II SA/Sz 522/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G.. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę R.G. na opisane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Następnie postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu z dnia 19 czerwca 2015 r. sporządzoną i podpisaną osobiście przez skarżącego. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 24 sierpnia 2015 r. W dniu 28 sierpnia 2015 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, w którym jednocześnie zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu zobowiązania referendarza sądowego zobowiązującego do uzupełninia braku formalnego złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu, w zakreślonym terminie skarżący przesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że ma 65 lat, jest osobą niepełnosprawną i cierpi na wiele schorzeń, otrzymuje najniższą pensję, a jego żona pracuje na pół etatu. Rehabilitacja i zakup lekarstw pochłaniają duże kwoty, a w jego wieku ciężko znaleźć lepszą pracę. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a posiadany majątek stanowi dom o powierzchni 200 m2. Miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi ok. [...] zł i składa się na niego pensja skarżącego w wysokości ok. [...] zł oraz żony w wysokości [...] zł. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych wnioskodawcy, wezwaniem z dnia 25 września 2015 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów, tj.: - zaświadczenia z zakładu pracy wnioskodawcy oraz jego żony podającego wysokość wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanego/ych przez skarżącego oraz jego żonę konta bankowego/kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu (np. gaz, prąd, woda) oraz innych niezbędnych wydatków ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, - decyzji w sprawie podatku od posiadanej nieruchomości w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. Z uwagi na nieobecność skarżącego pod wskazanym adresem przesyłka zawierająca odpis ww . zobowiązania została dwukrotnie awizowana tj. 30 września 2015 r. i 8 października 2015 r., o czym umieszczono zawiadomienie w skrzynce listowej adresata. Taki stan rzeczy skutkował przyjęciem, że doręczenie przesyłki nastąpiło w dniu 14 października 2015 r. w trybie tzw. doręczenia zastępczego wynikającego z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zgodnie z którym w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – 72 P.p.s.a. (np. adresatowi do rak własnych), pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia ( § 1 ), które umieszcza się w skrzynce pocztowej adresata lub na drzwiach mieszkania na okres siedmiu dni ( § 2 ). W przypadku niepodjęcia pisma w tym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). W konsekwencji doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu o którym mowa w § 1 . Skoro skuteczne doręczenie przesyłki nastąpiło w dniu 14 października 2015 r., to wyznaczony skarżącemu termin wykonania zobowiązania referendarza sądowego upłynął w dniu 21 października 2015 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu strona nie przesłała wymienionych dokumentów i nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby ( z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że R.G. nie wykazał należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego (referendarza sądowego) wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy ( post. NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W niniejszej sprawie wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające, zobowiązano wnioskodawcę do złożenia w terminie 7 dni, określonych dokumentów i oświadczeń pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie pozytywnych przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący pomimo upływu zakreślonego terminu zobowiązania referendarza sądowego nie wykonał, co uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.