II SA/Sz 55/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2007 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] r. znak [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87 poz. 960 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu A. G. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym przy ul. [...] w [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek właścicielki mieszkania J. G., złożony w dniu [...]r. w Urzędzie Miejskim o wymeldowanie A. G. z pobytu stałego w lokalu położonego przy ul. [...] w [...]. Jako przyczynę wymeldowania J. G. podała fakt, iż A. G. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem od [...] r. W motywach rozstrzygnięcia organ powołał się na postępowanie dowodowe przeprowadzone na okoliczność niezamieszkiwania A. G. w lokalu przy ul. [...] w [...]. W tym względzie organ wskazał na dowód z kontroli meldunkowej przeprowadzonej przez pracownika organu oraz funkcjonariuszy Policji. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, iż na podstawie pisemnych informacji udzielonych przez Komendę Powiatową Policji , Sąd Rejonowy i Prokuraturę Rejonową ustalono, iż A. G. w dniu [...] r. został zatrzymany i tymczasowo aresztowany oraz to, że przebywał w Zakładzie Karnym do dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy uchylił tymczasowe aresztowanie i jednocześnie zakazał A. G. kontaktowania się z córkami i przybywania w pobliżu miejsca ich zamieszkania, tj. przy ul. [...] w [...]. Na podstawie wyjaśnień udzielonych przez J. G. organ ten ustalił z kolei, iż A. G. po opuszczeniu zakładu karnego nie próbował wejść do mieszkania, nie partycypuje w kosztach jego utrzymania, i nie posiada kluczy do wszystkich zamków do mieszkania. Jako dowód w sprawie, mający potwierdzić opuszczenie przez A. G. miejsca stałego pobytu, organ ten uwzględnił oświadczenia złożone przez A. G. w dniach: z dnia [...] r., z treści których wynika, iż w okresie od [...] r. do [...] r. był oddelegowany do pracy w [...]. Fakt ten potwierdziła Spółka [...] z siedzibą w [...] zatrudniająca A. G. na stanowisku do [...]. Uzasadniając decyzję o wymeldowaniu A. G. z mieszkania położonego przy ul. [...] w [...], organ I instancji przyjął, iż A. G. opuścił miejsce pobytu stałego i realizuje swoje interesy życiowe oraz zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe poza miejscem swojego stałego zameldowania. W ocenie tego organu przyczyny opuszczenia przez A. G. miejsca stałego pobytu, mające podłoże konfliktu rodzinnego, na co wskazują złożone przez obie strony postępowania oświadczenia oraz fakt, iż w Sądzie Rejonowym toczy się postępowanie karne przeciwko A. G. o [...], nie mogą mieć z kolei znaczenia w sprawie. Istotnym jest bowiem fakt, iż A. G. w okresie dłuższym niż 3 miesiące nie przebywał we wskazanym miejscu stałego pobytu i nie występował do sądu z wnioskiem o umożliwienie mu korzystania lokalu. Od powyższej decyzji A. G. wniósł odwołanie. Wskazał, że lokalu przy ul. [...] w [...] nie opuścił dobrowolnie, albowiem wbrew twierdzeniom J. G. od dnia [...] r. do dnia [...] r. był osadzony w areszcie śledczym, natomiast po jego opuszczeniu na mocy postanowienia sądu nie mógł do mieszkania powrócić. Odwołujący się zarzucił również, że nie może wejść do lokalu przy ul. [...] w [...], albowiem nie chce naruszać postanowień sądu. Wojewoda decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania A. G. uchylił w całości decyzję organu I instancji i odmówił wymeldowania A. G. z pobytu stałego w lokalu przy ul [...] w [...]. W uzasadnieniu organ przytaczając treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych podniósł, iż o opuszczeniu miejsca stałego lub czasowego pobytu trwającego ponad 3 miesiące można mówić jedynie wówczas, gdy miało ono rzeczywiście miejsce i gdy miało charakter dobrowolny. Dlatego też organ ten uznał, iż nieobecność A. G. w okresie od [...] r. do [...] r., nie wypełnia przesłanki przewidzianej w art. 15 powołanej ustawy, albowiem nieobecność ta miała charakter czasowy i związana była z koniecznością wykonywania pracy na innym terenie, tj. w oddziale Spółki [...] mieszczącym się w [...]