II SA/Sz 524/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie wykonania robót budowlanych p o s t a n a w i a odmówić zwolnienia od kosztów sądowych Stowarzyszenie wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji wnoszącą sprzeciw wobec zamiaru wykonania robót budowlanych polegających na postawieniu masztu na działce nr [...] przy ul. [...]. Jednocześnie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że Stowarzyszenie działa wyłącznie w oparciu o wolontariat zrzeszonych w nim członków na rzecz mieszkańców miejscowości i wyłącznie w oparciu o składki członkowskie, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodów. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona skarżąca podała, że nie posiada kapitału zakładowego, majątku, za ostatni rok obrotowy nie uzyskała zysku ani strat, a na dwóch rachunkach bankowych posiada środki w wysokości [...] zł łącznie. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."). Koszty sądowe obciążające skarżące Stowarzyszenie na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł, tyle bowiem wynosi wpis sądowy od skargi na decyzję z zakresu budownictwa i architektury (§ 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221 poz. 2193). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest więc ponoszenie kosztów postępowania przez strony tego postępowania, a zwolnienie od ponoszenia kosztów jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce w przypadkach ściśle określonych w ustawie. Jak wskazano wyżej, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym jednostka taka obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Z wniosku i odpisu z KRS wynika, że Stowarzyszenie zostało utworzone w 2010 r., posiada osobowość prawną, a celem działania tego stowarzyszenia jest działalność polegająca na ochronie i renowacji zabytków, pomoc społeczna mająca na celu wyrównywanie szans rodzin i osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, działalność wspomagająca rozwój wspólnot i społeczności lokalnych, działalność w zakresie nauki, edukacji, oświaty i wychowania, pomoc ofiarom katastrof i klęsk żywiołowych, działania na rzecz integracji europejskiej, działalność w zakresie ekologii i ochrony zwierząt, ochrony dziedzictwa przyrodniczego, promocja i organizacja wolontariatu. Ze złożonego wniosku wynika, że organizacja ta, chociaż nie posiada majątku, dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na uiszczenie wpisu od wniesionej przez nią skargi. Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym jest wykazanie, że podmiot ten nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżące Stowarzyszenie posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową, posiada także środki na rachunku bankowym pozwalające na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Stanowisko przedstawione w uzasadnieniu złożonego wniosku, z którego wynika, że samo bycie podmiotem takim jak stowarzyszenie, uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych, prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Natomiast założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom określonego rodzaju tylko dlatego, że cel ich działalności jest niezarobkowy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2, art. 254 § 1 i art. 257 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.