II SA/Sz 483/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego p o s t a n a w i a: 1/ zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2/ ustanowić adwokata. Postanowieniem wydanym w dniu 26 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę E. K. na opisaną w sentencji decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia [...] r. w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego. Odpis rzeczonego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 6 sierpnia 2018 r. W terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej, skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W motywach wniosku podał, że jest emerytem i nie posiada pieniędzy aby zlecić prowadzenie sprawy adwokatowi. Wnioskodawca podał, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] wartości [...] tys. zł stanowiącego współwłasność małżeńską oraz ˝ części domu o powierzchni [...] m2, działki uprawnej o powierzchni [...] arów, obórki i garażu. Dalej skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury wynoszącej [...] zł, a miesięczne wydatki związane z opłatami z tytułu czynszu, kosztów leczenia, wody i ścieków, prądu, gazu, ogrzewania, telefonu wynoszą [...] zł. Z uwagi na informacje podane przez skarżącego w złożonym formularzu PPF starszy referendarz sądowy wezwaniem z dnia 30 sierpnia 2018 r. zobowiązał skarżącego do wyjaśnienia, czy prowadzi sam gospodarstwo domowe, czy z żoną; w sytuacji prowadzenia gospodarstwa z żoną przedłożenia dowodu potwierdzającego wysokość jej dochodu z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wyciągów z rachunków bankowych z tego samego okresu; dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z tego samego okresu oraz dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu i mieszkania, w terminie siedmiu dni, od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W odpowiedzi na powyższe skarżący oświadczył, że jest wdowcem, nie posiada żadnych kont bankowych, największe wydatki ponosi na remont otrzymanego w spadku domu. Fachowcom płaci w ratach, prowadzi oszczędne życie, by związać koniec z końcem. Skarżący przedłożył przekazy pocztowe wypłaty emerytury w kwocie [...]zł, faktury VAT za telefon w wysokości [...] zł, za gaz na kwotę [...]zł (za okres dwóch miesięcy), dowody opłat za prąd w kwocie [...]zł za dom oraz w kwocie [...]zł za mieszkanie, dowód opłaty czynszu w wysokości [...] zł, faktury VAT za wodę [...] zł i [...] zł, faktury VAT w przedmiocie rat z tytułu podatku od nieruchomości w wysokości [...] zł, dowód opłaty składki PZU w kwocie [...]zł oraz odpis skrócony aktu zgonu zony J. K.. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1369 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. Oceniając sytuację rodzinną i materialną skarżącego, starszy referendarz sądowy uznał, że zarówno uiszczenie kosztów sądowych związanych z zawisłym postępowaniem sądowym w sprawie, jak i poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika procesowego, stanowi dla niego nadmierne obciążenie, ponieważ wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewątpliwie bowiem E. K. znajduje się w trudnej sytuacji. Wnioskodawca jest osobą samotną, dysponuje miesięcznie dochodem wynoszącym [...] zł. Z kwoty tej ok. [...] zł przeznacza na opłaty z tytułu utrzymania mieszkania (gaz, prąd, woda i ścieki, czynsz, telefon) na uwadze należy mieć jeszcze koszty związane chociażby z zakupem żywności. Mając zatem na względzie wskazane informacje odnośnie sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego należało uznać, że zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 245 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.