II SA/Sz 486/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 8 kwietnia 2024 r. nr SCŚ- ŚRiA.403.ŚP/T-500.2024.KH, Prezydent Miasta Szczecin odmówił przyznania S. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu wyjaśniono, że postępowanie w przedmiotowej sprawie powinno być prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów tj. obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2024 r. Ustalono, że wnioskodawczyni sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką. Natomiast jako podstawę odmowy przyznania świadczenia przywołano art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wyjaśnił, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność części normy wynikającej z tego przepisu jednak poprawienie stanu prawnego leży wyłącznie w gestii ustawodawcy. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni powołała się na brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobowej, gdyż jej mama wymaga opieki całodobowej. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z 3 czerwca 2024 r. Nr SKO/PA/431/1595/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, od dnia 1 stycznia 2024 r. obowiązywać zaczęły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu, dotyczące warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które to zmiany wprowadzone zostały ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429). Zgodnie zaś z art. 63 ust. 1 tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W powyższym zakresie wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, do dnia 31 marca 2024 r., na mocy decyzji Kolegium z dnia 11 września 2023 r. nr SKO/PA/431/2739/2023. Motywując odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ odwoławczy wskazał, że odwołująca nie legitymuje się aktualnym (obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2024 r.) orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Przy czym organ wyjaśnił, iż osoba uzyskująca świadczenie pielęgnacyjne na mocy przepisów przejściowych ustawy o świadczeniu wspierającym zachowuje swoje prawo nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane. Ponadto, w myśl art. 63 ust. 3 powyższej ustawy, osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. również w przypadku, gdy osobie, nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Kolegium nadmieniło, iż gdyby odwołująca legitymowała się aktualnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2024 r., istniałaby podstawa do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. Jednakże w przedmiotowej sprawie okoliczność ta nie wystąpiła. Pismem z dnia 21 czerwca 2024 r. wnioskodawczyni wystąpiła ze skargą na powyższą decyzję domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji z uwagi na naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a. art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że matka skarżącej nie legitymuje się aktualnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, podczas gdy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 marca 2023 r., zaliczające matkę skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności zachowało ważność do dnia 30 września 2024 r., a tym samym przedłużeniu winna ulec decyzja przyznająca skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która wydana została do dnia 31 marca 2024 r. W uzasadnieniu powyższej skargi skarżąca wyjaśniła, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, orzeczeniem z dnia 7 marca 2023 r., zaliczył matkę skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to wydane zostało do dnia 31 marca 2024 r. W dniu 14 lutego 2023 r. złożony został kolejny wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności niepełnosprawnej. Orzeczeniem z dnia 17 maja 2024 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył wprawdzie matkę skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności jednak od powyższej decyzji wniesiono w ustawowym terminie, odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie, zatem nie jest ono ostateczne. W ocenie skarżącej niezależnie od złożenia kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i następczego złożenia odwołania od orzeczenia zaliczającego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ww. orzeczenie z dnia 7 marca 2023 r. zachowało ważność do dnia 30 września 2024 r., bowiem jego okres ważności upływał w okresie między 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r. Końcowo skarżąca oświadczyła, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 11 września 2023 r., mocą której przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe w związku z opieką nad matką, na okres od dnia 14 lutego 2023 r. do dnia 31 marca 2024 r. winna zostać zmieniona poprzez przedłużenie jej do dnia 30 września 2024 r., bądź do czasu, gdy nowe orzeczenia stanie się ostateczne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Nadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. bowiem nie jest sporne, iż na dzień wejścia w życie przepisów ustawy o świadczeniu wspomagającym, skarżąca na mocy właściwej decyzji organu administracji była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, do dnia 31 marca 2024 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. wpłynął do organu I instancji w dniu 8 marca 2024 r. przy czym do wniosku dołączono wówczas orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 7 marca 2023 r. wydane na okres do 31 marca 2024 r. Podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ odwoławczy było stwierdzenie, iż brak jest aktualnego, tj. obowiązującego po 1 kwietnia 2024 r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak trafnie wskazała skarżąca w skardze, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. poz. 2768), orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Powyższa ustawa weszła w życie 30 grudnia 2023 r. W tym miejscu należy dostrzec, iż rolą organu prowadzącego postępowanie w myśl art. 7 k.p.a. jest podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto organy zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Wreszcie, zgodnie art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy odmawiając przyznania świadczenia z uwagi na brak aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności podopiecznej wnioskodawczyni ograniczył się wyłącznie do oceny zgromadzonych przez organ I instancji akt postępowania i nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia czy nie doszło na podstawie przywołanej wyżej regulacji do przedłużenia ważności orzeczenia dołączonego do wniosku, w szczególności mimo stwierdzenia, iż powyższe stanowi jedyną negatywną przesłankę przyznania świadczenia. W szczególności organ odwoławczy nie wskazał w trybie art. 79a k.p.a. przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane. Powyższe uniemożliwiło skarżącej przedstawienie dowodów potwierdzających wystąpienie do zespołu orzekającego o niepełnosprawności oraz przedstawienie dalszych wyjaśnień w tym zakresie. Powyższe jawi się jako naruszenie przepisów prawa materialnego oraz naruszenia zasad postępowania w zakresie mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. W tym też stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. W toku ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy winien odpowiednio uzupełnić postępowanie mając na względzie, przywołany wyżej przepis ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. Przy czym w toku orzekania organ winien uwzględnić, iż jak wynika ze skargi, strona składając wniosek w dniu 8 marca 2024 r. zmierzała do "przedłużenia czasu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 30 września 2024 r. bądź do czasu, gdy nowe orzeczenia stanie się ostateczne".