II SA/Sz 497/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. B. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wójt Gminy B., na podstawie art. 122 ust. 6 w zw. z art. 122 ust. 1-3, 7 i 11 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe oraz na podstawie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, odmówił M. B. dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca w dniu 19 maja 2015 r. zawarł z młodocianym pracownikiem M. S. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego prowadzonego w formie nauki zawodu w zawodzie elektryk na okres kształcenia wynoszący 36 miesięcy, tj. od dnia 1 września 2015 r. do 30 sierpnia 2018 r. Wnioskodawca posiada kwalifikacje, o których mowa w § 10 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu, tj. posiada tytuł mistrza w zawodzie elektromontera oraz tytuł technik elektryk o specjalności elektromechanika ogólna. Posiada też ponad trzyletni staż pracy w zawodzie, którego naucza, tj. od dnia 10 listopada 1989 r. prowadzi działalność gospodarczą, m.in. w zakresie naprawy i konserwacji urządzeń elektrycznych, wykonywania instalacji elektrycznych. Wnioskodawca – na dzień zawarcia umowy z młodocianym pracownikiem – nie posiadał jednak kwalifikacji pedagogicznych, o których mowa w § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r., tj. przygotowania pedagogicznego lub ukończonego kursu pedagogicznego. W umowie zawarto zapis, że brak jest po stronie pracodawcy kwalifikacji pedagogicznych, kurs zostanie ukończony w czasie do 30 czerwca 2016 r. W okresie prowadzenia nauki zawodu wnioskodawca ukończył w dniu 31 maja 2016 r. kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu w wymiarze 80 godzin prowadzony przez Wojewódzki Zakład Doskonalenia Zawodowego w S.. W ocenie organu, podmiot ubiegający się o dofinansowanie, o którym mowa w art. 122 ustawy Prawo oświatowe, może je uzyskać po spełnieniu warunków, o których mowa w art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. winien posiadać kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r. (I OSK 1976/12), organ stwierdził, że z powyższego przepisu nie wynika, aby chodziło o jakąkolwiek część okresu przygotowania zawodowego. Przesłanka jest więc spełniona tylko wtedy gdy w całym okresie przygotowania zawodowego osoba prowadząca posiadała wymagane kwalifikacje, czyli spełniała wszystkie przewidziane przepisami warunki uprawniające ją do sprawowania funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu. Wnioskodawca nie spełnił wymagań w zakresie posiadania kwalifikacji pedagogicznych przez cały okres kształcenia młodocianego pracownika wobec czego nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe. W odwołaniu od powyższej decyzji, M. B. zarzucił jej błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania zaskarżonej decyzji polegający na "nieuwzględnieniu kwalifikacji pedagogicznych dostarczonych przez odwołującego przed ukończeniem nauki zawodu młodocianego". Podkreślił, że z zawartej z nim umowy o pracę jednoznacznie wynikało do kiedy zostanie dostarczony dokument stwierdzający ukończenie kursu pedagogicznego. Zgodnie z zapisem zawartym w umowie z dnia 19 maja 2015 r., kurs powinien zostać ukończony przez stronę do dnia 30 czerwca 2016 r. W zakreślonym terminie skarżący kurs ten ukończył. Wykonał pracę zgodnie z umową z dnia 19 maja 2015 r., a zamawiający nie wniósł żadnych zastrzeżeń do wykonanej przez niego pracy. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 122 ust. 1 pkt 1, ust. 6, ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powołując się na treść art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe oraz § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu, organ odwoławczy wskazał, że pracodawca, o którym mowa w pierwszym z cytowanych przepisów, musi mieć odpowiednie kwalifikacje pedagogiczne. Wnioskodawca wypełnił ostatecznie wymagania ustawowe, jednakże kwestią rozstrzygającą jest to, czy konieczne jest posiadanie wszystkich wymaganych kwalifikacji przez cały okres przygotowania zawodowego młodocianego, czy też wystarczające jest spełnienie wymagań w pewnym momencie, już po nawiązaniu stosunku pracy z młodocianym. Cytując uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2016 r. (sygn. akt I OSK 1976/12), Kolegium stwierdziło, że materialną przesłanką przysługiwania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, sformułowaną w art. 70 b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty, jest prowadzenie przygotowania zawodowego młodocianych przez osobę (pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy albo osobę zatrudnioną u pracodawcy) posiadającą kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach. Tak więc, w chwili rozstrzygania wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych, to wnioskodawca, niezależnie od przesłanki określonej w art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy, ma wykazać posiadanie przez instruktora kwalifikacji, wymaganych przepisami odrębnymi. Z analizowanego przepisu nie wynika, aby chodziło o jakąkolwiek część okresu przygotowania zawodowego lub o jakikolwiek wymóg kwalifikacyjny. Omawiana przesłanka jest więc spełniona tylko wtedy, gdy w całym okresie przygotowania zawodowego osoba prowadząca posiadała wymagane kwalifikacje, czyli spełniała wszystkie przewidziane przepisami warunki uprawniające ją do sprawowania funkcji instruktora zawodu. Kolegium podkreśliło, że wskazane wyżej orzeczenie zapadło na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów ustawy o systemie oświaty, jednak analiza treści tych przepisów wskazuje na to, że ich brzmienie pozostaje identyczne z aktualnie obowiązującym przepisem art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe. Wobec tego, wydane na gruncie uprzednio obowiązujących przepisów orzeczenie zachowuje swoją aktualność również na gruncie przepisów ustawy Prawo oświatowe. Na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S.. Poza argumentacją przytoczoną już w treści uzasadnienia odwołania od decyzji z dnia [...] r., skarżący wskazał dodatkowo na okoliczność, że w trakcie prowadzonego szkolenia nikt nie podważał braku dokumentu stwierdzającego ukończenie kursu pedagogicznego, M. S. uzyskał tytuł czeladnika w zawodzie elektryk, który jest honorowany. W odpowiedzi na skargę organ nie znajdując podstaw do zmiany rozstrzygnięcia, wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2019 r. skarżący podniósł, że nie chciał przyjąć ucznia, jednak wymogła to na nim szkoła. Powiedziano mu, że otrzyma dofinansowanie, jeśli w ciągu roku uzupełni swoje wykształcenie. Po uzupełnieniu przez skarżącego wykształcenia uczeń uczył się u niego jeszcze dwa lata. Skarżący wniósł ponadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W tak określonym zakresie kognicji, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a.- zarzutami i wnioskami skargi, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy B. zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r., odmawiającą skarżącemu przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że umowa pomiędzy skarżącym jako pracodawcą oraz M. S. – młodocianym pracownikiem (reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego) została zawarta w dniu 19 maja 2015 r. i była realizowana od 1 września 2015 r. do 30 sierpnia 2018 r. W okresie tym podstawę przyznania dofinansowania przedmiotowych kosztów początkowo stanowił art. 70b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2016 r., poz. 2156), zaś od dnia 1 września 2017 r. – art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2018 r., poz. 996). Zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 tej ustawy, pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. Podkreślenia wymaga przy tym, że w omawianym okresie art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe brzmiał identycznie jak przepis art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Natomiast kwestie kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, o których mowa w ust. 1 pkt 1 cytowanego powyżej przepisu, uregulowane zostały w § 10 ust. 1 – 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. z 2010 r., nr 244, poz. 1626), a następnie – od dnia 1 września 2017 r. – w § 10 ust. 1 – 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. z 2017 r., poz. 1644). W ocenie Sądu, z uwagi na treść art. 363 