II SA/Sz 569/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorza Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel /spr./, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2007 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dot. świadczenia pieniężnego z tyt. pracy przymusowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 18 listopada 2004 r. w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez W. M., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 12 lipca 2004 r. [...] odmawiającą przyznania wnioskodawcy świadczenia pieniężnego przysługującego z mocy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). W dniu 23 maja 2006 r. W. M. złożył w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponowny wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, dołączając do niego zeznania świadków, złożone na piśmie przez I. B., W. M. i J. C. oraz własne wyjaśnienia dotyczące okoliczności towarzyszących skierowania go w styczniu 1940 r. do pracy przymusowej w gospodarstwie prowadzonym przez Niemca [...] w miejscowości C., oraz w okresie od stycznia 1943 do października 1944 r. w gospodarstwie prowadzonym przez Niemca [...] w miejscowości Ch. Pismem z dnia 10 lipca 2006 r. organ powołując się na decyzję ostateczną z dnia 12 lipca 2004 r. oraz kierując się dyrektywami art. 235 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wyjaśnił stronie, iż skargę w sprawie w której, w toku postępowania administracyjnego, została wydana decyzja ostateczna uważa się, zależnie od jej treści, za żądanie wznowienia postępowania lub za żądanie stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany z urzędu. Z powyższych względów organ wezwał stronę do sprecyzowania trybu, w jakim strona domaga się rozpatrzenia swojego wniosku, poprzez wskazanie, czy żąda ona wznowienia postępowania w trybie art. 145 Kpa, czy też uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej (art. 154 tej ustawy), lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej (art. 156 tej ustawy). Ponadto organ w piśmie tym zawarł pouczenie, iż "w przypadku wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji muszą zaistnieć określone przesłanki do wzruszenia decyzji ostatecznej, które zostały wymienione w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego". W odpowiedzi na powyższe wezwanie W. M. wniósł o "uchylenie i zmianę przedmiotowej decyzji Art. 154 Kpa ponieważ powstały nowe dowody w postaci zeznania dodatkowego świadka – I. B....". Decyzją z dnia 7 sierpnia 2006 r. znak: [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 154 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 18 listopada 2004 r. [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia 12 lipca 2004 r. [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wniosek skarżącego zakwalifikowano jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 Kpa. Zdaniem organu strona nie wykazała, aby za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny albo też słuszny interes strony. Wyjaśniono ponadto, że postępowanie zakończone wydaniem decyzji ostatecznej nie było dotknięte wadą, a sama decyzja była zgodna z obowiązującym w dacie jej wydania stanem prawnym. W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się także do załączonych zeznań świadków tj. W. M. i J. C., wskazując iż z zeznań wynika, iż strona w okresie od grudnia 1940 r. do stycznia 1945 r. pracowała we wsi Ch., co tym samym czyni zeznanie I. B. o deportacji do Ch. mało wiarygodnym. Stwierdzając rozbieżności wynikające z zeznań świadków oraz wyjaśnień składanych przez samą stronę, organ nie dał wiary twierdzeniom strony dotyczącym wywiezienia do pracy do miejscowości Ch. W. M. pismem z dnia 25 sierpnia 2006 r. wystąpił do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenia sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 17 kwietnia 2007 r. [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 7 sierpnia 2006 r. odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 18 listopada 2004 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ powołał się na identyczne argumenty, jak w treści decyzji z dnia 7 sierpnia 2006 r. Pismem z dnia 2 maja 2007 r. W. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną powyżej decyzję, wnosząc o zaliczenie "ciężkiej pracy niewolniczej". Przedstawił także trudności związane ze zgromadzeniem przez niego materiału dowodowego mającego potwierdzić fakt wykonywania pracy przymusowej. Kierownik Urzędu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd właściwy jest do kontroli decyzji administracyjnych tylko w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Uchylenie decyzji administracyjnych przez Sąd następuje więc w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 9, 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to polegało na tym, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie usunął naruszenia prawa, jakiego dopuścił się rozpoznając sprawę już w I instancji, w zakresie wyboru trybu postępowania i właściwego rozpatrzenia wniosku strony z dnia 17 maja 2006 r. Bezspornym jest, iż pismem z dnia 17 maja 2006 r. strona wystąpiła do organu z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Wniosek ten został złożony po tym, jak decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 12 lipca 2004 r. [...] odmawiająca przyznania tego świadczenia stała się ostateczna. W istocie pismo to stanowiło więc żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego, w trybie nadzwyczajnym, na wniosek strony w rozumieniu art. 61 § 1 Kpa. Stosownie do art. 63 § 2 Kpa wniosek strony powinien zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres oraz żądanie, którego przedmiot określa sam wnioskodawca. Oceny wniesionego żądania organ dokonuje jednak wówczas, gdy zakres tego żądania zostanie w sposób jednoznaczny określony przez stronę postępowania. Jeśli więc organ orzekający ma wątpliwości co do charakteru pisma, a w szczególności co do zamiaru i intencji strony, powinien wezwać ją do sprecyzowania żądania. W przeciwnym razie odstąpienie od tej czynności powoduje naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 9 Kpa. Postępowaniu administracyjnemu powinno towarzyszyć należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Odpowiednio bowiem do art. 9 Kpa organy zobowiązane są do czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z akt administracyjnych wynika, iż pismem z dnia 10 lipca 2006 r. organ wezwał stronę do sprecyzowania wniosku, jednakże nie pouczył strony o przesłankach wynikających z treści art. 145, art. 154 i art. 156 Kpa. W piśmie tym organ ograniczył się do wskazania, iż "w przypadku wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji muszą zaistnieć określone przesłanki do wzruszenia decyzji ostatecznej, które zostały wymienione w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego", pomijając fakt, iż istnieją także przesłanki wynikające z art. 154 Kpa. Jak wynika dalej z akt administracyjnych konsekwencją niewyjaśnienia stronie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności decyzji, czy też uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, było to, iż strona nie sprostała żądaniu skierowanym do niej i nie zajęła w tej kwestii jednoznacznego stanowiska. Organ niedostrzegając jednak powyższego bezpodstawnie przyjął, iż pismo strony z dnia 17 lipca 2006 r. stanowiące odpowiedź na wezwanie z dnia 10 lipca 2006 r., choć zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, wskazujące jednocześnie na dwa tryby wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym, jest w istocie żądaniem uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej i przeprowadził dalej postępowanie w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 154 Kpa, odmawiając uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w tym trybie z powodu nie wykazania przesłanek: interesu społecznego lub słusznego interesu strony. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. kierując do strony wezwanie o doprecyzowanie wniosku nie zwrócił dostatecznej uwagi na okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku z dnia 17 lipca 2006 r. oraz w odwołaniu z dnia 25 sierpnia 2006 r., jakim było zeznanie nowego świadka. Co prawda okoliczność ta została w późniejszym czasie, tj. w decyzji z dnia 7 sierpnia 2006 r. wydanej w I instancji i następnie w decyzji z dnia 17 kwietnia 2007 r. wydanej w trybie odwoławczym, oceniona i rozpoznana przez organ, jednakże należy zwrócić uwagę na fakt, iż dokonano tego w kontekście przesłanek wznowienia postępowania, tj. ujawnienia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi, który ją wydał (art. 145 § 1 pkt 5 Kpa) - pomimo, iż rozpoznano wniosek strony w trybie art. 154 Kpa. Reasumując Sąd stwierdził, iż organ poprzez niewłaściwe pouczenie oraz następnie zakwalifikowanie wniosku strony jako wniosku o wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 Kpa, dopuścił się naruszenia art. 9 i art. 154 Kpa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.