II SA/Sz 49/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia [...] r. nr [...] Decyzją z dnia [...] r., numer [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza B., na podstawie art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 7, art. 10, art. 13, art. 18, art. 20, art. 21, art. 25, art. 27 ust. 3, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1465) odmówiono M. S. świadczenia wychowawczego wnioskowanego na O. S.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że jednym z kryteriów uprawniających do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie trwającym od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. jest dochód rodziny za 2016 r. W ocenie organu, z przeprowadzonej analizy załączonych do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego dokumentów wynika, że dochód rodziny przekracza – wynoszące 800 zł – kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego bowiem wynosi [...] zł na osobę. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji skarżący podniósł, że nie przedstawiono w niej faktycznego dochodu przypadającego na członka jego rodziny. Wyjaśnił, że w rozmowie telefonicznej z kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w B. uzyskał informację, iż wskazana w decyzji kwota dochodu obejmuje jego wynagrodzenie za styczeń 2017 r. podzielone na 2 członków rodziny. Zdaniem strony uwzględnienie do wyliczenia kwoty wynagrodzenia z jednego tylko miesiąca i to z okresu niewchodzącego w okres podany w ustawie budzi wątpliwości. W jego ocenie skoro istotne jest tylko wynagrodzenie ze stycznia to niecelowym było domaganie się od niego przedstawienia orzeczenia ustalającego na rzecz dziecka O. S. świadczenia alimentacyjnego. Niezrozumiałym dla skarżącego jest to dlaczego do wyliczenia przyjęto wyłącznie jego wynagrodzenie ze stycznia 2017 r. (z uwagi na utratę dochodu za 2016 r.) skoro jako dochód powinny zostać doliczone także alimenty, które nie zostały utracone. Skarżący wskazał, że łącznie jego dochody uzyskane w 2016 r. (dochód z tytułu wynagrodzenia za 2016 r., za styczeń 2017 r., alimenty przyznane w grudniu 2016 r. z wyrównaniem za zaległe miesiące od sierpnia 2016 r.) wynoszą [...] zł, co po podzieleniu przez 12 miesięcy i 2 osoby daje [...] zł na osobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w zw.z art. 2 pkt 1, 2, 4, 14 i 20 lit. a, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 3 i 4, art. 7 ust. 3, art. 48 ust. 1 i 2, ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wyjaśniło, że skarżący w roku 2016 osiągnął dochód w kwocie [...]zł, jednakże nie został on uwzględniony w wyliczeniu bowiem jest to dochód utracony (z uwagi na utratę zatrudnienia). Dochód został natomiast powiększony o uzyskane wynagrodzenie ze stycznia 2017 r. w wysokości [...] zł. Powołując się na treść art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ wskazał, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie na jaki ustalone lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Organ stwierdził, że miesięczny dochód rodziny zgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę dało kwotę [...]zł dochodu na osobę w rodzinie, która przekracza kryterium dochodowe w wysokości [...] zł. Kolegium dodało, że w świetle brzmienia art. 2 pkt 4 i 5 cytowanej wyżej ustawy nie budzi wątpliwości, iż odpowiednio stosowany art. 3 lit. c tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych do dochodu zalicza między innymi alimenty na rzecz dzieci. Zatem organ I instancji winien był do dochodu strony doliczyć otrzymywane na córkę O. S. alimenty. Powyższe nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem nawet bez doliczenia kwot uzyskanych z alimentów, kryterium dochodowe w rodzinie skarżącego zostało przekroczone. Powyższa decyzja została zaskarżona przez M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący podobnie jak w odwołaniu od decyzji z dnia [...] r. podniósł, że organ nie przedstawił faktycznego dochodu przypadającego na członka jego rodziny. Oprócz przytoczenia argumentów analogicznych jak we wspomnianym odwołaniu, skarżący dodatkowo powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2010 r., wydany w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 