II SA/Sz 575/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.) Protokolant Tomasz Korpal po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2008 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [....] r. Nr [...]. E.W. w dniu (...( złożyła do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz małoletniej córki W.W. We wniosku strona wskazała, że oprócz niej i córki W. w skład rodziny wchodzą – R.N., z którym pozostaje w związku konkubenckim oraz ich wspólny syn M.N. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Wójta Gminy S., decyzją z dnia (...(, wydaną na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 2 pkt 5 lit. "a", art. 8 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 922), odmówił przyznania wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ pierwszej instancji przywołał treść przepisów art. 2 pkt 5 lit. "a" ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że skoro wnioskodawczyni w strukturze rodziny wskazała konkubenta R.N. i wspólnie z nim wychowuje wspólne dziecko – M.N., to zaliczka alimentacyjna na córkę W.W. jej nie przysługuje, gdyż w myśl przywołanych przepisów wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia (...(, wydaną z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732), art. 3 pkt 16 i 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.),po rozpoznaniu odwołania E.W., orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że podziela stanowisko organu pierwszej instancji, iż E.W., zamieszkująca wspólnie z konkubentem R.N. i wraz z nim wspólnie wychowująca dzieci – córkę W.W. z poprzedniego związku oraz wspólne dziecko M.N., nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą córkę W.W., a tym samym nie jest osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej w myśl przepisów art. 2 pkt 5 lit. "a" ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. E.W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia. Skarżąca zakwestionowała odmowę przyznania jej prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz małoletniej córki z powodów wskazanych przez organ odwoławczy. Wskazała, że niezasadne jest twierdzenie organu, że R.N. jest jej konkubentem i że razem tworzą wspólne gospodarstwo domowe, gdyż wraz z R.N. oraz dziećmi jedynie przebywają w tym samym ośrodku dla bezdomnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia (...(, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zawiesił z urzędu postępowanie sądowe w sprawie, uznając, że rozstrzygnięcie rozpatrywanej sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym. Sąd powziął bowiem wiadomość, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Łd 1242/05, na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy art. 2 pkt 5 lit. "a" i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), w brzmieniu nadanym art. 27 pkt 2 lit. "g" ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, są zgodne z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 ze zm.). Z uwagi na fakt, że w dniu 23 czerwca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w opisanej powyżej sprawie, opatrzonej sygnaturą akt P 18/06, który opublikowano w Dzienniku Ustaw z dnia 7 lipca 2008 r. Nr 119, poz. 770 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia (...( podjął z urzędu postępowanie sądowe w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Skarga została uwzględniona, jednakże z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione, w szczególności Sąd nie uwzględnił zarzutu w ustaleniach faktycznych, kwestionującego przyjęcie przez organy orzekające, że skarżąca pozostaje w konkubinacie z R.N. Zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał organom pełne postawy do dokonania ustaleń w tej kwestii takich, jakie przyjęto w zaskarżonej decyzji. Sama skarżąca wypełniając własnoręcznie wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej w rubryce "Dane członków rodziny" podała, że R.N. jest Jej konkubentem. Z ustalonego zatem prawidłowego stanu faktycznego wynika, że skarżąca pozostaje w związku konkubenckim i wspólnie z konkubentem wychowuje dwoje małoletnich dzieci: córkę W.W. z poprzedniego związku oraz ich wspólnego syna M.N. Z zaskarżonej decyzji wynika, że odnosząc ten stan faktyczny do obowiązującego w dacie orzekania stanu prawnego, Kolegium przyjęło, że skarżąca nie spełnia podstawowego kryterium uprawniającego do przyznania tego świadczenia, ponieważ nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Do definicji osoby samotnie wychowującej dziecko zawartej w powyższym przepisie odsyła art. 2 pkt 5 lit. "a" ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), który określając podmiot uprawniony do zaliczki alimentacyjnej posługuje się kryterium osoby wychowywanej przez "osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych". Tak więc, co do zasady, oparcie się przez organ w zaskarżonej decyzji na prawnej definicji osoby samotnie wychowującej dziecko sformułowanej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania było zgodne z prawem. Wbrew bowiem przekonaniu skarżącej, pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko nie mogło być interpretowane w rozumieniu potocznym, lecz zgodnie z wyrażoną w art. 6 K.p.a. zasadą praworządności organy administracji publicznej orzekające w sprawie miały obowiązek stosować definicję prawną tego pojęcia. Na tle ustawowej definicji osoby samotnie wychowującej dziecko zawartej w art. 3 pkt 17, a po zmianie tego przepisu w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych zrodziły się jednakże wątpliwości co do zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzkie Sądy Administracyjne w Łodzi, Gdańsku i Bydgoszczy wystąpiły do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniami prawnymi w tym przedmiocie. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06), po rozpoznaniu połączonych pytań prawnych tych Sądów, orzekł, że: "1. Art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). 2. Art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. 3. Art. 29 ust. 1 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka." W tej sytuacji, skoro podstawę prawną rozstrzygnięcia o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej stanowił art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w takim właśnie zakresie, w jakim nastąpiła jego dekonstytucjonalizacja cytowanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, to zaistniała sytuacja określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 163, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Kodeks postępowania administracyjnego wymienia podstawy wznowienia postępowania w art. 145 i art. 145a § 1. W myśl art. 145a § 1 K.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Dlatego należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 P.p.s.a., także decyzję organu pierwszej instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu będzie subsumcja ustalonego stanu faktycznego pod takie brzmienie przepisu prawa definiującego pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko, które uwzględnia skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06), co w praktyce sprowadzało się będzie do objęcia prawem do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim oraz osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, przy spełnieniu – co oczywiste – innych warunków przewidzianych w ustawie w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji. Z tych względów należało orzec jak w sentencji wyroku.