. W ocenie organu fakt odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym nie pozwala również zakwalifikować związanej z tym nieobecności A. G. jako dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Odwołując się do treści postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] r., organ ten podkreślił, iż A. G. nie miał możliwości powrotu do miejsca stałego pobytu, z uwagi na obowiązujący go sądowy zakaz zbliżania się do tego lokalu. Zdaniem organu odwoławczego przytoczone okoliczności przemawiały zatem za uznaniem orzeczenia o wymeldowaniu A. G. z dotychczasowego miejsca stałego pobytu za przedwczesne i z tego względu organ II instancji je uchylił. J. G. pismem z dnia [...] r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody z dnia [...] r., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi J. G. podniosła, iż dokonując ustaleń faktycznych, organ II instancji pominął zapisy wynikające z umowy majątkowej sporządzonej w dniu [...] r. (akt notarialny Nr rep. [...]), na mocy której nabyła ona prawo własności do lokalu położonego przy ul. [...] w [...]. W ocenie skarżącej, będąc właścicielką tego mieszkania, miała prawo wystąpić z wnioskiem o wymeldowanie A. G. z uwagi na jego dłuższą nieobecność w tym mieszkaniu i brakiem z jego strony partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Opisując szczegółowo okoliczności towarzyszące opuszczeniu przez A. G. miejsca stałego pobytu, skarżąca podkreśliła, iż wynikają one z prywatnego konfliktu pomiędzy stronami i że rozstrzygnięcie Wojewody z dnia [...] r. odmawiające wymeldowania A. G. z miejsca stałego pobytu, tj. z lokalu położonego przy ul. [...] w [...], ze względów moralnych i osobistych jest dla niej krzywdzące. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium zgodności z prawem. Oznacza to między innymi, że sąd kontrolując zaskarżoną decyzję bada, czy decyzja ta jest zgodna z przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz czy w toku postępowania nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy procedury administracyjnej. W przypadku ustalenia, że decyzja obarczona jest istotnymi wadami prawnymi sąd- w zależności od ustalonego rodzaju i stopnia naruszenia decyzje taką uchyla lub stwierdza jej nieważność. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, a wniesiona skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Niewątpliwe jest w sprawie, że Wojewoda decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję Prezydenta Miasta w przedmiocie wymeldowania A. G. z lokalu przy ul. [...] w [...] w całości i orzekł merytorycznie co do istoty, odmawiając wymeldowania ww. Niesporne jest również to, że jedyną właścicielką lokalu przy ul. [...] w [....], którego dotyczy postępowanie w przedmiocie wymeldowania, jest skarżąca J. G. Zauważyć jednak w pierwszej kolejności należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01, spowodowało faktycznie, iż przestała istnieć przesłanka do wymeldowania związana z utratą uprawnienia wymienionego w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960), czyli utratą prawa do lokalu. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Literalna wykładnia powołanego wyżej przepisu w istocie pozwala na stwierdzenie, że jedynymi przesłankami wydania przez uprawniony organ decyzji o wymeldowaniu są opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące oraz nie dopełnienie obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, LEX nr 50123). Przechodząc na grunt sprawy będącej przedmiotem rozpoznania, wskazać należy, że prawidłowo przeprowadzone postępowanie w sprawie o wymeldowanie winno wyczerpująco wyjaśnić, zarówno z punktu widzenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego, czy spełnione zostały wskazane wyżej przesłanki uzasadniające wymeldowanie A. G. z lokalu przy ul. [...] w [...]