278/10, w którym wskazano, że "dochód oznacza między innymi przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych), inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych: (...) – alimenty na rzecz dzieci (art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych". W rozstrzygnięciu tym Sąd uznał za wadliwe, zaliczenie do dochodu strony za 2008 r. całej kwoty alimentów wyegzekwowanych w tymże roku za okres od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2008r. Zdaniem tego Sądu, rzeczą organów było ustalenie, jaka część kwoty z wyegzekwowanej kwoty zaległych alimentów przypadała na poszczególne lata od 2004 r. do 2008 r. i dopiero wtedy po ustaleniu tych wysokości należało obliczyć dochód rodziny za rok 2008. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje rozstrzygające w sprawie zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Co prawda w dużej mierze argumentacja skarżącego – z przyczyn o których będzie mowa poniżej – okazała się nietrafna, jednak za słuszny należy uznać podnoszony przez niego argument "nieprzedstawienia faktycznego dochodu przypadającego na członka jego rodziny". Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia [...] r., odmawiającą M. S. świadczenia na córkę O. S. z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Z powyższych uregulowań wynika jednoznacznie, że uzyskanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy). Natomiast ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem przepisów art. 7 ust. 1-3a, które regulują przypadki utraty i uzyskania dochodu (art. 2 pkt 2 ustawy). Skoro skarżący wnioskował o przyznanie mu świadczenia w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., zatem rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2016. W myśl art. 2 pkt 19 lit. c) tej ustawy, przez utratę dochodu należy rozumieć utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika ze świadectwa pracy z dnia [...] r., M. S. był zatrudniony w firmie [...] w okresie od [...] r. do [...] r. na stanowisku młodszego kontrolera jakości. Stosunek pracy ustał w wyniku wypowiedzenia przez pracownika zgodnie z art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Nie ulega zatem wątpliwości, że uzyskany z tytułu wspomnianego zatrudnienia dochód w kwocie [...]zł prawidłowo został przez organ I instancji uznany za utracony. Z kolei zgodnie z treścią art. 2 pkt 20 lit. c) cytowanej ustawy, przez uzyskanie dochodu należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym za zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy uznać wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W wypadku skarżącego uzyskanie dochodu wynikało z wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z [...] Spółką z o.o. w B.. Jak wynika z zaświadczenia o dochodach z dnia [...] r., skarżący uzyskał w okresie od 12 grudnia 2012 r. i w styczniu 2017 r. – kwotę [...]zł netto. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że o ile organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżący utracił w 2016 r. dochód z tytułu zatrudnienia w firmie [...], o tyle twierdzenie o uzyskaniu przez niego w styczniu 2017 r. dochodu z tytułu umowy zlecenia zawartej z [...] Spółką z o.o. w B. jest co najmniej dowolne. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Natomiast w myśl art. 7 ust. 2 tej ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Jak wynika z powyższych uregulowań inaczej obliczany jest dochód członków rodziny w wypadku uzyskania dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (w tym wypadku w roku 2016) a inaczej w przypadku uzyskania tego dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym ten okres (tj. w roku 2017). W niniejszej sprawie nie sposób stwierdzić, który z cytowanych powyżej przepisów ma zastosowanie bowiem, w ocenie Sądu, nie zostało należycie wyjaśnione przez organy, czy skarżący uzyskał dochód z tytułu umowy zlecenia zawartej z [...] Spółką z o.o. w B. w grudniu 2016 r. czy też w styczniu 2017 r. Przedstawione przez skarżącego zaświadczenie z dnia [...] r. kwestii tej nie wyjaśnia zaś organy nie podjęły żadnych czynności by wątpliwości te rozwiać. We wspomnianym zaświadczeniu wskazano, że skarżący uzyskał w okresie od 12 grudnia 2012 r. i