II SA/Sz 54/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie: Asesor WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Windak Protokolant Agata Banc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. B., M. D., B. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego samowolnie opuszczonego przez spadkobierców I stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia [...] Nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie o sygn. akt SA/Sz 259/03 ze skargi M. B. oraz B. i M. D. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przejęcia przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego samowolnie opuszczonego przez spadkobierców hipotecznego właściciela M. D., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] nr [...] i decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] Wymieniona decyzja Wojewody z [...] wydana została po rozpatrzeniu sprawy w wyniku wniesionego przez M. B. oraz B. i M. D. odwołania od decyzji Starosty z dnia [...] nr [...], odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa wymienionego wyżej gospodarstwa rolnego orzeczonego decyzją Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] nr [...]. Starosta pismem z dnia [...] powiadomił strony (spadkobierców po zmarłych [...]) o podjęciu postępowania dotyczącego wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej wymienioną decyzją Prezydium Rady Narodowej z [...]. Po przeprowadzonym postępowaniu Starosta decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił uchylenia decyzji ostatecznej nr [...] Prezydium Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego samowolnie opuszczonego przez spadkobierców A. i M. D.. Od tej decyzji M. B. oraz B. i M. D. złożyli odwołanie do Wojewody , który po rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z zebranych w sprawie dokumentów oraz z przeprowadzonego postępowania administracyjnego wynika, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone w [...], bowiem A. D. (wdowa po właścicielu gospodarstwa M. D., który zmarł [...]) w rzeczywistości nie zamieszkiwała w gospodarstwie i nie gospodarowała na nim. Okoliczność ta została ustalona w protokole z dnia [...] z przeprowadzonej wizji lokalnej w opuszczonym gospodarstwie rolnym przez przedstawicieli Prezydium Rady Narodowej oraz w protokole z ustalenia zniszczeń w opuszczonym gospodarstwie rolnym z dnia [...]. Organ odwoławczy stwierdził dalej w uzasadnieniu decyzji, że zarówno protokoły z dokonanych czynności oceniających sytuację faktyczną zastaną w przedmiotowym gospodarstwie rolnym jak i orzeczenie o przejęciu tego gospodarstwa zostały doręczone stronie tego postępowania, ponadto A. D. była też powiadomiona o toczącym się postępowaniu wieczysto – księgowym w sprawie wpisu nowego stanu prawnego do księgi wieczystej urządzonej dla przejętych nieruchomości. A. D. nie skorzystała jednak z możliwości zaskarżenia decyzji, ani też do chwili swojej śmierci (w dniu [...]) nie podejmowała żadnych czynności zmierzających do podważenia decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. Odnosząc się do zarzutu, iż A. D., a następnie jej spadkobiercy - wnioskodawcy w niniejszej sprawie - bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu dotyczącym przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa organ odwoławczy stwierdził, że w okresie prowadzonego postępowania jego stroną była matka wnioskodawców – A. D., która ze względu na swój stan zdrowia praktycznie przebywała u któregoś ze swoich dzieci (wnioskodawców), a tym samym mieli oni możliwość zapoznania się z poszczególnymi czynnościami podejmowanymi przez ówczesny organ administracji państwowej orzekający o przejęciu gospodarstwa, a w tym mieli możliwość składania skarg i odwołań, czego jednak nie uczynili. Ponadto zdaniem organu odwoławczego, wnioskodawcy nie wskazali na nowe dowody ani nowe okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydania decyzji, a które nie były znane organowi wydającemu decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa. Z wyjaśnień spadkobierców A. D. wynika bowiem, że od [...] prowadzili oni swoje gospodarstwa i zamieszkiwali osobno w tej samej miejscowości, przy tym nie przedstawili oni wystarczających dowodów na potwierdzenie faktu użytkowania gruntów wchodzących w skład przedmiotowego gospodarstwa bądź oddania gruntów do użytkowania lub dzierżawy innym osobom. Skarżąc decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie M. B. oraz B. i M. D. wnieśli o jej uchylenie, podnosząc, że wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 7 grudnia 1999 r. uznani zostali za prawnych spadkobierców po zmarłych rodzicach, jednak nie mogą odzyskać gospodarstwa stanowiącego własność rodziców. Skarżący wyjaśnili dalej, że w [...] zmarł ich ojciec M. D., a gospodarstwo prowadziła matka A. D. wraz z synami - wszyscy troje mieszkali i pracowali w tym gospodarstwie. W [...] władze gminy z nieznanych skarżącym powodów uznały gospodarstwo za nieudolnie prowadzone i zostało ono przekazane na Skarb Państwa; uznano także, iż gospodarstwo zostało samowolnie opuszczone. Skarżący uważają, że jest to sprzeczne z faktami i nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonej dokumentacji, bowiem Urząd Gminy w dniu [...] wydał zaświadczenie, iż A. D. wraz z synami (obecnymi wnioskodawcami) zamieszkiwała nieprzerwanie w gospodarstwie [...] od [...] do [...], tj. do śmierci matki – zaświadczenie znajduje się w aktach sprawy. Ponadto w aktach sprawy znajduje się akt zgonu matki skarżących, wydany przez Urząd Gminy , gdzie jako miejsce stałego pobytu w [...] zamieszczono również adres gospodarstwa – [...]