. Organ I instancji uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił dostateczne podstawy do wydania decyzji w przedmiocie wymeldowania A. G. ze spornego lokalu, albowiem ww. opuścił lokal dobrowolnie i nie wykorzystał środków prawnych w celu przywrócenia utraconego stanu posiadania. Organ ten wskazał nadto, że żadne przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie uzależniają wydania decyzji o wymeldowaniu od motywów, którymi kierują się osoby opuszczające dotychczasowe miejsce pobytu stałego, zaś rzeczą organów ewidencji ludności jest dbałość o zgodność zapisów w dokumentach ze stanem faktycznym. Organ II instancji uznał natomiast, że stan faktyczny sprawy pozwala na stwierdzenie, że opuszczenie przez A. G. lokalu przy ul. [...] w [...] nie miało dobrowolnego charakteru i było związane z kilkumiesięczną delegacją służbową poza miejsce zamieszkania, a następnie zastosowaniem wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Wskazał ponadto, że A. G. zamierzał po zwolnieniu z aresztu tymczasowego powrócić do lokalu, w którym zamieszkiwał. W ocenie Sądu, materiał dowodowy stanowiący podstawę do wydania decyzji przez organy obu instancji był niewystarczający zarówno do wydania decyzji w przedmiocie wymeldowania ( decyzja organu I instancji), jak i odmowy wymeldowania A. G. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w [...] ( decyzja organu II instancji). Organy obu instancji nie ustaliły w szczególności miejsca pobytu A. G. po jego powrocie z delegacji służbowej w [...], czyli po dniu [...] r. do dnia aresztowania, które nastąpiło w dniu [...] r. Wprawdzie organ odwoławczy uznał tą okoliczność za istotną do wyjaśnienia z punktu widzenia dobrowolności opuszczenia lokalu, jednakże nie wskazał z jakiego powodu nie dokonał ustaleń w tym zakresie. Organy nie ustaliły również oraz nie dokonały oceny okoliczności związanych z tymczasowym aresztowaniem, dotyczących m.in. miejsca doręczenia wezwania do stawienia się w Komendzie Powiatowej Policji przed zatrzymaniem i zastosowaniem środka zapobiegawczego Ustalenia powyższe mają istotne znaczenie do dokonania prawidłowej oceny przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu stanowiącej- jak to wyżej podkreślono- podstawę do dokonania wymeldowania z pobytu stałego lub czasowego. Inna jest bowiem sytuacja tego, kto dobrowolnie opuszcza lokal i nie dopełnia obowiązku wymeldowania, a inna tego, kto nie ma wpływu zarówno na fakt opuszczenia lokalu, gdyż zostaje aresztowany jak i na czynności administracyjne związane z wymeldowaniem z pobytu stałego. Wskazać również należy na istotne znaczenie w sprawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] r. – sygn. akt [...] dotyczące m.in. orzeczonego wobec A. G. zakazu kontaktowania się w jakikolwiek sposób z córkami J. M. oraz K. oraz przebywania w pobliżu miejsca ich zamieszkania przy ul. [...] w [...]. Orzeczenie to z jednej strony chroni małoletnie dzieci A. G. w związku ze sprawą zawisłą przed sądem powszechnym, w której osobą oskarżoną jest A. G., z drugiej zaś nie pozostaje bez wpływu na ocenę, czy opuszczenie przez ww. lokalu przy ul. [...] w [...] miało charakter dobrowolny. Zastosowanie przez sąd innego środka zapobiegawczego po uchyleniu tymczasowego aresztowania oraz jego wpływ na sytuację zarówno osoby wobec której środek ten zastosowano jak i tej, której dobro jest chronione nie przekłada się w żaden sposób na konkretny przepis prawa administracyjnego. Oceny takiej winny dokonać organy mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa materialnego jak i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Skoro organy I i II instancji wydały decyzje z naruszeniem obowiązujących w Kodeksie postępowania administracyjnego zasad postępowania dowodowego wyrażonych w art. 7 i 77 tej ustawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to obowiązkiem Sądu było ich uchylenie, albowiem nie odpowiadały prawu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) orzekł jak w sentencji. W kwestii wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy, co oznacza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.