w styczniu 2017 r. – kwotę [...]zł netto. Z powyższego w żadnym razie nie wynika, czy wspomniana kwota stanowi wynagrodzenie wyłącznie za styczeń 2017 r. (wówczas wyjaśnienia wymagałoby czy jakąkolwiek kwotę wynagrodzenia skarżący uzyskał za grudzień 2016 r., a jeśli tak to jakiej wysokości) czy też jest to łączna kwota obejmująca zarówno grudzień 2016 r. jak i styczeń 2017 r. (wówczas niezbędne byłoby wyjaśnienie jaka kwota przypada odpowiednio na każdy z tych miesięcy). Wspomniana okoliczność - kiedy faktycznie i jakiej wysokości dochód uzyskał z tego tytułu skarżący – ma dla sprawy istotne znaczenie bowiem od niej właśnie zależy przyjęty sposób wyliczenia wysokości dochodu członka rodziny, a w rezultacie dochodu rodziny, o którym mowa w art. 5 ust. 3 wspomnianej ustawy. Gdyby bowiem okazało się, że skarżący uzyskał jakiekolwiek wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia zawartej z [...] Spółką z o.o. w B. za grudzień 2016 r., wówczas nie można byłoby stosować sposobu wyliczenia określonego w art. 7 ust. 3 ustawy lecz sposób wskazany w art. 7 ust. 2 tej ustawy. Jednocześnie przyjęta do wyliczenia kwota wynagrodzenia za styczeń 2017 r. nie może obejmować łącznie grudnia 2016 r. i stycznia 2017 r. Co istotne, w wypadku gdyby skarżący nie uzyskał za grudzień 2016 r. jakiegokolwiek wynagrodzenia, a pierwszym uzyskanym wynagrodzeniem byłoby wynagrodzenie za styczeń 2017 r. wówczas zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci należałoby uwzględnić do wyliczenia dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (o ile był on uzyskiwany w okresie na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego) – tj. za luty 2017 r. W tym miejscu, odnosząc się do argumentacji skarżącego, należy zaznaczyć, że wskazywany przez niego w odwołaniu od decyzji z dnia [...] r. sposób wyliczenia – zgodnie z którym dochody z 2016 r. podlegają zsumowaniu z dochodem uzyskanym za styczeń 2017 r. a następnie podzieleniu przez 12 miesięcy i ilość członków rodziny - co do zasady jest wadliwy. Zakłada bowiem możliwość zsumowania dochodu uzyskanego w roku 2017 z dochodem z roku 2016 i następnie podzielenie otrzymanej sumy przez 12. Tymczasem z art. 7 ust. 3 ww. ustawy wynika, że dochód uzyskany w kolejnym roku powiększa jedynie dochód członka rodziny, a zatem nie podlega podzieleniu przez 12 miesięcy roku poprzedniego. Co prawda w wypadku skarżącego przyjęcie do wyliczenia dochodu ze stycznia 2017 r. byłoby nieuzasadnione zarówno w przypadku uzyskania dochodu już w grudniu 2016 r. (wówczas nie może być mowy o dochodzie uzyskanym po roku kalendarzowym, poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia) jak i w wypadku dochodu w styczniu 2017 r. (bowiem wówczas należałoby uwzględnić dochód za miesiąc następujący po tym miesiącu, tj. za luty 2017 r.) jednak sam mechanizm wyliczenia przyjęty przez skarżącego niewątpliwie jest nieprawidłowy i nie mógłby być zastosowany w omawianym przypadku. Z uwagi na treść art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku uzyskania dochodu w 2017 r., wliczenie do dochodu rodziny alimentów na córkę skarżącego O. S. – w żaden sposób nie mogłoby poprawić jego sytuacji i wpłynąć na zmniejszenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. Pomimo to nie można nie przyznać racji skarżącemu, że dochód rodziny został wyliczony nieprawidłowo. Organ I instancji nie poczynił bowiem niezbędnych ustaleń pozwalających na takie wyliczenie, zaś organ odwoławczy takie niekompletne ustalenia uznał za prawidłowe i wystarczające do wyliczenia dochodu rodziny skarżącego. Zdaniem Sądu, brak jednoznacznych ustaleń co do miesiąca uzyskania przez skarżącego dochodu z tytułu umowy zlecenia (a co za tym idzie także prawidłowej jego wysokości) doprowadził do przedwczesnego przyjęcia, że rodzina strony przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Następstwo powyższego stanowiło wydanie zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, podjętą z naruszeniem przepisów postępowania – w tym art. 7 i art. 77 k.p.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji, zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego przez Sąd zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak sentencji wyroku.