II SA/Sz 548/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, w wyniku wznowienia postępowania, wydania z naruszeniem prawa decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie P. L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną w sentencji decyzję Wojewody w przedmiocie stwierdzenia, w wyniku wznowienia postępowania, wydania z naruszeniem prawa decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę. Po otrzymaniu zawiadomienia w przedmiocie wyznaczenia terminu rozprawy skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania do którego załączył wystawiony przez Powiatowy Urząd Pracy roczny raport składek społecznych i zdrowotnych za 2013 rok. W wykonaniu zobowiązania Sądu, czy złożenie przedmiotowego oświadczenia należy traktować jako złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w zakreślonym terminie złożył na urzędowym druku formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Mając na uwadze, niewypełnienie rubryk złożonego formularza, referendarz sądowy wezwaniem z dnia 16 stycznia 2015 r. zobowiązał skarżącego do udzielenia wyjaśnień związanych z niewypełnionymi rubrykami (od 6 do 13) albo wypełnienie, podpisanie i odesłanie formularza PPF załączonego do wezwania, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania złożonego wniosku w oparciu o dotychczas przedstawione dane. Nadto na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów, tj.: - aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, - wyciągu z zestawieniem operacji z konta bankowego nr [...] za okres od 01.06. do 31.12.2014 r. oraz innych posiadanych rachunków bankowych, - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2014 dotyczącej nieruchomości położonej w [...] oraz we [...], - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie lokali mieszkalnych położonych w [...] przy ul. [...], - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie lokalu mieszkalnego położonego we [...] przy ul. [...], - oświadczenia, czy lokale położone w [...] stanowią przedmiot najmu i, czy skarżący uzyskuje z tego tytułu dochód, jeżeli tak to w jakiej wysokości, - kserokopii dowodu rejestracyjnego posiadanego pojazdu, - zaświadczenia z właściwej jednostki do spraw opieki społecznej, czy skarżący korzystał z form pomocy udzielanej przez ośrodek, - oświadczenia o liczbie osób zameldowanych w lokalu położonym we [...] przy ul. [...] w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, podając, że jest kawalerem, posiadany majątek stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m2 położone w [...]. Wnioskodawca nie ma pracy, zarejestrowany jest w PUP we[...] jako osoba bezrobotna, co potwierdza załączony do uprzednio złożonego oświadczenia raport z PUP, utrzymuje się on z prac dorywczych oraz wspomagają go obydwoje rodzice. Koszty utrzymania lokalu położonego w [...] oraz we [...] ponosi matka. Wnioskodawca nie ma pojazdu, nie korzysta z pomocy społecznej, konto bankowe, które posiada jest wspólne z matką. Dalej skarżący wyjaśnił, że mieszkanie w [...] jest darowizną od matki, nie uzyskuje on z niego żadnych dochodów i w mieszkaniu tym zameldowany jest były przyjaciel matki. Wykonując pozostałą część wezwania skarżący przesłał dowód opłaty uiszczonej w Urzędzie Gminy w kwocie [...] zł, fakturę VAT za prąd dot. lokalu w [...] na kwotę [...] zł za okres od sierpnia do października 2014 r., fakturę za wodę i ścieki za sierpień 2014 r. na kwotę [...] zł, fakturę za gaz dot. lokalu w Niechorzu na kwotę [...] zł za październik 2014 r. oraz [...] zł za wrzesień 2014 r., pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu wnioskodawca nie przedłożył. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby ( z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że P. L. nie wykazał należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) . Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego (referendarza sądowego) wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W niniejszej sprawie wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające, zobowiązano wnioskodawcę do złożenia w terminie 7 dni, określonych dokumentów i oświadczeń pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie pozytywnych przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podnosi, że jest osobą bezrobotną, korzysta z pomocy finansowej rodziców, czasami pracuje dorywczo a jego majątek stanowi mieszkanie położone w [...], z którego nie osiąga żadnych dochodów. Natomiast zgodnie z informacjami zawartymi na stronie [...] skarżący oferuje w tym lokalu pokoje na wynajem [...], podając cenę za dobę i nr konta do dokonania przelewu. Pomimo tego w złożonym formularzu skarżący oświadczył, że nie uzyskuje z tego mieszkania żadnych dochodów, uchylił się także od przedłożenia wyciągu z posiadanego konta bankowego, nie przedłożył również aktualnego zaświadczenia z PUP we [...]. Nadto z załączonego do akt administracyjnych wypisu aktu notarialnego [...] umowy darowizny wynika, że lokal położony w[...] przy ul. [...] stanowią trzy odrębne lokale mieszkalne o powierzchni [...] m2 oraz[...] m2, jednakże decyzji w sprawie podatku od nieruchomości skarżący również nie przedłożył. W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty których przedłożenia oczekiwał referendarz sądowy, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji uniemożliwiający ustalenie, czy skarżący faktycznie znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, o które był wezwany, a przedłożył jedynie wybrane informacje i dokumenty, to powinien liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.