II SA/Sz 608/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku z tytułu urodzenia dziecka. I stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Miejskiego w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] na podstawie art. 5, art. 8 i art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z późn. zm.) i art. 104 Kpa, przyznał D. R. zasiłek rodzinny na dziecko O. R. w okresie od [...]r. do [...]r. oraz dodatki do tego zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w kwocie [...] zł., samotnego wychowywania dziecka [...] zł, w okresie od od [...]r. do [...]r. Decyzja ta stała się ostateczną w administracyjnym toku instancji. Postanowieniem z dnia [...]r. organ I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa wznowił postępowanie administracyjne "w przedmiocie ustalenia nabycia uprawnień do dodatku z tytułu urodzenia dziecka" w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...]r. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik w Wydziale Zdrowia i Polityki Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] na podstawie art.151 § 1 pkt 2 kpa (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 9 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228 poz.2255 z późn. zm.) – uchylił decyzję z dnia [...]r. Nr [...] w części dotyczącej przyznania D. R. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka O. R. urodzonej [...]r. w wysokości [...] zł wypłaconego jednorazowo w miesiącu [...]r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...]r. do Urzędu Miejskiego w [...] wpłynęła informacja z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], z której wynika, iż D. R. pobrała już jednorazowy zasiłek macierzyński wypłacony jej przez MOPR z tytułu urodzenia dziecka O. R. Organ wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w przypadku zbiegu prawa do dodatku z prawem do świadczenia z tytułu urodzenia dziecka finansowanego z budżetu państwa przysługuje jedno świadczenie wybrane przez osobę. D. R. nie poinformowała Urzędu o pobraniu wcześniej jednorazowego zasiłku macierzyńskiego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji. D. R. w odwołaniu stwierdziła, że gdy składała wniosek o dodatek rodzinny przedstawiła dokumenty wskazujące na przyznanie Jej przez MOPR jednorazowego zasiłku macierzyńskiego. Podniosła ponadto, powołując się na niskie dochody i wydatki na leczenie córki, że jest w trudnej sytuacji materialnej i nie może zwrócić kwoty [...] zł. Zdaniem strony, konsekwencje prawno-finansowe błędnej decyzji powinien ponieść urzędnik, który ją wydał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...]r. Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 151 § 1 pkt 2 Kpa oraz , art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium, po opisaniu dotychczasowego stanu sprawy /tak jak to zostało wyżej przedstawione/ i po przytoczeniu brzmienia art. 9 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziło, że strona pobrała jednorazowy zasiłek macierzyński z MOPR w [...], przysługujący na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał dalej, że strona nie poinformowała organu o pobraniu jednorazowego zasiłku macierzyńskiego a organ I instancji nie żądał oświadczenia w tej sprawie i nie przeprowadził odpowiedniego postępowania dowodowego przed wydaniem decyzji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, który w wyniku wznowienia postępowania ustalił, że fakt otrzymania przez stronę jednorazowego zasiłku macierzyńskiego stanowi dla sprawy nową okoliczność faktyczną istniejącą w dniu wydania decyzji, nie znaną organowi, który ją wydał, i nie dopatrzyło się błędu w uchyleniu decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił stronie, że decyzja organu I instancji nie dotyczy świadczeń nie należnie pobranych i ewentualnego żądania ich zwrotu od strony. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. R. podniosła, że z uwagi na to, iż jest matką samotnie wychowującą dziecko i nie pracuje /jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku/ nie jest w stanie zwrócić żądanej kwoty. Zdaniem skarżącej, powstała sytuacja jest wynikiem błędu popełnionego przez urzędnika, który nieprawidłowo przeprowadził postępowanie, w związku z czym odpowiedzialność materialna powinna zostać przypisana zgodnie z art. 471 Kc. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości – między innymi - przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ograniczenie tych kompetencji w zasadzie do funkcji kontrolnej powoduje, że Sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych w zastępstwie właściwych organów administracji publicznej. W przypadku stwierdzenia natomiast, że zaskarżona decyzja dotknięta jest istotną wadą prawną – w zależności od rodzaju ustalonego naruszenia prawa /materialnego lub procesowego/ Sąd eliminuje ten akt z obrotu prawnego poprzez jego uchylenie lub stwierdzenie nieważności – stosownie do uregulowań przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz. 1270/ dalej określonej jako P.p.s.a. