II SA/Sz 512/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Asesor WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II Sz na rozprawie w dniu 09 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego . z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty świadczenia nienależnie pobranego uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] Nr [...] U z a s a d n i e n i e : Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Ś, na podstawie art. 10, art. 30 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), uchylił własne decyzje z dnia [...] r., nr [...] oraz z dnia [...] r., nr [...], przyznające I. Z. zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem J. Z. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Jednocześnie organ orzekł o obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w okresie od [...] r. w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Po otrzymaniu tej decyzji I. Z. zwróciła się pismem z dnia [...] r. zatytułowanym odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wnosząc o "umorzenie zwrotu świadczeń", które, w jej ocenie, pobierała należnie w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Skarżąca podała, że nie jest w stanie zwrócić kwoty [...] zł z [...] zł alimentów, które otrzymuje na dziecko. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś, na podstawie art. 25 ust. 1 i art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia [...] r., nr [...] wyraził zgodę na rozłożenie na 10 rat spłaty świadczenia nienależnie pobranego w kwocie [...] zł oraz umorzył odsetki od kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z odwołania I. Z. wynika, iż jedynym jej źródłem dochodu są alimenty otrzymywane na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie oraz, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem W. Z. Organ ustalił, że I. Z. nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Z faktu tego organ wywiódł, że strona posiada inne źródło dochodu, o którym nie wspomniała w odwołaniu. Wobec powyższego brak jest podstaw do umorzenia w części lub w całości świadczenia nienależnie pobranego. Jednakże mając na uwadze, iż kwota jaką wnioskodawczyni musi zwrócić jest wysoka, organ odstąpił od żądania zapłacenia należnych odsetek oraz wyraził zgodę na rozłożenie kwoty świadczeń nienależnie pobranych na raty. I. Z. złożyła od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. podtrzymując wniosek o umorzenie w całości orzeczonej do zwrotu kwoty [...] zł, dodając, że jej zdaniem, należnie pobierała świadczenia rodzinne. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu dokonanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz motywy jakimi kierował się wydając kwestionowaną decyzję organ I instancji. Odnosząc się merytorycznie do sprawy Kolegium stwierdziło, że decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. jest zgodna z obowiązującym prawem. "Odwołująca pobrała nienależnie świadczenia rodzinne i jest obowiązana do ich zwrotu". I. Z. zaskarżyła tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wnosząc o umorzenie całkowite kwoty [...] zł z odsetkami, gdyż nie jest w stanie jej zwrócić. W końcowej części uzasadnienia skargi potrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, że w jej ocenie, pobrane przez nią świadczenia jej się należały. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działań organów administracji pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje, m.in. tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Sąd administracyjny nie jest jednak uprawniony do zastępowania organów administracji i w tym sensie nie może podejmować orzeczeń o ustaleniu określonych praw, o umorzeniu lub rozłożeniu świadczeń na raty. Poczynienie powyższych uwag stało się konieczne ze względu na sformułowany w skardze wniosek o umorzenie płatności na raty, który nawet hipotetycznie nie mógł być uwzględniony jako wykraczający poza zakres kompetencji sądu. Tym niemniej Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uznał, że skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn w niej wyartykułowanych. Podstawę prawną umożliwiającą umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stanowi art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U .Nr 228, poz. 2255 ze zm.). W myśl tego przepisu, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Niewątpliwie posłużenie się w cyt. przepisie przez ustawodawcę określenie, iż organ "może" podjąć opisane rodzaje rozstrzygnięć, oznacza, że decyzja w tym zakresie jest pozostawiona jego uznaniu. Jako że decyzja ta ma charakter uznaniowy to nakłada na organ obowiązek jej należytego uzasadnienia, z którego winny wynikać przesłanki jakimi kierował się podejmując takie a nie inne rozstrzygnięcie w