II SA/Sz 556/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Windak /spr./ Asesor WSA Joanna Wojciechowska Protokolant Katarzyna Skrzetuska - Gajos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję U z a s a d n i e n i e : Pismem z dnia [...] r. W. L. zwrócił się do Starosty z wnioskiem o umorzenie kwoty [...] zł tytułem nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] r. wskazując, że nie jest w stanie uregulować tej należności z uwagi na trudną sytuację finansową. Starosta , na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d i art. 76 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił W. L. umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w wys. [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na treść przepisów wskazanych w podstawie prawnej decyzji oraz karty informacyjnej o sytuacji materialnej strony uzyskanej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] r. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Starosta ustalił, że w [...] r. W. L. uzyskał dochód w wys. [...] zł (w tym zasiłek dla bezrobotnych ([...] zł i dodatek mieszkaniowy [...] zł). Z uwagi na utratę prawa do zasiłku dla bezrobotnych, od dnia [...] r. stronie został przyznany zasiłek stały od dnia [...] r. W kolejnych miesiącach W. L. uzyskał następujące dochody: - w [...] r.: zasiłek stały [...] zł, zasiłek celowy [...] zł, dodatek mieszkaniowy [...] zł – ogółem [...] zł, -w [...] 2006 r.: zasiłek stały [...] zł, zasiłek celowy na opał [...] zł, dodatek mieszkaniowy [...] zł, zasiłek dla bezrobotnych za l[...] [...]zł – ogółem [...] zł, - w [...] r.: zasiłek stały [...] zł, zasiłek celowy na pokrycie kosztów leczenia [...] zł, dodatek mieszkaniowy [...] zł – ogółem [...] zł, - w [...] r.: zasiłek stały [...] zł, zasiłek celowy na opał [...]] zł, dodatek mieszkaniowy [...]zł – ogółem [...] zł. Jednocześnie Starosta podał, że Powiatowa Rada Zatrudnienia na posiedzeniu w dniu [...] r. wydała negatywną opinię w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W oparciu o powyższe ustalenia Starosta uznał, że W. L. nie spełnia żadnej z przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W. L. złożył od tej decyzji odwołanie do Wojewody podnosząc zarzut nienależytego wyjaśnienia stanu faktycznego związanego z jego sytuacją materialno-bytową. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 10 ust. 4 pkt 2 i art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając treść dokonanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał przebieg postępowania związany z uznaniem pobranej przez W. L, kwoty [...] zł jako nienależnie pobranego świadczenia, przyjmując za prawidłowe ustalenia organu I instancji co do źródeł i wysokości dochodów uzyskiwanych przez odwołującego. Na podstawie akt sprawy Wojewoda stwierdził, że stałe obciążenia finansowe strony wynoszą miesięcznie [...] zł a głównym problemem strony są niskie dochody spowodowane przede wszystkim niepełnosprawnością. Nadto, organ odwoławczy uznał, że W. L, przekroczył kryterium dochodowe na jednego członka rodziny o [...] zł, które wynosi [...] zł, co wynika z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 63, poz. 593 ze zm.). W. L, zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie art. 76 ust. 7 pkt 2 poprzez nie wzięcie pod uwagę takich okoliczności faktycznych jak konieczność ponoszenia przez niego kosztów leczenie wynikających z powikłań zdrowotnych związanych ze złamaniem kości szyjki udowej. Skarżący podał, że sytuacja w jakiej się znajduje nie pozwala mu uregulować dodatkowych należności i spowodowałaby brak możliwości utrzymania się. W. L, zwrócił się do Sądu o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działań organów administracji pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje, m.in. tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Sąd administracyjny nie jest jednak uprawniony do zastępowania organów administracji i w tym sensie nie może podejmować orzeczeń o ustaleniu określonych praw, o umorzeniu lub rozłożeniu świadczeń na raty. Poczynienie powyższych uwag stało się konieczne ze względu na sformułowany w skardze wniosek o umorzenie należności, który nie mógł być uwzględniony jako wykraczający poza zakres kompetencji sądu. Tym niemniej Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uznał, że skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn w niej wyartykułowanych. Podstawę prawną umożliwiającą umorzenie nienależnie pobranych świadczeń stanowi art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.). W myśl tego przepisu, Starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Niewątpliwie posłużenie się przez ustawodawcę w cyt. przepisie określeniem, iż Starosta "może" podjąć opisane rodzaje rozstrzygnięć, oznacza, że organ działa w tym zakresie w ramach tzw. uznania administracyjnego. To z kolei nakłada na organ obowiązek należytego uzasadnienia decyzji, w szczególności, gdy orzeczenie jest niezgodne z wnioskiem strony. W uzasadnieniu organ powinien dokonać subsumcji zastosowanych w sprawie przepisów prawa i poczynionych ustaleń faktycznych. Przeprowadzona analiza treści zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do uznania, że Wojewoda rozważając zasadność wniosku W. L, o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń oparł się na niewłaściwej przesłance w skutek błędnego ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Jednym z argumentów mających przemawiać za negatywnym rozpoznaniem wniosku skarżącego było powołanie się przez Wojewodę na przekroczenie przez W. L, określonego w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 63, poz. 593 ze zm.), kryterium dochodowego na jednego członka rodziny o 276,09 zł., które wynosi 351 zł. Sąd uznał argumentację tą za chybioną. Przede wszystkim, z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie wynika, aby przesłanką uniemożliwiającą umorzenie nienależnie pobranego świadczenia było przekroczenie kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Jeżeli nawet przyjąć, że do kryterium tego Wojewoda odwołał się jedynie pomocniczo, to należy stwierdzić, że uczynił to w sposób nieprawidłowy. Ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, że W. L. jest osobą samotnie gospodarującą – vide: karta informacyjna o sytuacji materialnej przekazana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej z dnia [...] r. (karta 113 akt administracyjnych). Oznacza to, że w odniesieniu do dochodów skarżącego nie powinno się uwzględniać przyjętego przez Wojewodę kryterium dochodowego dla osób w rodzinie wynoszącego 351 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej), lecz co najwyżej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosiło 477 zł. Uchybienie to, w ocenie Sądu, mogło mieć wpływ na treść podjętego przez Wojewodę rozstrzygnięcia. Ponadto, zdaniem Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło szerszych rozważań organu, które powinny odpowiedzieć na pytanie, czy uzyskiwane przez skarżącego dochody w kontekście ponoszonych wydatków i ich zasadności pozwalają na spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Ustalając wysokość dochodu W. L. na poziomie [...] zł oraz stałych miesięcznych wydatków w wys. [...] zł, Wojewoda nie przedstawił w uzasadnieniu swojej decyzji oceny, czy pozostała skarżącemu kwota [...] zł, na którą składał się, m.in., zasiłek celowy uzyskany na pokrycie kosztów leczenia w wys. [...] zł, pozwala na utrzymanie się i spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Rozważenie tych kwestii staje się niezbędne w kontekście przywołanej wyżej treści art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z przepisu tego wynika, że skorzystanie przez organ z instytucji umorzenia należności może nastąpić w sytuacji, gdy ich dochodzenie mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależnie świadczenie, niezbędnych środków utrzymania. Przy czym przez dochodzenie należności należy mieć na uwadze wszystkie koszty z tym związane (koszty postępowania z postępowaniem egzekucyjnym włącznie). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że podejmując zaskarżoną decyzję Wojewoda naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.