. Skarżący podnoszą także, iż ich matka nie była poinformowana o wszczęciu postępowania o przejęcie na Skarb Państwa jej gospodarstwa, jako że nigdy nie zamieszkiwała w miejscowości [...], gdzie skierowano powiadomienie o wszczęciu postępowania. Ponadto matka skarżących była osobą niepiśmienną, nie mogła wiec złożyć podpisu pod jakimkolwiek dokumentem. Nie istnieje też żaden dowód, że skarżący - jako spadkobiercy właściciela gospodarstwa – byli powiadamiani o jakichkolwiek działaniach, których efektem było przejęcie gospodarstwa na Skarb Państwa. Nikt nie powiadamiał ich również o wszczęciu postępowania wieczysto-księgowego. Matka skarżących nie mogła zatem zaskarżyć decyzji których nie znała i o których nie była powiadamiana - takiej możliwości nie mieli również skarżący. Zdaniem skarżących fakty takie uzasadniają twierdzenie, że ani ich matka, ani oni, bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu w [...], niezależnie od tego, iż gospodarstwo nie było opuszczone. Skarżący kwestionują również stanowisko organów, iż w czasie postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa na Skarb Państwa nie byli stroną w sprawie. Wszyscy skarżący byli już wówczas osobami pełnoletnimi, posiadającymi pełnię praw obywatelskich. Wobec tego iż ojciec skarżących zmarł w [...], uważają oni, że w roku [...] byli jedynymi spadkobiercami jego części gospodarstwa. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, iż decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uwzględnić, chociaż z innych powodów niż podniesione przez skarżących. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, skutkującym stwierdzeniem jej nieważności. Zgodnie z art. 127 Kodeksu postępowania administracyjnego "od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji" (§ 1), natomiast "właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji państwowej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy" (§ 2). Wskazać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie o sygn. akt SA/Sz 259/03 uchylił zarówno zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie oraz tę decyzję organu Starosty , jak również decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania stron od decyzji Starosty z dnia [...] nr [...] o odmowie wznowienia postępowania. W takiej sytuacji postępowanie administracyjne w sprawie "powróciło" na etap postępowania odwoławczego od tej decyzji Starosty , zainicjowanego odwołaniem stron z dnia [...] do Wojewody . Organ ten, jako właściwy do rozpatrzenia tego odwołania (zgodnie z powołanym przepisem art. 127 § 2 k.p.a.), powinien więc wydać stosowną decyzję, w myśl art. 138 k.p.a. Tak się jednak nie stało, natomiast Starosta z rażącym naruszeniem przepisu art. 127 § 2 k.p.a. – mimo pozostawania w obrocie prawnym jego decyzji o odmowie wznowienia postępowania – przeprowadził takie postępowanie administracyjne i zakończył je wydaniem w dniu [...] decyzji nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej nr [...] Prezydium Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego samowolnie opuszczonego przez spadkobierców A. i M. D. Nie dostrzegając tego naruszenia przepisów postępowania, Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania stron od decyzji organu I instancji z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy tę decyzję. Tym samym również zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja organu odwoławczego wydana została z rażącym naruszeniem przepisów postępowania. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji państwowej stwierdza nieważność decyzji, która "wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa". W myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, "jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach". Stosownie do tego przepisu Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, a ponadto uwzględniając przepis art. 135 p.p.s.a. stwierdził także nieważność poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W postępowaniu odwoławczym wszczętym odwołaniem stron z dnia [...] Wojewoda rozpatrując zasadność tego odwołania powinien rozważyć w szczególności, czy zostały zachowane przewidziane art. 148 § 1 i § 2 k.p.a. terminy do wniesienia podania o wznowienie postępowania, a także czy powoływane przez strony nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji są istotne dla sprawy. Dla wyjaśnienia kwestii zachowania wymienionych terminów do wniesienia podania organ odwoławczy powinien także rozważyć potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego, w tym dołączenie do akt sprawy uwierzytelnionej kserokopii potwierdzenia przez A. D. odbioru kierowanego do niej przez PBN zawiadomienia o dokonaniu zmian wpisów w księdze wieczystej oraz kopii pism kierowanych przez strony do sądu w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Mając wszystko powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a). O niewykonywaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.