II SA/Sz 49/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda (spr.), Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Windak,, Asesor WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II Sz na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi J. Cz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnej F.P. kwotę [...] obejmującą należy podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podaniem z dnia [...] r. J. C. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie zaległości w opłatach za energię elektryczną i wodę. W piśmie z dnia [...] r. wnioskodawca oświadczył, że cofa częściowo podanie z dnia [...] r. w odniesieniu do przyznania pomocy na opłacenie energii elektrycznej. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] r. Nr [...] umorzył postępowanie w sprawie wszczętej wnioskiem strony z dnia [...] r. dotyczące przyznania pomocy w formie zasiłku na pokrycie zaległości w opłatach za energię elektryczną. Decyzję wydano na podstawie art. 104, art. 105 § 2, art. 108 § 1 K.p.a, art. 39 ust 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 późn. zm.), oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135 poz. 950). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskodawca w oświadczeniu złożonym w dniu 19 września 2006 r. oświadczył, iż rezygnuje z ubiegania się o pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie zaległości w opłatach za energię elektryczną, dlatego postępowanie należało umorzyć. Jednocześnie, decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał [...] pomoc społeczną w postaci zasiłku celowego w kwocie [...] zł na pokrycie zadłużenia w opłatach za wodę. W odwołaniu od decyzji umarzającej postępowanie J.C podniósł, że podstawa prawna decyzji jest niezgodna z K.p.a., a decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym i narusza prawo, ponieważ nigdy nie rezygnował z pomocy MOPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu sprawy w wyniku odwołania, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 36 pkt 1 lit c ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), oraz § 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135 poz. 950), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że J.C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy. Decyzją z dnia [...] r. został zainteresowanemu przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Dodatkowo odwołujący się korzysta z pomocy opieki społecznej w postaci zasiłków celowych m. in. z przeznaczeniem na zakup obuwia [...], odzieży [...]zł), opłacenie energii elektrycznej ([...] zł), zakup leków ([...] zł). Decyzją z dnia [...] r. został przyznany odwołującemu się zasiłek celowy w wysokości [...]zł na miesiąc wrzesień w celu pokrycia zadłużenia w opłatach za zużycie wody zgodnie [...] wniosku z dnia [...] r. Łączny dochód odwołującego się w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej, na podstawie art. 8 ust 1 ustawy o pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł. Od dnia [...] r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej, lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej, w omawianym stanie faktycznym jest to bezrobocie. Sytuacja J.C. kwalifikuje go jako uprawnionego do otrzymywania świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Jednak odwołujący się w dniu [...] r. złożył oświadczenie, na podstawie którego wycofał podanie w części dotyczącej przyznania pomocy na pokrycie zaległości w opłatach za energię elektryczną. W wyniku powyższego oświadczenia organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne w tej części, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. W świetle powyższego przepisu, świadczenie w postaci zasiłku celowego może być stronie przyznane po złożeniu ponownego wniosku o przyznanie pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.C wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, lub o zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że uzasadnienie decyzji organu I instancji jest niezgodne z prawem. Skarżący wskazał, że SKO nie dokonało analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie poddało analizie oświadczenia skarżącego z dnia [...] r. oraz pisma z dnia [...] r. (złożonego w sekretariacie SKO w dniu [...]r.) z którego jednoznacznie wynika, że przedmiotem zaskarżenia było uzasadnienie decyzji, a w szczególności podstawa umorzenia postępowania administracyjnego. Skarżący zarzucił, że SKO wykroczyło poza ramy postępowania zakreślone jego odwołaniem. Powołał się na wyrok WSA z dnia 12 października 2005 r. sygn. akt SA/Sz 1972/03 w którym Sąd precyzyjnie wyjaśnił z jakich powodów może nastąpić umorzenie postępowania administracyjnego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wskazało, że w myśl art. 14 ustawy o pomocy społecznej, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy K.p.a. Organ I instancji umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a z uwagi na jego bezprzedmiotowość, po uprzednim częściowym wycofaniu przez skarżącego podania o przyznanie pomocy. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygniecie jej co do istoty. Umorzenie postępowania to orzeczenie formalne, kończące postępowanie, bez merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Przedmiotem postępowania jest konkretna sprawa w której organ administracji jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisu prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Świadczenia z pomocy społecznej są udzielane m. in. na wniosek osoby zainteresowanej (art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Cofnięcie wniosku przez zainteresowanego oznacza w takiej sytuacji brak przedmiotu postępowania, a tym samym brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy. Kolegium wskazało, że skarżący regularnie korzysta z pomocy opieki społecznej, spełnia bowiem przesłanki do otrzymywania świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Jednak cofniecie wniosku o przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego na pokrycie zaległości w opłatach za energię elektryczną, zasadnie skutkowało wydaniem decyzji umarzającej. W piśmie procesowym z dnia [...] r. stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wyjaśnił, że przedmiotem skargi jest samo uzasadnienie obu decyzji i pozostawanie w bezczynności zarówno MOPS jak i SKO w zakresie sprostowania uzasadnienia powodu, pozostawania przez skarżącego w ubóstwie. Wskazał, że skarżący ma interes w zaskarżeniu obu decyzji, bowiem oparte są o nieprawdziwe informacje zawarte w wywiadzie środowiskowym z dnia [...]r. (zwanym dużym), później do poszczególnych decyzji tylko uzupełnianym. Mimo, że skarżący w dniu r. wystąpił z wnioskiem do dyrektora MOPS o uzupełnienie i sprostowanie tego wywiadu, obydwa organy do chwili obecnej pozostają w bezczynności. Pełnomocnik wskazał, że w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] r. uzupełnianym później i będącym podstawowym dowodem skarżonych decyzji, podana jest nieprawdziwa przyczyna powstania ubóstwa skarżącego. W wywiadzie wskazano, że przyczyną ubóstwa skarżacego jest wysokie bezrobocie w regionie i wynikający z niego brak pracy, co nie jest prawdą. Prawdziwą przyczyną ubóstwa skarżącego jest fakt dziesięcioletniej opieki nad obłożnie chorą ciotką skarżącego, wymagającą stałej całodobowej opieki. Skarżący utracił możliwość zarobkowania z tej przyczyny, a nie z powodu wysokiego bezrobocia w regionie. Wskazał, że Kolegium nie zauważyło, iż MOPS niweczy działania skarżącego mające na celu jego ekonomiczne usamodzielnienie się. Odnosi się to do wniosków o zasiłek celowy z przeznaczeniem na uzyskanie uprawnień koniecznych do podjęcia pracy na stanowisku [...] uprawnionego do [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł , co następuje: Z uwagi na charakter zarzutów skargi koncentrujących się na kwestii nieprawidłowego, zdaniem J.C, odczytania treści jego oświadczenia z dnia [...] r. polegającego na błędnym wskazaniu w uzasadnieniu decyzji jakoby użył w nim słowa "rezygnuje" podczas gdy w rzeczywistości stwierdził, że "cofa" podanie z dnia [...] r. w odniesieniu do przyznania pomocy na opłacenie energii elektrycznej, należy wyjaśnić rolę sądów administracyjnych w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości nad działalnością organów administracji publicznej. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in., poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeśli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Kontrola zgodności z prawem oznacza sprawdzenie, czy konkretny organ, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, nie naruszył obowiązujących przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego. Zgodnie z 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), wojewódzki sąd administracyjny uchyla zaskarżone orzeczenie organu administracji tylko, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub stwierdzi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). Jeżeli brak jest również podstaw do wznowienia postępowania albo do stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Z przytoczonych przepisów wynika, że nie każde uchybienie organów administracji skutkuje uchyleniem skarżonego rozstrzygnięcia a tylko takie, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez który to wynik należy rozumieć treść rozstrzygnięcia określoną w sentencji orzeczenia. W ocenie Sądu, akcentowany przez skarżącego fakt użycia przezeń słowa "cofam" nie zaś "rezygnuję" w oświadczeniu z dnia [...] r. nie miał żadnego znaczenia na treść wydanych w sprawie decyzji. Słowo "cofać" oznacza bowiem tyle co rezygnować z czegoś, poniechać, odstępować (vide: "Słownik Języka Polskiego", wyd. PWN, W-wa 1996; "Słownik wyrazów bliskoznacznych" pod red. S. Skorupki, wyd. Wiedzy Powszechnej, W-wa 1997). Fakt, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji nie zacytował wiernie oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu [...] r., nie miał wpływu na trafność podjętego rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania. O ile za zasadny można uznać zarzut nieprawidłowego powołania w podstawie prawnej decyzji organu I instancji art. 105 § 2 k.p.a. w sytuacji, gdy skarżący nie złożył formalnie wniosku o umorzenie postępowania, o tyle samo orzeczenie w tym zakresie znajduje w rozpoznawanej sprawie zarówno uzasadnienie faktyczne jak i prawne. Zgodnie z art. 105 § 2 k.p.a., organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym. Skoro zatem J.C. nie wystąpił z żądaniem umorzenia postępowania to wskazanie jako prawnej podstawy decyzji art. 105 § 2 było nietrafne. Tym niemniej, wobec treści oświadczenia skarżącego z dnia [...] r. z którego jasno wynikała intencja cofnięcia przez J.C. swojego wniosku złożonego dnia [...] r. o przyznanie pomocy na opłacenie energii elektrycznej, umorzenie postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego było prawidłowe i znajdowało umocowanie w przepisie art. 105 § 1 k.p.a. Uzasadniając swój zarzut o nieprawidłowości umorzenia postępowania J.C. powołał się na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r., sygn. [...]. Obecny skład orzekający podziela wyrażone w w/w wyroku stanowisko. Jednocześnie pragnie zauważyć, że w niniejszej sprawie stan faktyczny jest znacząco odmienny od tego który legł u podstaw wyroku z dnia [...]r., a związany był z umorzeniem postępowania odwoławczego, które Sąd uznał za niezasadne. W niniejszej sprawie zaistniała przesłanka umorzenia postępowania administracyjnego z art. 105 § 1 k.p.a. Cofnięcie przez skarżącego wniosku, który mógłby być uwzględniony na drodze postępowania administracyjnego oznacza, że takie postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Za chybiony Sąd uznał również zarzut wykroczenia przez organ odwoławczy poza ramy zakreślone odwołaniem od decyzji organu I instancji. W tym miejscu należy bowiem wyjaśnić, że według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy nie jest związany zarzutami podniesionym w odwołaniu. Co więcej, organ ten ma obowiązek ponownie rozpoznać sprawę w pełnym jej zakresie, z urzędu czuwając nad prawidłowością badanego orzeczenia i ma prawo do podjęcia autonomicznego rozstrzygnięcia w sprawie (art. 138 § 1 i 2 k.p.a.). Natomiast zarzuty sformułowane przez pełnomocnika skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] r., że organy orzekające w sprawie wydały decyzje w oparciu o nieprawdziwe informacje zawarte w wywiadzie środowiskowym z dnia [...]r. którego nie sprostowały, nie odnoszą się do zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi jest bowiem decyzja umarzająca postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe, utrzymana następnie w mocy przez organ odwoławczy, a wydanie tej decyzji nie było poprzedzone postępowaniem dowodowym, w tym wywiadem środowiskowym. Zatem decyzja nie została wydana w oparciu o wywiad środowiskowy. Także zarzuty, że organ odwoławczy nie dostrzega, jakoby MOPS niweczył wysiłki skarżącego mające na celu jego ekonomiczne usamodzielnienie się i nie udziela mu wystarczającej pomocy, nie mają znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy. Reasumując, wobec uznania, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie w pkt. II wyroku wydano na podstawie art. 250 ww. ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).