II SA/Sz 540/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie do zwrotu ww. świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Burmistrz, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 1a, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 2, art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 2, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po rozpatrzeniu wniosku M. B., przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – M. G., za okres od [...] r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r., nr[...] , Burmistrz, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 2 pkt 7a, art. 2 pkt 18c, art. 18 ust. 5, art. 23 ust. 1, 2, 5, 6, 7, 8 i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.), ustalił świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od dnia 1 listopada 2014 r. w łącznej kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz wezwał M. Bo. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiły okoliczności powodujące wstrzymanie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia całkowitej spłaty należności. W uzasadnieniu decyzji, organ powołał się na decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego a następnie wyjaśnił, że w dniu 30 września 2015 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną (M. G.) na okres świadczeniowy [...] do którego dołączyła m.in. świadectwo pracy z dnia 30 czerwca 2015 r. oraz zaświadczenie o zarobkach z dnia 14 września 2015 r., z których wynika, że wierzycielka w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z uwagi na powyższe organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie weryfikacji przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji z dnia 7 października 2014 r. Po ponownym przeliczeniu przez organ dochodu rodziny M. B., stwierdzono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego w miesiącach od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. nie przysługiwały w związku z przekroczonym kryterium dochodowym. Po doliczeniu dochodu uzyskanego miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł. Tymczasem zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zdaniem organu, w okresie pobierania przez M. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpiły okoliczności powodujące wstrzymanie wypłaty świadczenia, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. a cytowanej ustawy. W odwołaniu od powyższej decyzji, M. B. wskazała, że nie wie "z jakiego powodu ma zwracać pieniądze skoro ojciec dziecka od samego początku unikał odpowiedzialności". Zaznaczyła, że chociaż w decyzji powołano się na wystąpienie okoliczności powodujących wstrzymanie wypłaty świadczenia to jednak ona "takiego wstrzymania do dnia dzisiejszego nie otrzymała". Po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji z dnia [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 7 lit. a, art. 23 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że w sprawie kwestią bezsporną pozostaje fakt, iż w okresie od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. M. B. pozostawała w stosunku zatrudnienia w firmie [...] a dochód netto z października wyniósł [...] zł, zaś na osobę w rodzinie [...] zł. Zdaniem organu odwoławczego, skoro prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługuje jedynie osobom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł, to niespełnienie tej przesłanki powoduje, że zachodzi okoliczność powodująca ustanie wypłaty alimentów, przyznanych w tym przypadku decyzją z dnia 7 października 2014 r. Wobec tego, wbrew stanowisku organu I instancji nie mamy w niniejszym przypadku do czynienia z sytuacją wypłaty świadczenia w wypadku wstrzymania świadczenia lecz z sytuacją wypłaconego świadczenia podczas ustania wypłaty świadczeń, co nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem w dalszym ciągu zachodzi w rozpoznawanej sprawie, podstawa do uznania świadczeń za nienależnie pobrane określona w art. 2 ust. 7 lit. a ustawy. M. B. zaskarżyła decyzję z dnia [...]r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca podniosła, że w 2015 r. przedstawiła dochody za 2014 r., wynoszące [...] zł i na tej podstawie przyznano jej świadczenia alimentacyjne. We wrześniu 2014 r. podjęła pracę i jej dochód za październik wyniósł jedynie [...] zł a mimo to wyliczono, że przekroczony został "dochód do pobierania świadczeń alimentacyjnych". Skarżąca zaznaczyła, że jej późniejsze wypłaty były mniejsze ale tego prawdopodobnie nie wzięto pod uwagę. Wskazała, że nie rozumie dlaczego jej dochód roczny nie przekroczył minimum niezbędnego do przyznania świadczenia zaś dochód miesięczny próg ten przekroczył. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : W oparciu o przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w § 2 tego przepisu sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego, sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie. Oceniając - według powyższych kryteriów - prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), a zwłaszcza jej przepis art. 23 ust.1 w związku z art.2 pkt 7 lit. a ustawy. Zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 w/w ustawy - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uważa się natomiast świadczenia enumeratywnie określone w art. 2 pkt 7 lit. a – f tej ustawy, w tym m.in. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. W niniejszej sprawie organ I instancji uznał, że w okresie pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego podjęła ona zatrudnienie i uzyskała z tego tytułu dochód za pierwszy przepracowany miesiąc tj. październik 2014 r. – w kwocie 1.695,57 zł, a zatem nastąpiły okoliczności powodujące wstrzymanie wypłaty świadczenia. Organ odwoławczy nie kwestionując ustaleń organu I instancji w zakresie uzyskania przez skarżącą dochodu w październiku 2014 r. uznał, że wbrew stanowisku tego organu nie chodzi tu o wypłatę świadczenia w sytuacji zaistnienia okoliczności powodujących wstrzymanie wypłaty tego świadczenia lecz wypłatę świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących jej ustanie. