II SA/Sz 549/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 września 2021 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020.256, dalej: "k.p.a.") oraz art. 10, art. 27, art 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2019, poz.2407) Wójt Gminy K. uchylił "prawo przyznające świadczenie wychowawcze" G. N. (dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") na dziecko – J. N. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że w dniu 21 października 2019 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek G. N. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna J. N. na okres świadczeniowy [...]. Przy czym strona jako miejsce zamieszkania wskazała adres: [...] gmina K.. Organ uwzględnił wniosek i decyzją z dnia [...] r. przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia wychowawczego na syna na okres świadczeniowy 2019/2021, czyli od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. W dniu 20 października 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynęła ze Szczecińskiego Centrum Świadczeń informacja o przyznaniu A. Ł. – N., decyzją z dnia [...] r., świadczenia wychowawczego na syna J. N. na okres świadczeniowy 2019/2021 tj. od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Jednocześnie wskazano, że A. Ł. – N. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 na syna J. N. w Szczecińskim Centrum Świadczeń w dniu 3 lipca 2019 r., a jako miejsce zamieszkania wskazała adres w S. przy ul. [...]. Z uwagi na to, że w wyniku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 października 2019 r. do 30 października 2020 r. były wypłacane jednocześnie matce i ojcu świadczenia na to samo dziecko J. N., wszczęte zostało postępowanie w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2020. Dnia 2 grudnia 2020 r. do organu I instancji wpłynęły wyjaśnienia A. Ł. – N., która oświadczyła, że złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego wpisując omyłkowo dane syna J. N. a prawidłowo powinna być zgłoszona córka W. N., co stanowiło oczywistą omyłkę, która powinna być wyjaśniona na etapie składania wniosku. Z kolei w dniu 3 grudnia 2020 r. do organu I instancji wpłynęły wyjaśnia skarżącego, który wskazał, że na podstawie wniosku z dnia 11 lipca 2018 r. miał przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na syna J. N. na okres [...] tj. od października 2018 do września 2019 r., zaś w dniu 5 lipca 2019 r. A. Ł.-N. omyłkowo złożyła wniosek również na J. N. zamiast na W. N.. Zdaniem strony błąd leży po stronie pracowników SCŚ gdzie złożono obydwa wnioski, natomiast skarżący był przekonany, że wniosek z dnia 5 lipca 2019 r. dotyczył drugiego dziecka. W toku postępowania organ ustalił, że G. N. w dniu 11 lipca 2018 r. złożył w SCŚ wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę W. N. na okres świadczeniowy 2018/2019 tj. na okres od dnia 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W tej sytuacji organ za błędne uznał uwagi zarówno strony jak i A. Ł. – N. , że na podstawie wniosku z dnia 11 lipca 2018 r. skarżący miał przyznane świadczenia na syna J. N.. W dalszej części uzasadnienia przytoczono treść art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym świadczenia wychowawcze przysługują matce albo ojcu jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. W myśl powołanego przepisu, w przypadku zbiegu prawa rodziców świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Z kolei stosownie do art. 27 ust. 1 ww. ustawy, właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W podsumowaniu organ I instancji stwierdził, że opieka nad J. N. jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, miejscem zamieszkania rodziny jest Gmina K. więc świadczenie wychowawcze należy wypłacać matce dziecka, która jako pierwsza złożyła wniosek o jego przyznanie. Jednocześnie podkreślono, że nie jest rolą organu badanie intencji rodzica, na które z dzieci chce złożyć wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. W odwołaniu od powyższej decyzji G. N. wniósł o jej uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, celem stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Odwołujący się wyjaśnił, że w wyniku pomyłek złożono wniosek na to samo dziecko. Decyzja o przyznaniu świadczenia na syna - J. N. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy już wcześniej na to samo dziecko zostało przyznane przedmiotowe świadczenie. Zdaniem strony obowiązkiem urzędnika przyjmującego wniosek była ocena jego prawidłowości, zaś brak takiej kontroli wskazuje na naruszenie przepisów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 22, art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że J. N. jest pod opieką obojga rodziców. G. N. (ojciec) złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. N. w dniu 15 października 2019 r. i świadczenie zostało przyznane na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. A. N. (matka dziecka) również złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna J. N. w dniu 3 lipca 2019 r. i świadczenie zostało przyznane na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy - świadczenie wychowawcze na rzecz J. N. przysługuje w całości matce dziecka począwszy od 1 lipca 2019 r. W tej sytuacji należało uchylić prawo do świadczenia zawnioskowanego przez skarżącego, czyli ojca dziecka. Nie zgadzając się z powyższą decyzją G. N. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Rozstrzygnięciu temu zarzucił naruszenie prawa procesowego polegające na braku uwzględnienia faktu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak też o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji celem stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący wyjaśnił, że w wyniku pomyłki złożył wniosek na to samo dziecko, na które wcześniej wniosek złożyła jego żona. W tym czasie warunki do przyznania świadczenia spełniało dwoje jego dzieci. Zdaniem strony, decyzja organu I instancji z dnia 23 października 2019 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem w czasie, w którym została wydana było już przyznane świadczenie na to samo dziecko, czyli J. N.. Fakt przyznania świadczenia na syna, w rezultacie rozpatrzenia wniosku złożonego przez żonę skarżącego winien być dostrzeżony przez urzędnika, który miał obowiązek skontrolować wniosek strony z dnia 15 października 2019 r. Kontrola doprowadziłaby do odrzucenia takiego wniosku, zaś brak takiej kontroli stanowi o naruszeniu przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania, albo stwierdzeniem nieważności. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy K. uchylającą G. N. prawo do świadczenia wychowawczego na syna – J. N. na okres od dnia 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 t.j. ze zm.). W niniejszej sprawie wyjaśnienia wymaga kwestia zbiegu uprawnień obojga rodziców do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko. Regulację w tym zakresie przewiduje art. 22 ww. ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Bezspornie J. N. pozostaje pod opieką obojga rodziców, czyli matki A. Ł. – N. oraz skarżącego, mieszka wraz z nimi pod jednym adresem [...] w gminie K.), co zostało potwierdzone przez A. Ł. – N. w dołączonym do akt administracyjnych sprawy oświadczeniu z dnia 12 października 2020 r., zatem nie było konieczności ustalania powyższej okoliczności w trybie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że odnosi się on tylko do obojga rodziców (opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych) sprawujących równocześnie opiekę nad dzieckiem. W sytuacji równoczesnego sprawowania opieki nad dzieckiem przez dwoje rodziców zachodzi konieczność wskazania jednego rodzica jako beneficjenta świadczenia, pomimo że opiekę sprawują obydwoje rodzice równocześnie, bowiem w tym wypadku świadczenie wychowawcze może być przyznane w całości tylko i wyłącznie jednemu z rodziców sprawujących równocześnie opiekę nad dzieckiem. Przy czym zasadą wynikającą z treści tego przepisu jest wypłacenie świadczenia temu z rodziców, który jako pierwszy złożył wniosek. W sprawie nie jest kwestionowane, że A. Ł. – N., jako pierwsza złożyła w dniu 3 lipca 2019 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna – J. N. i decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. przyznał jej to świadczenie na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Z kolei skarżący, jako drugi z rodziców, również zwrócił się o przyznanie świadczenia wychowawczego na to samo dziecko czyli J. N., wnioskiem z dnia 15 października 2019 r. uwzględnionym decyzją z dnia [...] r., na mocy której Wójt Gminy K. przyznał stronie świadczenie wychowawcze na syna na okres od dnia 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. Natomiast w myśl art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W świetle powyższego należy stwierdzić, że w sytuacji gdy dziecko znajduje się pod opieką obojga rodziców, a w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja przyznająca jednemu z rodziców prawo do świadczenia wychowawczego na to dziecko, zatem przyznanie tego świadczenia na to samo dziecko w rezultacie rozpoznania wniosku drugiego z rodziców, stanowi podstawę do uchylenia prawa do tego świadczenia temu z rodziców, który jako drugi wystąpił z wnioskiem. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium, że w okolicznościach sprawy, świadczenie wychowawcze na rzecz J. N. przysługuje w całości matce dziecka, która jako pierwsza wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia. W rezultacie, mając na względzie, że prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane należało uchylić to prawo przyznane decyzją z dnia [...] r. skarżącemu, który później wystąpił z takim wnioskiem, jako drugi z rodziców. Uchylenie w całości decyzji przyznającej świadczenie na okres od dnia 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. oznacza usunięcie podstaw do dalszej wypłaty świadczenia. Podzielając pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 1438/19), należy wskazać, że postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie jest postępowaniem nowym wobec postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu świadczenia. Nie ma ono na celu weryfikacji poprzedniej decyzji, nie służy jej kontroli i nie skutkuje ponownym rozpoznawaniem przesłanek do przyznania świadczenia na okres, którego dotyczyła decyzja uchylana lub zmieniana. Bez znaczenia dla oceny prawidłowości przyjętych ustaleń przez organy administracji pozostawała podniesiona przez skarżącego okoliczność dotycząca pomyłki, w wyniku której złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na to samo dziecko, na które uprzednio wniosek złożyła jego żona. Wbrew przeświadczeniu skarżącego to na stronie, a nie pracowniku przyjmującym dokumenty spoczywa obowiązek prawidłowego i zgodnego z prawdą wypełnienia wniosku, zawierającego m.in. w części II pkt 2 oświadczenie wnioskodawcy, że na dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze, nie jest pobierane w tej lub innej instytucji świadczenie wychowawcze. W niniejszej sprawie skarżący składając wniosek z dnia 15 października 2019 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna (J. N.) takie oświadczenie podpisał, pomimo, że jego żona pobierała już to świadczenie na to samo dziecko od dnia 1 lipca 2019 r. W oświadczeniu tym wymieniony jednoznacznie podał, że na dziecko/ dzieci, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze, "nie jest pobierane w tej lub w innej instytucji świadczenie wychowawcze". Podpisał się także pod oświadczeniem, że wskazane przez niego dane są prawdziwe oraz, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wobec złożenia przez skarżącego oświadczenia tej treści, organ nie miał podstaw do poddawania w wątpliwość jakichkolwiek danych wskazanych w tym wniosku. W szczególności brak było podstaw do traktowania tego wniosku jako wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę W. N. na okres świadczeniowy [...], zwłaszcza w sytuacji gdy sama strona w skardze wskazuje, że "na drugie dziecko nie złożono wniosku". Skoro zatem nie złożono wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę W., zatem organ nie miał możliwości przyznania takiego świadczenia. Podsumowując należy stwierdzić, że zarzuty skargi okazały się niezasadne, bowiem postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami procedury administracyjnej, zaś kwestionowane rozstrzygnięcie znajduje uzasadnienie w prawidłowo zebranym materiale dowodowym przy właściwej wykładni obowiązujących przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.