II SA/Sz 567/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata T. F. kwotę [...] ([...]), zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Pismem z dnia [...] A.T. zwrócił się do organu o zwrot pieniędzy za zakupione leki w kwocie [...] zł oraz o pieniądze na zbliżające się święta wielkanocne. Prezydent Miasta decyzją z dnia 26 marca 2014, wydaną na podstawie art.39, art.106 ust.1 i 4 oraz art.110 ust.7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz.182 ze zm.), odmówił A.T. przyznania zasiłku celowego w zakresie ujętym w ww. wniosku. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód, na który składają się zasiłek pielęgnacyjny ([...] zł) i zasiłek stały ([...] zł), wynosi [...] zł, a więc nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł. A.T. objęty jest także dodatkową pomocą w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie od [...] w formie świadczenia pieniężnego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i właśnie ta okoliczność stanowi podstawę odmowy przyznania pomocy finansowej na święta. Z kolei podstawę odmowy przyznania zasiłku celowego z tytułu wydatków poniesionych na leki stanowi okoliczność, iż skarżący przedłożył jedynie paragony za leki, natomiast nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego konieczność stosowania leków, jak również to, że winien był dostarczyć recepty wycenione przez aptekę, która ma podpisaną umowę z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie. Ponadto organ dodał, że posiadane przez niego środki finansowe są ograniczone, a ilość osób ubiegających się o udzielenie pomocy stale wzrasta, stąd wielkość świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających, określone w ustawie, kryterium dochodowe. W związku z powyższym nie wszystkie, nawet uzasadnione i niezbędne potrzeby, nie mogą być zaspokojone w całości. W 2013 r. na zasiłki celowe i specjalne celowe organ wydatkował kwotę [...] zł, a liczba rodzin uprawnionych do tych świadczeń wynosiła [...], a więc średnia wysokość świadczeń wynosiła [...] zł miesięcznie. W bieżącym 2014 r. na realizację zasiłków organ dysponuje kwotą [...] zł, zaś przewidywana liczba osób uprawnionych utrzyma się na takim samym poziomie. Od decyzji tej A.T. odwołał się podkreślając swoją trudną sytuację finansową, problemy zdrowotne oraz złośliwość pracowników organu pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], numer [...], po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępie Kolegium przytoczyło art.39 i art.8 ustawy o pomocy społecznej i stwierdziło, że przepisy te nie zostały przez organ I instancji naruszone. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, a w tym uzyskiwany przez odwołującego się dochód i fakt korzystania przez stronę z pomocy na dożywianie w wysokości [...] zł miesięcznie. W tej sytuacji Kolegium uznało, że ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji zostały dokonane w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, ze właściwy organ może lecz nie musi go przyznać nawet w przypadku ustalenia, że występują przesłanki z art.39 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium zwróciło uwagę, że pomoc społeczna ma jedynie charakter posiłkowy, nie jest żadnym zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Pomoc ta ma zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Świadczenie w postaci zasiłku celowego służy zaspokojeniu konkretnej potrzeby, a jego wysokość, uzależniona jest nie tylko od wysokości konkretnej potrzeby, ale i od możliwości ośrodka pomocy społecznej(art.3 ust.4 ustawy o pomocy społecznej). Kolegium przytoczyło, w ślad za zaskarżoną decyzją, możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej i uznało, że organ I instancji wydając decyzję odmowną nie naruszył przepisów prawa procesowego ani materialnego oraz wyjaśnił stronie przyczyny i okoliczności, które zadecydowały o sposobie rozstrzygnięcia. Dodało, że wbrew swoim twierdzeniom, A.T. otrzymuje pomoc z ośrodka w wysokości wyższej niż przeciętny klient. Powyższa decyzja została zaskarżona przez A.T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie wydanej decyzji w całości, stwierdzając, że nie odpowiada ona prawu i jest wydana z naruszeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa materialnego. Przestawił swoją sytuację zdrowotną i życiową i stwierdził, że "jestem ofiarą i mnie się