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego wstrzymuje się, jeżeli osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego: 1) odmówili udzielenia lub nie udzielili, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń; 2) odmówili udzielenia organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub udzielili informacji nieprawdziwych; 3) nie podejmują świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe. Zdaniem Kolegium, żaden z tych przypadków w niniejszej sprawie nie zachodzi. Ustawodawca nie wyjaśnia kiedy dochodzi do ustania wypłaty świadczeń ale, w ocenie organu odwoławczego, trzeba to wiązać z przesłankami warunkującymi uzyskanie prawa do świadczenia. Jeżeli jedna z konstytutywnych przesłanek odpadnie następuje utrata prawa do świadczenia, co z kolei skutkuje ustaniem wypłaty tych świadczeń. Kolegium uznało, że powyższe nie miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie bowiem w dalszym ciągu zachodzi w rozpatrywanej sprawie, podstawa do uznania świadczeń za nienależnie pobrane określona w art. 2 ust. 7 lit. a cytowanej ustawy. W ocenie Sądu powyższe stanowisko należy jednak uznać za przedwczesne. Organ uznał bowiem, że w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka z art. 9 ust. 2 wspomnianej ustawy, co powoduje, że zachodzi okoliczność powodująca ustanie wypłaty alimentów. Zgodnie z wymienionym wyżej przepisem, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zdaniem organu, w rodzinie skarżącej dochód ten został przekroczony ponieważ w okresie świadczeniowym podjęła ona pracę i uzyskała za pierwszy przepracowany miesiąc - październik 2014 r. dochód w wysokości [...] zł. Powyższe spowodowało, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł. Zdaniem Sądu okoliczności tej nie potwierdza jednak w sposób jednoznaczny zgormadzony w sprawie materiał dowodowy. Ustalenia w tym zakresie organy obu instancji oparły bowiem jednie na zaświadczeniu o zarobkach z dnia 14 września 2015 r., w którym wskazano, że skarżąca za okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2014 r. otrzymała wynagrodzenie netto w wysokości [...] zł oraz świadectwie pracy z dnia 30 czerwca 2015 r., w którym wskazano, że wymieniona była zatrudniona w [...] w okresie od 25 września 2014 r. do 29 czerwca 2015 r. Wobec tak sformułowanych zapisów nie sposób jednoznacznie stwierdzić, czy wskazane wyżej wynagrodzenie faktycznie jest - tak jak przyjął organ - wynagrodzeniem za pierwszy przepracowany miesiąc, tj. październik 2014 r. czy może pierwszym miesiącem, za który otrzymała wynagrodzenie był wrzesień 2014 r., ewentualnie czy wskazane w zaświadczeniu wynagrodzenie obejmuje zarówno wrzesień jak i październik 2014 r. Tymczasem kwestia ta ma w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie. Gdyby bowiem październik 2014 r. był pierwszym przepracowanym przez skarżącą miesiącem, to wówczas za błędne należałoby uznać wyliczenie dochodu członka rodziny w oparciu o wskazane wyżej wynagrodzenie za październik 2014 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 ust. 4 a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jeżeli zatem skarżąca uzyskała dochód w październiku, zatem do wyliczenia należałoby przyjąć dochód za miesiąc następujący po tym miesiącu czyli listopad 2014 r. Należy podkreślić, że powyższe może mieć istotne znaczenie dla wyliczenia wspomnianego dochodu bowiem, jak wskazała skarżąca w swojej skardze z dnia 25 kwietnia 2016 r. jej późniejsze dochody (uzyskane po październiku 2014 r.) były niższe. Nie można co prawda wykluczyć sytuacji, że strona uzyskała wynagrodzenie także za wrzesień 2014 r., które zostało wypłacone w październiku 2014 r. łącznie z wynagrodzeniem za ten właśnie miesiąc (co mogłoby tłumaczyć fakt, że było to wynagrodzenie wyższe od późniejszych wynagrodzeń) jednak w takiej sytuacji niezbędnym byłoby ustalenie wysokości wynagrodzenia należnego za wrzesień 2014 r. i pominięcie tej kwoty w wyliczeniu dochodu w oparciu o wynagrodzenie za październik 2014 r. Niewyjaśnienie przez organy powyższych kwestii spowodowało, że wyliczona kwota dochodu na osobę w rodzinie nie znajduje oparcia w zgormadzonym materiale dowodowym. Brak udokumentowania twierdzeń na podstawie, których organy dokonały ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to przepisy zobowiązują organy administracji do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także do podania w uzasadnieniu decyzji ustaleń i przesłanek danego rozstrzygnięcia. Z motywów rozstrzygnięć organów administracji wynika, że powodem uznania, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla strony za okres do [...] r. w kwocie [...] zł, zostały nienależnie pobrane była okoliczność, iż dochód w rodzinie skarżącej przekracza wskazane przez ustawodawcę kryterium dochodowe. Tymczasem - jak wskazano powyżej - nie wiadomo czy właściwie ustalono wysokość tego dochodu. Na marginesie jedynie należy wskazać - wobec wątpliwości podnoszonych przez skarżącą - że wyliczenia wspomnianego dochodu w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy oraz w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy - są różne. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4 cytowanej ustawy). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4a ustawy). W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu i sprowadzają się do dokonania przez organy orzekające koniecznych, wyżej wskazanych ustaleń w zakresie wysokości wynagrodzenia skarżącej za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód z tytułu zatrudnienia w [...] został osiągnięty oraz do ponownej oceny okoliczności sprawy, a następnie do wydania stosownej decyzji.