art. 2 ustawy. Z art. 91 ust. 6 ustawy wynika przy tym, że z osobami, które nie otrzymają propozycji pełnienia służby, mogą być rozwiązane stosunki pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia (gdy rozwiązanie dotyczy pracownika mianowanego) lub z zachowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia (gdy rozwiązanie dotyczy pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę). Ustawa o Służbie Celnej wprowadziła zatem wypowiedzenie stosunków pracy uzasadnione w szczególny sposób, tj. powołaniem do życia Służby Celnej, składającej się z osób właściwie dobranych i dających gwarancję należytego wykonywania zadań państwa stojących przed tą Służbą. Wystarczającą zatem przyczyną rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 91 ust. 6 ustawy o Służbie Celnej było nieprzedstawienie dotychczasowemu pracownikowi administracji celnej propozycji pełnienia służby na stanowisku funkcjonariusza celnego. Okoliczność ta, czyli nieprzedstawienie skarżącemu propozycji pracy w istocie zamknęła M. B. możliwość dalszego zatrudnienia w Służbie Celnej w ramach stosunku służby, zaś prawomocny wyrok uniewinniający, który zapadł wprawdzie po ponad trzynastu latach od rozwiązania stosunku pracy, w istocie pozostał bez wpływu na możliwość ponownego zatrudnienia skarżącego, albowiem prowadzone postępowanie karne zakończone tym wyrokiem nie było formalnie przyczyną jego zwolnienia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - oddalił skargę.