II SA/Sz 543/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder /spr./ Asesor WSA Kazimierz Maczewski Protokolant Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2006 r. sprawy ze skargi L. R. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania do Wojskowej Komisji Lekarskie w celu określenia aktualnej zdolności do czynnej służby wojskowej I stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia [...] r. nr [...], II orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia niniejszego wyroku. W dniu [...] r. L. R. wystąpił z wnioskiem do Wojskowej Komendy Uzupełnień o skierowanie go do wojskowej komisji lekarskiej, w celu określenia aktualnej zdolności do czynnej służby wojskowej. Uzasadniając wniosek L. R. podniósł, że posiada kat. [..], jednakże przebył [...] wzroku, na skutek której jego wada wzroku uległa zmniejszeniu. Do wniosku załączył kserokopie badań lekarskich. Postanowieniem nr [...] z dnia [....] r., wydanym na podstawie art. 123 i 124 Kodeksu postępowania administracyjnego, Wojskowy Komendant Uzupełnień odmówił uwzględnienia wniosku L. R. W uzasadnieniu postanowienia Komendant wskazał, że w myśl art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 listopada 1967 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej celem orzeczenia zdolności do czynnej służby wojskowej na wniosek osób będących żołnierzami rezerwy może nastąpić wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych – organ I instancji uznał natomiast, że w przypadku L. R. taka przesłanka nie występuje. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, że na mocy orzeczenia Nr [...] z dnia [...] r., stwierdzającego niezdolność do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju (kategoria zdrowia [...]), L. R. został przeniesiony do rezerwy bez odbycia służby wojskowej i mimo przysługującego mu prawa odwołania – nie złożył środka zaskarżenia. Składając zażalenie na postanowienie organu I instancji (zgodnie z pouczeniem w nim zawartym), L. R. podniósł, że kategorię [...] otrzymał w dniu [...] r. będąc jeszcze uczniem liceum [...], ze względu na wadę wzroku- [...]. Po ukończeniu [...] roku życia poddał się [...] wzroku, która wyeliminowała wadę powodującą niezdolność do służby wojskowej. Wnoszący zażalenie podał nadto, że nie mógł tego uczynić wcześniej, a tym samym odwołać się od orzeczenia komisji lekarskiej, albowiem zabieg mógł zostać przeprowadzony dopiero po ukończeniu przez niego [...] roku życia. L. R. podniósł również, że jego wada wzroku została wyleczona, ukończył studia wyższe i chciałby podjąć pracę w służbach mundurowych. Po rozpoznaniu zażalenia, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego postanowieniem nr [...] z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 134, w związku z art. 58 § 1 i art. 129 § 2 k.p.a., utrzymał w mocy: "odwołanie Pana L. R. od postanowienia Wojskowego Komendanta Uzupełnień nr [....] z dnia [...]r. w sprawie odmowy skierowania do Wojskowej Komisji Lekarskiej w celu określenia aktualnej zdolności do czynnej służby wojskowej". W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy podkreślił, że w myśl art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w brzmieniu obecnie obowiązującym, skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej celem orzeczenia zdolności do czynnej służby wojskowej na wniosek osób będących żołnierzami rezerwy może nastąpić wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. W konkluzji, organ II instancji stwierdził, że w przypadku L. R. nie występuje przesłanka określona w obecnie obowiązującym przepisie, wobec czego organ postanowił "jak na wstępie". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie L. R. domagał się uchylenia postanowienia Nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] r. oraz poprzedzającego go postanowienia Komendanta Uzupełnień z dnia [...] r. Skarżący podniósł, że uznanie go na mocy orzeczenia nr [...] z dnia [..] r. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju ( kategoria [...]) i przeniesienie do rezerwy bez odbycia służby wojskowej nastąpiło w sytuacji, gdy był on dotknięty poważną wadą wzroku. Skoro jednak wada ta została skorygowana, to stan zdrowia skarżącego nie pokrywa się z orzeczoną kategorią określającą jego zdolność do służby wojskowej. L. R. zarzucił również, że utrzymywanie w mocy orzeczenia o niezdolności do służby wojskowej uniemożliwia mu wykonywanie wielu czynności życiowych, w tym ubieganie się o przyjęcie do pracy w policji. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zajętego stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, wykazując ponadto niezasadność argumentów podniesionych przez L. R. we wniosku o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżone orzeczenie (decyzja lub postanowienie) dotknięte jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego takie wadliwe orzeczenie – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jego uchylenie albo stwierdzenie jego nieważności. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia dokonana według kryterium zgodności z przepisami postępowania administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że postanowienie to nie odpowiada prawu. Skargę należało zatem uwzględnić, chociaż z innych powodów, niż podniesione przez skarżącego. Na wstępie należało zauważyć, że zgodnie z art. 123 k.p.a. "w toku postępowania organ administracji publicznej wydaje postanowienia" (§ 1), "postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających z toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba, że przepisy kodeksu stanowią inaczej"(§ 2). Z przepisów tych w sposób jednoznaczny wynika zatem, że orzeczenie organu rozstrzygające o istocie sprawy (w niniejszej sprawie: odmawiające skierowania do komisji lekarskiej), nie może mieć formy postanowienia, lecz formę decyzji. Już z tego powodu, rodzaj rozstrzygnięcia wydanego w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, mający postać postanowienia, naruszył wskazane przepisy prawa procesowego. Sąd uznał jednak, że uchybienia te nie miałyby istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyby nie stwierdzono innych naruszeń prawa stanowiących podstawę do wydania wyroku stwierdzającego nieważność rozstrzygnięć wydanych przez organy obu instancji. Należy przy tym zauważyć, że problem wyboru właściwej formy orzeczenia nie dotyczy tylko samej nazwy orzeczenia, lecz wynikają z tego różne skutki procesowe, w tym, np. inne sposoby i terminy ich zaskarżania. Przede wszystkim Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie organu II instancji zawiera także inną wadę, która skutkowała stwierdzeniem jego nieważności, wobec zaistnienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Postanowienie to rażąco bowiem narusza także przepisy art. 138 k.p.a., określające sposoby rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy. Zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję (w myśl art. 144 k.p.a. odnosi się to odpowiednio także do postanowień), w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Ponadto, w myśl § 2 wymienionego artykułu, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Wymienione przepisy nie przewidują więc możliwości utrzymania w mocy "odwołania" ("zażalenia") – jak to uczynił Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Przy czym, jeżeli nawet treść rozstrzygnięcia organu odwoławczego spowodowana była omyłką, nie można tej omyłki potraktować jako "oczywistej omyłki", o której mowa w art. 113 § 1 k.p.a., dającej się sprostować w drodze postanowienia – organ nie dokonał zresztą takiego sprostowania. Zauważyć tez należy, że zwrot "utrzymanie w mocy" odwołania rozumiany być może jako jego uwzględnienie, co także powoduje zasadnicze wątpliwości co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że organ nie podzielił stanowiska odwołującego się L. R. Niezależnie od powyższych uchybień, przytoczone we wstępie zaskarżonego postanowienia jego podstawy prawne w żaden sposób nie korespondują z treścią rozstrzygnięcia, co także narusza przepisy postępowania (art. 107 § 1 i 3 k.p.a. – przy uwzględnieniu, że sprawa powinna być załatwiona decyzją). Nie przesądzając zatem ostatecznego wyniku sprawy, ze wskazanych wyżej powodów należało stwierdzić nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).W przedmiocie wykonalności zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.