II SA/Sz 593/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta K. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego Stowarzyszenia A. kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] r. Prezydent Miasta K. wydał decyzję nr[...] , w której w punkcie pierwszym: wymierzył Stowarzyszeniu w K. z siedzibą w K. przy ul. [...] , administracyjną karę pieniężną w kwocie [...] zł za usunięcie we [...] r. bez wymaganego zezwolenia jednego egzemplarza drzewa z gatunku brzoza brodawkowata o obw. pnia [..] cm oraz [..] m2 krzewów, w tym bez czarny o powierzchni kępy [..] m2 i dereń świdwa o powierzchni kępy [...] m2, z terenu nieruchomości przy ul.[..] , działka nr [...] obręb [...] miasta K.; w punkcie drugim wskazał termin zapłaty kary na rachunek bankowy Gminy Miasto K.; a punkcie trzecim poinformował o możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał przebieg postępowania administracyjnego wskazując, że w oparciu o dowody wynikające z oględzin, ekspertyzy dendrologiczno-technicznej oraz wyjaśnień działkowców, uznał za udowodnione, iż została przeprowadzona wycinka bez zezwolenia jednego egzemplarza drzewa w wieku powyżej 10 lat z gatunku brzoza brodawkowata o obw. pnia [...] cm oraz krzewów w wieku powyżej 10 lat o powierzchni kępy [..] cm2, zaś podmiotem odpowiedzialnym za wycinkę jest Stowarzyszenie w K.. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów art. 88 i 89 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 7, 11, 77, 79, 80, 81, 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego wobec niewykazania, aby wycięcie drzewa i krzewów nastąpiło w wyniku działania Stowarzyszenia, dokonania dowolnej oceny dowodów, niezawiadomienia o oględzinach przeprowadzonych w dniu [..] r., niedostosowania się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., niewyjaśnienia przyczyn z powodu których odmówiono wiarygodności dowodom przemawiającym na korzyść skarżącego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 1 i 3 w zw. z art. 83 ust. 1 oraz ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, uchyliło punkt 2 i 3 zaskarżonej decyzji i nie orzekło w tym zakresie o terminie uiszczenia kary pieniężnej (pkt 1), a w pozostałej części utrzymało decyzję w mocy (pkt 2). Uzasadniając swoje stanowisko organ wywiódł, że zasadnie wymierzono Stowarzyszeniu karę pieniężną za usunięcie drzewa. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że Stowarzyszenie jest posiadaczem nieruchomości działki nr [..] obręb [...] miasta [...] i ponosi odpowiedzialność za delikt administracyjny polegający na wycięciu drzewa i krzewów bez zezwolenia, skoro poprzez działania Prezesa Z. Ż., doprowadziło do nielegalnej wycinki drzewa i krzewów. Świadczą o tym dowody z zeznań świadków i wyjaśnienia samego Prezesa, który mimo, iż zaprzeczył jakoby nakazał wycinki drzew i krzewów, to potwierdził, że działkowcy zostali zobowiązani do ich usuwania w związku z budową nowego ogrodzenia. Oznacza to, że Prezes Stowarzyszenia wiedział o wycince drzew i krzewów, a jako członek zarządu zobowiązał działkowców do ich usunięcia oraz godził się na taki stan rzeczy. Za chybione Kolegium uznało zarzuty odwołania wskazując, że organ I instancji wyjaśnił i udowodnił wszystkie fakty, a swoją decyzję oparł o właściwe przepisy prawne, podając w jej uzasadnieniu w sposób logiczny i przekonujący wszystkie motywy zajętego stanowiska w sprawie. Z kolei oględziny miejsca przeprowadzone w dniu [...] r. przez rzeczoznawcę nie stanowiły dowodu w sprawie, lecz dopiero sporządzona ekspertyza, z którą strona miała możliwość zapoznania się w ramach zagwarantowanego udziału strony na każdym etapie postępowania. Poza tym, w sprawie nie ustalono żadnego dowodu przemawiającego na korzyść skarżącego, a sam zainteresowany przyznał składając wyjaśnienia w dniu [...] r., że wiedział o wycince i był świadomy działania posiadacza nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, także sposób wyliczenia kary pieniężnej jest prawidłowy, skoro uwzględniono przepisy 89 i art. 85 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody, zaś ustalenia wieku i parametrów usuniętych drzew i krzewów dokonano na podstawie ekspertyzy dendrologicznej sporządzonej w dniu [...]r. przez rzeczoznawcę dr n. przyr. A. K. Dalej organ zaznaczył, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt SK 6/12 nie zakwestionowano trybu nakładania kar, ale to, że są one nakładane automatycznie i w jednakowej wysokości zarówno na osoby, które wycięły zdrowe drzewa, jak i te, które usunęły drzewa chore lub złamane na skutek działania żywiołów, czy też w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu. Analiza wyroku TK zatem prowadzi do jednoznacznego wniosku, że podmioty, które wycięły zdrowe, nieuszkodzone i niezagrażające bezpieczeństwu drzewa i krzewy (jak w niniejszej sprawie), ponoszą odpowiedzialność na dotychczasowych zasadach bez możliwości oczekiwania na wejście w życie nowych przepisów ustawy o ochronie przyrody. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w K. zaskarżyło powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W skardze zarzucono naruszenie: - art. 7 K.p.a. oraz 77 § 1 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, wobec przyjęcia wyłącznie okoliczności przemawiających jedynie na niekorzyść skarżącego i pominięcie wyjaśnień Z. Ż. i K. L., - art. 79 K.p.a. poprzez uznanie określonej okoliczności faktycznej za udowodnioną, (tj. wiek drzew powyżej 10 lat), pomimo niezawiadomienia strony o oględzinach z dnia 17 października 2014 r., - art. 80 K.p.a. poprzez brak dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie całokształtu materiału dowodowego oraz niewskazania przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności dowodom przemawiającymi na korzyść skarżącego, - art 81 K.p.a., art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej jak i niewyjaśnienie w uzasadnieniu podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie z powodu braku podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według powyższego kryterium doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 88 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r., poz. 627 ze zm.). Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r. w sprawie sygn. akt SK 6/12 (Dz. U. poz. 926) orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu, powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro przepisy, które tym wyrokiem zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP, stanowiły podstawę wymierzenia stronie skarżącej administracyjnej kary pieniężnej. Natomiast zajęte przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko w tej kwestii nie jest przekonywujące. W myśl art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś wchodzą w życie z dniem ogłoszenia chyba, że Trybunał Konstytucyjny określi inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W pkt II wyroku stwierdzono, że przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody tracą moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP, tj. od dnia 14 lipca 2014 r. Chociaż okres ten jeszcze nie minął, to Sąd uznał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy z uwagi na motywy wyroku Trybunału Konstytucyjnego, powinien odmówić zastosowania przepisów sprzecznych z Konstytucją. Przy dokonaniu tej oceny Sąd kierował się koniecznością maksymalnego zagwarantowania przestrzegania Konstytucji, ochroną praw jednostki oraz ekonomią procesową. Podkreślenia wymaga, że możliwość odmowy zastosowania przez sąd niekonstytucyjnych przepisów ustawy o ochronie przyrody, mimo odroczenia w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. utraty ich mocy obowiązującej, została jednoznacznie potwierdzona w orzecznictwie NSA (por. wyroki NSA z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II OSK 2697/14; z dnia 9 grudnia 2014 r. sygn. akt II OSK 2707/14; z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 1550/13; z dnia 19 maja 2015 r. sygn. akt II OSK 2721/14, wyroki dostępne w Internecie). W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, iż kara za naruszenie obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości może stanowić, w określonych okolicznościach, sankcję nieproporcjonalną do uszczerbku wywołanego w środowisku naturalnym na skutek usunięcia drzewa lub krzewu. Kwestionowane przepisy nie uwzględniają w szczególności specyfiki tych sytuacji, w których nastąpiło uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego chorobą, jak również wynikało ze stanu wyższej konieczności. Ponadto wysokość kary, określona sztywno, nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie (w skrajnym przypadku może nie być żadnego uszczerbku), ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego, ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny, w niektórych przypadkach obowiązek zapłacenia kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych kary może doprowadzić sprawcę deliktu do ruiny finansowej i odjęcia mu prawa własności. Z kolei uzasadniając konieczność odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów, Trybunał podkreślił, że przeciwne działanie pozbawiłoby właściwe organy samorządu terytorialnego podstaw prawnych do wymierzania administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu rosnącego na tej nieruchomości, co uniemożliwiłoby im realizację części zadań nałożonych przez ustawę, a taki stan rzeczy byłby wysoce niepożądany z uwagi na konieczność zapewniania ochrony przyrody (środowiska). Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie zastosowana wobec skarżącego Stowarzyszenia kara została wymierzona w sztywno określonej wysokości, co w świetle wartości wskazanych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 6/12, nie spełnia testu proporcjonalności w ograniczeniu prawa własności przez to, że odpowiedzialność za naruszenie obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew jest czysto obiektywna i nadmiernie represyjna. Nadto należy mieć na uwadze, że cel odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów został zrealizowany, gdyż w dniu 25 czerwca 2015 r. uchwalono ustawę o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1045), która zastępuje uznane przez TK za niekonstytucyjne przepisy ustawy o ochronie przyrody. W tym stanie rzeczy obie decyzje organów administracji wydane zostały na podstawie przepisów prawa, których stosowanie – pomimo odroczenia utraty mocy obowiązującej – nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy, co wyczerpuje przesłankę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny uwzględnić nowy stan prawny, wynikający z faktu wejścia w życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. nowelizującej przepisy ustawy o ochronie przyrody, mając na uwadze w szczególności normę intertemporalną zawartą w art. 53 ust. 3 ww. ustawy zmieniającej. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w pkt II stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ww. ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013, poz. 461 ze zm.), zasądzając zwrot wpisu sądowego uiszczonego od skargi w kwocie [...] zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie [..] zł (obejmującej wynagrodzenie i opłatę od pełnomocnictwa).