II SA/Sz 619/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 619/17 odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad [...] złotych. D. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. opisane w sentencji postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S., ustalające dla niego opłatę legalizacyjną w wysokości [...] zł z tytułu samowolnej rozbudowy budynku mieszkalnego na działce nr ew. [...] przy ul. [...] w L. Jednocześnie skarżący zwrócił się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że od kilku miesięcy nie ma stałego zatrudnienia i pracuje dorywczo w branży budowlanej aby utrzymać rodzinę i spłacić kredyty. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną K. J. i dwójką dzieci w wieku szkolnym. Posiadany majątek stanowi dom o powierzchni około [...] m2 i o wartości około [...] zł. Czteroosobowa rodzina dysponuje miesięcznie kwotą w wysokości [...] zł, uzyskiwaną z prac dorywczych wykonywanych przez skarżącego. Skarżący podał, że spłaca kredyt hipoteczny na dom w miesięcznych ratach w wysokości [...] zł oraz kredyt konsumpcyjny z ratą do spłaty wynoszącą [...] zł miesięcznie. Do formularza dołączył zaświadczenie Naczelnika US w P., z którego wynika, że za 2015 rok wykazał dochód 0,00 zł (PIT-36), podobnie jak K. J. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, zobowiązującego skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną i osobistą, D. P. nadesłał: -zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w L. podające, że K. J. od dnia 01.01.2016 r. do dnia wystawienia zaświadczenia, tj. do 14.07.2017 r. nie pobierała świadczeń rodzinnych, ponieważ nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci; -zaświadczenie z Banku [...], z którego wynika, że skarżący posiada w tym Banku kredyt hipoteczny w wysokości [...] zł (spłacany w równych ratach kapitałowo-odsetkowych w wysokości [...] zł miesięcznie) oraz pożyczkę ekspresową w wysokości [...] zł, gdzie wysokość raty wynosi [...] zł; -zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w P. o posiadaniu przez K. J. statusu osoby bezrobotnej, aktualnie bez prawa do zasiłku z tego tytułu; -oświadczenie sporządzone przez skarżącego, że od kilku lat nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług transportowych; -zaświadczenie Urzędu Miejskiego w L., że skarżący wraz z konkubiną i dziećmi zameldowani są w L., ul. [...]. Pozostałych dokumentów, tj. dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu i innych niezbędnych wydatków, wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanych kont bankowych skarżącego oraz K. J. skarżący nie nadesłał. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 619/17 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, skoro to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. We wniesionym sprzeciwie, skarżący podtrzymał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sądowych, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu, że zostało ono podjęte z naruszeniem art.246 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że jest on w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Polemizując z oceną jego aktualnych możliwości finansowych, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu starszego referendarza sądowego, D. P. wskazał, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z bezrobotną konkubiną oraz dziećmi. Skarżący wyjaśnił, że jest jedynym żywicielem rodziny, a jego miesięczny dochód w większości przeznaczany jest na raty kredytów zaciągniętych na dom. Podkreślił, że na potwierdzenie powyższych okoliczności przedstawił liczne dokumenty. Dodatkowo załączył zaświadczenia o dochodach w roku 2016 r., z których wynika, że on i jego konkubina nie osiągnęli żadnego dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W przypadku osoby fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne w Internecie) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Stan bezrobocia strony, oczywiście może być przesłanką przyznania prawa pomocy, ale jednocześnie konieczne jest ustalenie, że wnioskujący o jego przyznanie jest obiektywnie pozbawiony możliwości uzyskania środków na utrzymanie siebie i rodziny, w tym na prowadzenie postępowania sądowego (por.: postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1152/14, postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14). Mając na uwadze przytoczone przepisy prawa oraz ich wykładnię dokonaną przez orzecznictwo sądowe, a także analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciw skarżącego, Sąd uznał, że spełnia on przesłanki do przyznania mu zwolnienia w zakresie obowiązku kosztów sądowych, które w obecnej sprawie aktualnie wynoszą [...] zł , jednakże nie w takim zakresie, jak dochodzono tego we wniosku. Z analizy przedłożonego Sądowi materiału wynika, że potencjał finansowy skarżącego umożliwia mu realizację, aczkolwiek w ograniczonym zakresie, obowiązku związanego z opłaceniem wymaganych kosztów sądowych. Świadczy o tym przede wszystkim fakt, że wnioskodawca posiada dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. W ocenie Sądu aczkolwiek, jak podniósł w sprzeciwie skarżący, środki te są w większości wykorzystywane na raty kredytów zaciągniętych na dom (w łącznej wysokości [...] zł), to jednakże wskazują na posiadanie przez niego pewnych możliwości finansowych, pozwalających na częściowe partycypowanie w kosztach postępowania sądowego, w niniejszej sprawie w wysokości [...] zł. Sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego byłoby bowiem przyjęcie, że z pozostałej kwoty w wysokości [...] zł ([...] zł – [...] zł) skarżący wraz z żoną i dwojgiem dzieci jest w stanie zapewnić sobie minimum przeżycia i dokonać zakupu żywności wystarczającej na miesiąc dla czterech osób. Zaznaczenia wymaga, że skarżący nie podał kwot wydawanych na żywność i utrzymanie domu, czyli podstawowych wydatków, które bezsprzecznie ponosić musi. Analiza przedstawionych przez skarżącego dochodów i wydatków wskazuje zatem, że są to informacje niepełne, wskazujące na dodatkowe, nieznane sądowi źródło dochodów. Należy podkreślić, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych, pełnych i wiarygodnych danych. Powyższe uzasadnia zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w części, tj. ponad [...] zł. Natomiast, zdaniem Sądu, mając na uwadze fakt, że skarżący nie posiada stałego zatrudnienia obciążenie go obowiązkiem uiszczenia pozostałej części należnych w niniejszej sprawie kosztów sądowych, stanowiłoby już nadmierne obciążenie i prowadziłoby w konsekwencji do realnego zagrożenia bytu jego rodziny, stanowiąc też swoiste ograniczenie jego prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.