II SA/Sz 609/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 listopada 2007 r. sprawy ze skargi E.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty zasiłku stałego oddala skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. rozpoznając w dniu 15 listopada 2006 r. skargę E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. w przedmiocie odstąpienia od zwrotu wydatków na udzielone świadczenia, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...]. Z uzasadnienia wyroku wynika, iż Sąd zarzucił organom orzekającym w postępowaniu administracyjnym, iż wniosek skarżącej z dnia 19 grudnia 2005 r. o umorzenie kwoty A, do której zwrotu została zobowiązana tytułem wypłaconego na jej rzecz zasiłku stałego w okresie, w jakim nabyła uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy, błędnie zakwalifikowano i rozpoznano w trybie art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zmianami), jako żądanie odstąpienia od zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Powołując się na przepis art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, Sąd wskazał, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy, w sytuacji, gdy zasiłek stały wypłacono osobie uprawnionej w okresie, w którym już nabyła uprawnienia do renty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe wypłacają rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków. Potrącenia wypłaconego zasiłku stałego z emerytury lub renty, w przeciwieństwie do świadczeń podlegających zwrotowi, dokonują właściwe organy rentowe ex lege – tzn. z mocy prawa. Oznacza to, iż przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie mógł stanowić podstawy prawnej do wydania przez organy administracji publicznej decyzji w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia, ponieważ na podstawie ustawy o pomocy społecznej, wypłacone skarżącej świadczenie w postaci zasiłku stałego, nie należy do kategorii świadczeń przyznawanych z zastrzeżeniem zwrotu. Z uwagi na to, iż wniosek strony o umorzenie kwoty A nie został przez organ rozpoznany, Sąd wskazał organowi, iż chociaż ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje umarzania takich należności, to należności pieniężne, do których nie stosuje się ustawy Ordynacja podatkowa, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym mogą być umarzane, ich spłata odroczona lub rozłożona na raty według zasad wynikających z art. 43 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.). Mając na uwadze treść powyższego orzeczenia, Burmistrz Miasta S., ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] odmówił E. O. umorzenia kwoty zasiłku stałego w wysokości A. Organ ustalił, iż w okresie od 1.03.2005 r. do 30.11.2005 r. E. O. pobierała zasiłek stały. W listopadzie 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał E. O. rentę z tytułu niezdolności do pracy od dnia 1.07.2005 r. Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej "osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej". W swoim rozstrzygnięciu organ ponadto wyjaśnił, iż stosownie do art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające państwowym jednostkom budżetowym, państwowym zakładom budżetowym, państwowym gospodarstwom pomocniczym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, z zastrzeżeniem ust. 7, gdy: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiła ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej wysokość 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji. Uznając, iż żadna z powołanych powyżej okoliczności nie zachodzi, organ odmówił stronie umorzenia kwoty A. W odwołaniu od powyższej decyzji E. O. podniosła, iż zaskarżona decyzja została wydana z pominięciem regulacji wynikających z treści art. 43 ust. 1 i 2 ustawy o finansach publicznych, który to przepis został powołany w wyroku Sądu z dnia 15 listopada 2006 r. Zdaniem strony, organ pominął również wcześniejsze ustalenia dotyczące trudnej sytuacji finansowej strony, uzasadniające umorzenie należności. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty pobranego zasiłku stałego. Kolegium uznało, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję zastosował właściwy przepis prawa i zasadnie wydał zaskarżoną decyzję, bowiem świadczenie w postaci zasiłku stałego było wypłacane zainteresowanej równolegle z rentą i podlega zwrotowi. Stwierdziło, iż zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz.2104 z późn. zm. ) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym mogą być umarzane, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, na zasadach określonych przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, z zastrzeżeniem ust. 3. Ustęp 2 w/w przepisu stanowi, że to organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określi szczegółowe zasady, sposób i tryb udzielania ulg, o których mowa w ust. 1, oraz wskaże organ lub osobę do tego uprawnioną. Jak wynika z akt sprawy Rada Miasta S. nie ustaliła zasad umarzania,odraczania lub rozkładania na raty należności Jeżeli chodzi zaś o możliwość rozłożenia na raty Kolegium zważyło, iż jedynie przepis art. 42 ust 1 cyt. ustawy stanowi, że należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające państwowym jednostkom budżetowym, państwowym zakładom budżetowym, państwowym gospodarstwom pomocniczym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, z zastrzeżeniem ust. 7, gdy: l) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiła ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej wysokość 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji. Rozstrzygnięcie Kolegium strona zaskarżyła skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z żądaniem uchylenia decyzji obu instancji. Strona podtrzymała zarzut podniesiony w odwołaniu, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z pominięciem przepisu art. 43 ustawy o finansach publicznych. W dalszej części skargi strona opisała trudną sytuację finansową w jakiej znajduje się wraz z rodziną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Tak więc istotne znaczenie ma dla sprawy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 15 listopada 2006 r.. W powyższym wyroku Sąd wskazał organowi, iż należności pieniężne, do których nie stosuje się ustawy Ordynacja podatkowa, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym mogą być umarzane, ich spłata odroczona lub rozłożona na raty według zasad wynikających z art. 43 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.). Zgodnie z ust.1 art.43 ustawy o finansach publicznych w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym mogą być umarzane, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, na zasadach określonych przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (ustęp 2 zawiera stosowne upoważnienie do określenia takich zasad ), z zastrzeżeniem ust. 3. Natomiast w świetle ust. 3 art. 43 do przypadających jednostkom samorządu terytorialnego należności pieniężnych z tytułu realizacji zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami, stosuje się przepisy art. 42, z tym że uprawnienia kierownika państwowej jednostki budżetowej przysługują zarządowi jednostki samorządu terytorialnego. Do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy między innymi przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych ( art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). W świetle powyższego w niniejszej sprawie zastosowanie art. 43 ustawy o finansach publicznych polegać będzie na zastosowaniu ust.3 tego przepisu, odsyłającego do stosowania art. 42 ustawy o finansach publicznych. W oparciu o ten właśnie przepis należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające państwowym jednostkom budżetowym, państwowym zakładom budżetowym, państwowym gospodarstwom pomocniczym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, gdy: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiła ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej wysokość 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji. Skarżąca jest rzeczywiście w trudnej sytuacji finansowej, jednakże posiada stały dochód w postaci renty. Właściwie więc organy obydwu instancji zastosowały art. 43 i 42 ustawy o finansach publicznych – wykonując zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 15 listopada 2006 r. - oraz uznały, iż brak jest podstaw do umorzenia należności, w jej przypadku nie zachodzi bowiem żadna z sytuacji określonych w art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Co prawda, uzasadnienia decyzji administracyjnych nie zostały sformułowane zgodnie z art.107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, a uzasadnienia te nie do końca wyjaśniają podstawę zastosowania art. 42 ustawy o finansach publicznych, jednakże uchybienie to jest nieistotne i nie miało wpływu na wynik sprawy. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.