II SA/Sz 567/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie p o s t a n a w i a: I. odmówić zwolnienia z kosztów sądowych, II. ustanowić adwokata. J.C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Równocześnie w skardze zawarł wniosek o przyznanie adwokata z urzędu, wobec czego wezwaniem Sądu z dnia [...], zobowiązano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych tego wniosku, poprzez złożenie go na urzędowym formularzu w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał formularz PPF, przy czym rozszerzył zakres żądania wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ma prawie lat, jest nieporadny, nieobeznany z przepisami i nie jest w stanie bronić sam swoich praw. Źródło jego utrzymania stanowi emerytura w wysokości [...]. Z kwoty tej miesięcznie płaci [...] żonie zgodnie z wyrokiem Sądu, oraz wydaje [...] na zakup lekarstw. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Posiadany majątek stanowi domu jednorodzinnego o powierzchni [...]. Wezwaniem referendarza sądowego [...] wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: - wyciągów z konta bankowego skarżącego z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość otrzymywanej emerytury i renty w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu w okresie ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia w jakiej części żona partycypuje w kosztach utrzymania domu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w zakreślonym terminie nadesłał wyciąg z konta bankowego za okres od [...], z którego wynika, że każdego miesiąca skarżący otrzymuje emeryturę/rentę w wysokości [...], ponadto, że [...] dokonał wypłaty [...], a [...]. Przedłożył także zaświadczenie z ZUS z dnia [...], z którego wynika, że pobiera emeryturę i rentę w zbiegu, wysokość świadczenia do wypłaty wynosi [...]. Skarżący nadesłał także dwie kserokopie dowodów wpłat w Kancelarii Adwokackiej adwokata W. F. – jeden z dnia [...] na kwotę [...], tytułem, drugi z dnia [...] na kwotę [...], tytułem wpłaty do faktury VAT nr [...], dowody przekazów pocztowych potwierdzających wpłaty w kwocie po [...] na rzecz żony K.C. na utrzymanie domu z dnia [...] i [...]., dyspozycję definiowania poleceń przelewu na rachunki zewnętrzne złożone przez K.C. w Banku opłat za energię elektryczną, faktury VAT za prąd [...] na kwoty [...] za okres miesięcy, fakturę wystawioną przez Z.W. i K. na kwotę [...] również z [...] faktury za gaz wystawione w [...] i [...] odpowiednio na kwoty [...] obejmujące okres miesięcy. Z przesłanego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżący w [...] zgromadził [...], a w [...]. W dniach [...] pobrał z tego rachunku w sumie [...]. W związku z tym, iż wśród przesłanych dokumentów były dowody wpłat tytułem honorarium dla adwokata W. F., wezwaniem z dnia [...] referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do podania w terminie 7 dni, od daty doręczenia niniejszego pisma, czy skarżący aktualnie korzysta z pomocy adwokata ustanowionego z wyboru, pod rygorem przyjęcia, że zatrudnia i pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, jeśli nie korzysta już z usług ustanowionego z wyboru pełnomocnika, to zobowiązany został do nadesłania kserokopii wypowiedzenia pełnomocnictwa. Skarżący złożył w Sądzie w dniu [...] wypowiedzenie przez adwokata W. F. pełnomocnictwa z dnia [...] z powodu utraty zaufania do niego, niemożności utrzymania kontaktu, rozbieżności co do linii obrony oraz zabrania przez J.C. wszystkich dokumentów z kancelarii. W tym stanie sprawy, postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił J. C. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od wyżej opisanego postanowienia doręczonego [...]., J. C. wniósł w dniu [...] sprzeciw, podnosząc, iż zostało wydane " ", bez podania wyjaśnienia jakichkolwiek okoliczności, które mogły mieć wpływ na treść postanowienia. Domagając się uchylenia postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2013 r. i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, skarżący wyjaśnił, że posiadane na rachunku bankowym [...] składał przez rok, aby oddać je znajomemu, od którego je pożyczył w ubiegłym roku na opłacenie usług adwokackich w dwóch sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej określanej jako: "p.p.s.a." od postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, strona może wnieść sprzeciw. Wniesienie sprzeciwu, który nie został odrzucony powoduje – jak stanowi to art. 260 p.p.s.a. – że postanowienie, przeciwko któremu sprzeciw został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją takiego uregulowania skutku wniesienia sprzeciwu jest brak podstaw prawnych do kontrolowania przez sąd na posiedzeniu niejawnym merytorycznej zasadności sprzeciwu i badania zasadności postanowienia referendarza oraz orzekania o jego uchyleniu lub o utrzymaniu w mocy. Rolą Sądu na posiedzeniu niejawnym jest – wobec utraty mocy postanowienia referendarza – ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z przedstawionego na wstępie niniejszego uzasadnienia stanu faktycznego wynika, że J. C. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwaną dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09 (Lex nr 565704) kosztami utrzymania koniecznego w rozumieniu tego przepisu są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację, oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Do tych ostatnich należą przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci. Prawo pomocy jest instytucją stworzoną z myślą o osobach, które nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, to jest takich, którym odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłoby zamknąć drogę do Sądu. Z oświadczenia o sytuacji majątkowej i dochodach złożonego na urzędowym formularzu oraz z przedłożonych przez skarżącego dowodach wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na swoim utrzymaniu. Jest właścicielem części domu jednorodzinnego. Uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie [...] z tytułu wypłacanego przez ZUS świadczenia ( ), z której wypłaca żonie, zgodnie z wyrokiem Sądu, kwotę [...] na utrzymanie domu. Z uwagi na wiek i stan zdrowia ponosi wydatki na leki w granicach [...] miesięcznie. W [...] skarżący rozdysponował pieniądze zgromadzone na rachunku bankowym w łącznej kwocie [...]. W ocenie Sądu, wskazane wyżej okoliczności, nawet przy przyjęciu, za prawdziwe wyjaśnień skarżące zamieszczonych w sprzeciwie, co do okoliczności w jakich doszło do zgromadzenia przezeń na rachunku bankowym kwoty [...] i celu na jaki środki te zostały wydatkowane, należy stwierdzić, że mimo opisanych wydatków, skarżący dysponował jednak pewną nadwyżką środków, skoro mógł poczynić oszczędności, co dowodzi, że jest w stanie ponieść koszty sądowe, aktualnie wynoszące [...], gdyż na taką kwotę ustalony został wpis od skargi, bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Zważyć należy, iż takiej oceny swych możliwości dokonał sam skarżący w momencie składania do sądu skargi, skoro wniósł w niej jedynie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez " ", a dopiero później, składając formularz PPF wniosek ten rozszerzył. W dacie składania skargi do sądu administracyjnego J. C. posiadał ustanowionego adwokata z wyboru. Jednakże pełnomocnik ten ustanowiony był do postępowania toczącego się przed sądem powszechnym, poza tym, to adwokat wypowiedział skarżącemu pełnomocnictwo, co nie pozwala w sposób jednoznacznie pewny wykazać, że to skarżący doprowadził do rozwiązania tego stosunku prawnego celem obejścia przepisów o prawie pomocy. Nie ulega jednak wątpliwości, że w aktualnym stanie dochodów i wydatków skarżący nie byłby w stanie ustanowić pełnomocnika z wyboru. Dlatego Sąd stwierdził, że zachodzą przesłanki do przyznania J. C. adwokata z urzędu. Z powyższych względów należało na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 54 § 1 p.p.s.a. orzec jak w sentencji postanowienia.