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 134 P.p.s.a, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną /§ 1/. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności /§ 2/. Taka sytuacja, uzasadniająca wyjście poza zarzuty skargi zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem wniesiona w niej skarga okazała się zasadna z przyczyn całkowicie innych niż zostały w niej podniesione. Mianowicie, cała argumentacja skargi ukierunkowana została na okoliczność, że skarżąca nie powinna ponosić konsekwencji materialnych wadliwej decyzji ponieważ akt ten wydany został na skutek błędu urzędnika, a poza tym skarżąca nie posiada środków na zwrócenie organowi pobranego świadczenia, bowiem pobrany zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka już zużyła na Jego potrzeby. Tymczasem, jak wynika to z rozstrzygnięcia /a także uzasadnienia/ decyzji organu I instancji, decyzją tą, chociaż uchylono po wznowieniu postępowania dotychczasową decyzję ostateczną z dnia [...]r. w części przyznającej D. R. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w kwocie [...] zł, to – wbrew przekonaniu skarżącej – nie orzeczono, - że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym w takim rozumieniu, jak precyzuje to art. 30 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. Nr 228, poz. 2255/ w brzemieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji . Wprawdzie organ I instancji zawarł w części swojej decyzji opatrzonej tytułem "Pouczenie" informację o treści art. 30 ust.1, 7, 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże jest to wyłącznie informacja, a nierozstrzygnięcie, co starał się wytłumaczyć skarżącej organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji, a co nie zostało przez skarżącą zrozumiane. Z powyższego wywodu wynika, dlaczego zarzuty i argumenty skargi uznane być musiały za bezprzedmiotowe dla sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Wady decyzji organów obu instancji, mające postać rażącego naruszenia prawa, dostrzeżone przez sąd z urzędu zadecydowały natomiast o koniczności ich wyeliminowania z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie nieważności. Po pierwsze, organ odwoławczy, naruszając rażąco – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa - prawo tj. art. 129 § 2 Kpa, który stanowi, że odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, rozpoznał odwołanie wniesione 20 grudnia 2004r. /k.32 akt adm./ od decyzji doręczonej stronie 3 grudnia 2004r. /k.20 akt adm./, a więc po upływie ustawowego terminu. Po drugie, utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzja z dnia [...]r. wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Referatu w Wydziale Zdrowia i Polityki Społecznej również dotknięta jest wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Pomijając już to, że w aktach administracyjnych - poza przyznaniem faktu przez samą stronę – nie ma żadnego dowodu uzasadniającego wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, skoro nie zawierają one nawet decyzji MOPR w [...], którą uznano na podstawie bliżej nieokreślonej "informacji" za "nowy dowód istniejący w dniu wydania decyzji, nie znany organowi, który wydał decyzję", to przede wszystkim rozstrzygnięcie po wznowieniu postępowania nie odpowiada przepisowi art. 151 § 1 pkt 2 Kpa. Przepis art. 151 § 1 pkt 2 Kpa stanowi, że organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150 po przeprowadzeniu postępowania, o którym mowa w art. 149 § 2 /a więc co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy/ wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie nart. 145 § 1 lub art. 145a, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W decyzji organu I instancji po uchyleniu części decyzji dotychczasowej brakuje właśnie w tej części wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące wznowienia postępowania administracyjnego stosowane muszą być ściśle, skoro stanowią wyjątek, od wyrażonej w art. 16 § 1 Kpa, zasady trwałości decyzji ostatecznej. Dlatego wskazane wyżej naruszenie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa skutkującego stwierdzeniem nieważności tej decyzji. Z powyższych względów Sąd stwierdził nieważność na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa decyzji organów obu instancji, przy czym co do decyzji organu I instancji w związku z art. 135 § P.p.s.a. Orzeczenie w przedmiocie wykonalności decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku oparte zostało o przepis art. 152 P.p.s.a.