należy wszechstronna pomoc zgodnie z zapisami Konstytucji RP. I to bez żadnej łaski chyba Polska jest bogatsza niż było i Polskę stać na normalną pomoc dla biednych." W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] A.T. wystąpił o przyznanie mu zadośćuczynienia w kwocie [...] tysięcy złotych od obu organów za "krętactwo i za doprowadzanie mnie do pogorszenia mojego stanu zdrowia i śmierci głodowej". Przy piśmie procesowym z dnia [...] skarżący nadesłał "dokumentacje medyczną" leczenia w celu zapoznania się z nią przez sąd, a następnie przy piśmie z dnia [...] nadesłał "dodatkową dokumentację medyczną", z której, zdaniem skarżącego, wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Na rozprawie w dniu [...] Prokurator Prokuratury Apelacyjnej zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie może przy tym orzec o przyznaniu lub zmianie wysokości wnioskowanego świadczenia, np. zasiłku celowego, bowiem nie zastępuje on w realizacji tego rodzaju zadań organów administracji publicznej. Nie może także przyznać jakiegokolwiek zadośćuczynienia. Na wstępie należy stwierdzić, że sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w pismach procesowych skarżącego. Zgodnie z art.106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd uznał, iż przeprowadzenie dowodu z przedłożonej mu "dokumentacji medycznej" skarżącego nie jest niezbędne do wyjaśnienia i rozpatrzenia niniejszej sprawy. Przyznane skarżącemu świadczenie zostało oparte na przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 182 ze zm.). Ustawa określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1), przy tym za dochód nakazuje rozumieć sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o podatek dochodowy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz alimenty świadczone na rzecz innych osób (art.8 ust.3) do których nie wlicza się składników wymienionych w art.8 ust.4 ustawy. Prawidłowo organy ustaliły, że dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosi 542 zł, a więc nie przekracza obowiązującego kryterium dochodowego, co uprawnia do ubiegania się o zasiłek celowy na podstawie art.39 ww. ustawy o pomocy społecznej. Powyższy przepis stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności lub leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzje podejmowane w tym zakresie mają charakter uznaniowy. Organ nie ma obowiązku spełnienia w całości oczekiwań osób ubiegających się o pomoc. Musi bowiem kierować się nie tylko sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną świadczeniobiorcy, ale i możliwościami finansowymi. To, że możliwości ośrodków pomocy społecznej, jak i możliwości budżetu państwa, są ograniczone jest rzeczą powszechnie znaną, nie wymagającą przeprowadzania dowodu. Przy ogromnej ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania, chore, a więc w sytuacji podobnej do skarżącego, rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący rzeczywiście znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, co nie uszło uwadze organu I instancji, o czym świadczy objęcie go różnymi formami pomocy. Prezydent Miasta przyznał, A.T. oprócz zasiłku stałego w wysokości [...] zł także pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" po [...] zł miesięcznie w okresie [...]. Należy przy tym zgodzić się z wyjaśnieniem organu I instancji, że z przepisów ustawy wynika (art. 3 ust. 4), że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspieranie osób w dążeniu do poprawy ich sytuacji życiowych, nie zaś zastępować te działania. W orzecznictwie podkreśla się, że działania ośrodków pomocy społecznej nie można w żadnym razie utożsamiać z możliwością uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby sprzeczna z intencją ustawodawcy, który wyznacza pomocy społecznej funkcję wspierania osób w ich wysiłkach, a nie ich zastępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 589/11 – dostępny na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Oceniając legalność zaskarżonej decyzji, w kontekście należytego zinterpretowania i zastosowania obowiązujących przepisów prawa oraz ustalenia stanu faktycznego sprawy, w ramach którego organ wziął pod uwagę objęcie skarżącego także innymi formami pomocy społecznej, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że niniejsza skarga jest niezasadna i na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.