sprawie. Przeprowadzona w tym zakresie analiza treści zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do uznania, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchybiło w tym zakresie obowiązkowi wynikającemu z art. 107 § 3 k.p.a. Część zaskarżonej decyzji, mająca stanowić jej uzasadnienie, zawiera przedstawienie etapów postępowania poprzedzających wydanie przez organ I instancji decyzji o rozłożeniu na raty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i umorzeniu odsetek. Tymczasem co do istoty sprawy, którą powinno być rozważenie zasadności wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, Kolegium w istocie nie odniosło się. W tym zakresie, własne stanowisko i rozważania organu odwoławczego ograniczyły się do stwierdzenia, że decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującym prawem, bowiem skoro odwołująca pobrała nienależnie świadczenia rodzinne to jest obowiązana do ich zwrotu. Zdaniem Sądu, takie działanie organu odwoławczego nie może być aprobowane. Organ odwoławczy w ogóle nie wskazał jakie ustalenia legły u podstaw podjęcia decyzji i jakimi kryteriami kierował się organ badając możliwości płatnicze skarżącej, które uzasadniały rozłożenie płatności na taką ilość rat i prawidłowość w zakresie umorzenia samych odsetek. Ponadto, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podobnie jak organ I instancji, nie dostrzegło, iż w aktach sprawy, jak i w treści odwołania z dnia [...] r., brak jest wniosku skarżącej o rozłożenie płatności na raty, o czym orzeczono w decyzji z dnia [...] r., nr [...], lecz, co najwyżej, o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Z nadesłanych i uzupełnionych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na wezwanie Sądu akt administracyjnych wynika, że nie są one w pełni kompletne (brak m.in. pisma Kolegium z dnia [...] r. przekazującego odwołanie skarżącej do organu I instancji). Pomimo to na podstawie przekazanych dokumentów można ustalić, że pismem inicjującym postępowanie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stało się odwołanie I. Z. z dnia [...] r., w którym strona powołała się na numer sprawy [...]. W piśmie tym I. Z. opisała okoliczności jakie powodowały nią w momencie składania wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym, m.in., kwestie dotyczące prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z W. Z. I. Z. stwierdziła, że dochody W. Z. nie powinny być doliczone do jej dochodów. Strona zwróciła się zatem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. "o umorzenie zwrotu świadczeń", które jej zdaniem pobierała należnie. Ponadto wskazała, że nie jest w stanie zwrócić żądanej kwoty [...] zł. wraz z ustawowymi odsetkami z [...] zł alimentów, które otrzymuje na dziecko. Skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej odwołań. W ocenie Sądu, organy obu instancji, a w szczególności Kolegium, nie zwróciły należytej uwagi na treść pism skarżącej z dnia [...] r. (karta 15 akt administracyjnych organu I instancji), które strona określiła mianem odwołań, podając w części nagłówkowej numer decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...] r., [...]. Decyzja o wskazanym numerze orzekała, m.in., o obowiązku zwrotu nienależenia pobranych świadczeń rodzinnych (k. 12). Zdaniem Sądu, zarówno z uzasadnień tychże odwołań jak i daty ich sporządzenia wynika, że intencją strony było nie tyle, a przynajmniej nie tylko, umorzenie kwoty [...] zł wraz z odsetkami, lecz skontrolowanie przez organ odwoławczy zasadności decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz decyzji z dnia [...]r., nr [...] odmawiającej przyznania takich świadczeń. I. Z. w odwołaniach swych zawarła w tym zakresie swoje stanowisko podając, że w jej ocenie, świadczenia rodzinne były jej należne. Skoro skarżąca złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od decyzji organu I instancji z dnia [...] r., [...] orzekającej, m.in., o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, to przed ewentualnym rozważeniem możliwości umorzenia tychże świadczeń, w pierwszej kolejności należało rozpoznać oba odwołania skarżącej z dnia [...] r. Ustalenia te prowadzą do konstatacji, że przedwczesne było rozpoznanie przez organy obu instancji sprawy w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. W takim stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno przede wszystkim rozpatrzyć odwołanie skarżącej od decyzji wydanej z up. Burmistrza Miasta Ś. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Ś. z dnia [...] r., [...] i ewentualnie, w zależności od ostatecznego wyniku tej sprawy, nadać bieg wnioskowi I. Z. o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. stwierdzając naruszenie przez organy przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.