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 60), w niniejszej sprawie zastosowanie winny mieć przepisy pierwszego z wymienionych rozporządzeń. Zgodnie bowiem ze wskazanym powyżej art. 363 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r., dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie m.in. art. 70 ust. 4, ustawy zmienianej w art. 15 zachowują moc do czasu zakończenia kształcenia odpowiednio w dotychczasowym gimnazjum, trzyletnim liceum ogólnokształcącym, czteroletnim technikum, klasach dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej prowadzonych w branżowej szkole I stopnia, dotychczasowej szkole policealnej i szkole specjalnej przysposabiającej do pracy, a także w dotychczasowych szkołach artystycznych, oraz mogą być zmieniane na podstawie tych przepisów. W myśl § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r., zajęcia praktyczne realizowane u pracodawców i w indywidualnych gospodarstwach rolnych mogą także prowadzić: 1) pracownicy, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi stanowi podstawowe zajęcie i jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin przewidzianym dla nauczycieli, 2) pracodawcy lub wyznaczeni przez nich pracownicy albo osoby prowadzące indywidualne gospodarstwa rolne, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi nie stanowi podstawowego zajęcia lub jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin niższym niż przewidziany dla nauczycieli, w ramach obowiązującego ich tygodniowego czasu pracy - zwani dalej "instruktorami praktycznej nauki zawodu". Instruktorzy praktycznej nauki zawodu, o których mowa w ust. 2 pkt 2, powinni posiadać co najmniej tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będą nauczać, i przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli lub ukończony kurs pedagogiczny, którego program został zatwierdzony przez kuratora oświaty i obejmował łącznie co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej, albo ukończony przed dniem 6 stycznia 1993 r. kurs pedagogiczny uprawniający do pełnienia funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu (§ 10 ust. 4 rozporządzenia). Z kolei § 4 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że praktyczna nauka zawodu jest organizowana w formie zajęć praktycznych, a w technikum i szkole policealnej także w formie praktyk zawodowych. Zajęcia praktyczne mogą odbywać się u pracodawców, na zasadach indywidualnego systemu kształcenia, na podstawie: 1) umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, zawartej pomiędzy młodocianym a pracodawcą; 2) umowy o praktyczną naukę zawodu, zawartej pomiędzy dyrektorem szkoły a pracodawcą przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu (§ 4 ust. 1a rozporządzenia). Zajęcia praktyczne organizuje się dla uczniów i młodocianych w celu opanowania przez nich umiejętności zawodowych niezbędnych do podjęcia pracy w danym zawodzie, a w przypadku zajęć praktycznych odbywanych u pracodawców na zasadach indywidualnego systemu kształcenia - również w celu zastosowania i pogłębienia zdobytej wiedzy i umiejętności zawodowych w rzeczywistych warunkach pracy(§ 4 ust. 2 rozporządzenia). W myśl § 8 ust. 1 rozporządzenia, szkoła kierująca uczniów na praktyczną naukę zawodu: 1) nadzoruje realizację programu praktycznej nauki zawodu; 2) współpracuje z podmiotem przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu; 3) zapewnia ubezpieczenie uczniów od następstw nieszczęśliwych wypadków; 4) akceptuje wyznaczonych instruktorów praktycznej nauki zawodu i opiekunów praktyk zawodowych, o których mowa w ust. 2 pkt 2, lub wyznacza do prowadzenia praktycznej nauki zawodu nauczycieli praktycznej nauki zawodu, zwanych dalej "nauczycielami". Zgodnie natomiast z § 8 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, podmioty przyjmujące uczniów lub młodocianych na praktyczną naukę zawodu wyznaczają odpowiednio nauczycieli, instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz opiekunów praktyk zawodowych, o których mowa w § 10 i 11. Jak wynika z powyższego, to szkoła kierująca uczniów na praktyczną naukę zawodu, nadzoruje realizację programu praktycznej nauki zawodu oraz akceptuje wyznaczonych instruktorów praktycznej nauki zawodu. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że treść umowy zawartej w dniu 19 maja 2015 r. pomiędzy skarżącym i młodocianym pracownikiem była znana szkole (tj. Zasadniczej Szkole Zawodowej w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr [...] w G.) i została przez nią zaakceptowana. Jednocześnie ze wspomnianej umowy jednoznacznie wynikało, że strona nie posiadała wówczas jeszcze ukończonego kursu pedagogicznego. Kurs ten skarżący miał ukończyć do 30 czerwca 2016 r. i zobowiązanie to zrealizował (co potwierdza zaświadczenie z dnia 31 maja 2016 r.). W ocenie Sądu, powyższe – istotne dla sprawy – okoliczności, nie zostały jednak wzięte pod uwagę przez organy, które uznały, że chociaż skarżący w dacie złożenia wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia spełniał wszystkie określone w cytowanych powyżej przepisach wymogi niezbędne do przyznania mu tego dofinansowania, nie może go otrzymać, ponieważ w dacie rozpoczęcia realizacji umowy z młodocianym pracownikiem wymogów tych nie spełniał (nie ukończył jeszcze kursu pedagogicznego, o którym mowa w § 10 ust. 4 rozporządzenia). Tymczasem przepisy obejmujące kwestie dotyczące praktycznej nauki zawodu oraz dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika nie mogą być analizowane w oderwaniu od realiów sprawy i bez uwzględnienia powiązań pomiędzy tymi przepisami, jak również z pominięciem celu uregulowań w zakresie warunków i trybu organizowania praktycznej nauki zawodu w warsztatach szkolnych, pracowniach szkolnych, placówkach kształcenia ustawicznego, placówkach kształcenia praktycznego, u pracodawców i w indywidualnych gospodarstwach rolnych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że celem kształcenia zawodowego młodocianych jest zapewnienie im takich warunków, które pozwalają na zgłębienie praktyki danego zawodu pod okiem doświadczonego, spełniającego odpowiednie wymogi instruktora. Nie przez przypadek jednak ustawodawca przewidział, w cytowanym już wcześniej § 8 rozporządzenia, że nadzór nad realizacją programu praktycznej nauki zawodu i akceptacja wyznaczonych instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz opiekunów praktyk zawodowych należy do szkoły kierującej uczniów na praktyczną naukę zawodu. Skoro w niniejszej sprawie, to szkoła zadecydowała o wyborze skarżącego na instruktora nauki zawodu dla młodocianego pracownika (pozostawiając mu czas na uzupełnienie przygotowania pedagogicznego) zatem kwestia ta powinna zostać uwzględniona przez organ i powinna stać się przedmiotem stosownych ustaleń, które pozwoliłyby stwierdzić, czy strona spełniała niezbędne wymogi w omawianym zakresie. Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że przepis § 10 ust. 4 rozporządzenia z dnia 15 grudnia 2010 r. w przeciwieństwie do § 10 ust. 4 rozporządzenia z dnia 24 sierpnia 2017 r. nie używa zwrotu "posiadają" (co najmniej tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będą nauczać i przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli lub ukończony kurs pedagogiczny), lecz zwrotu "powinni posiadać" (co najmniej tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będą nauczać i przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli lub ukończony kurs pedagogiczny). W ocenie Sądu, powyższe oznacza, szkoła miała możliwość (w oparciu o przepisy rozporządzenia z 2010 r.) uznać, że spełnienie przez skarżącego wymogu ukończenia kursu pedagogicznego w ustalonym w umowie terminie spełnia warunek, o jakim mowa w § 10 ust. 4 cytowanego rozporządzenia. Podsumowując, należy stwierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organy obu instancji pominęły bowiem powyższe okoliczności opierając się wyłącznie na treści zaświadczenia o ukończeniu kursu pedagogicznego w tym w szczególności wskazanej w nim dacie ukończenia kursu. Tym samym nie dokonywały już dalszych ustaleń dotyczących treści umowy łączącej pracodawcę i młodocianego pracownika ani też roli szkoły w wyborze skarżącego na instruktora praktycznej nauki zawodu. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznając, że wydane zostały z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ww. ustawy.