II SA/Sz 609/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru przeprowadzenia robót budowlanych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie E. Z. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną w sentencji decyzję Wojewody w przedmiocie sprzeciwu wobec zamiaru przeprowadzenia robót budowlanych. Wezwana do uiszczenia wpisu od przedmiotowej skargi w wysokości [...] zł, złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że w związku z operacją i chorobą męża zmuszona była przeprowadzić się do swojej mamy, którą się opiekuje. Powyższe spowodowało konieczność poniesienia kosztów dostosowania domu do potrzeb niepełnosprawnego męża i matki. Mając na uwadze, że dom został wybudowany ponad 50 lat temu, wymagał poniesienia dużych nakładów finansowych, które rodzina musiała pokrywać z własnych środków pieniężnych. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, [...] - letnią córką i mamą. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2 wybudowany ok. roku [...] oraz mieszkanie o pow. [...] m2. Miesięczny dochód czteroosobowej rodziny wynosi [...] ł i składa się na niego wynagrodzenie wnioskodawczyni z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł, renta męża (przyznana do [...] r.) w wysokości [...] zł oraz renta rodzinna matki I. Ł. – w wysokości [...] zł. Córka jest studentką i nie osiąga dochodów. Do formularza skarżąca załączyła kserokopie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności swoim, matki oraz męża. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwaniem z dnia [...] r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów, tj.: - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu ( np. gaz, prąd, woda) oraz innych niezbędnych wydatków ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z posiadanych przez wszystkich dorosłych domowników kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wynagrodzenia skarżącej, renty jej męża oraz renty Jej matki uzyskiwanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na rok [...] , - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania o pow. [...] m2 oraz oświadczenia, kto je aktualnie ponosi, czy stanowi ono np. przedmiot umowy najmu ( jeżeli tak to załączenie kserokopii tej umowy). w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. Powyższe zobowiązanie zostało doręczone skarżącej w dniu [...] r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu strona nie przesłała wymienionych dokumentów i nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby ( z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że E. Z. nie wykazała należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) . Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego ( referendarza sądowego) wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy ( postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy ( post. NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W niniejszej sprawie wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające, zobowiązano wnioskodawczynię do złożenia w terminie 7 dni, określonych dokumentów i oświadczeń pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie pozytywnych przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca pomimo upływu zakreślonego terminu zobowiązania referendarza sądowego nie wykonała, co uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.