II SA/Sz 625/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi W. L na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. z dnia [...] r. Nr [..]. . Burmistrz D. , działając na podstawie art. 104 ust. 1 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a."), art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.; dalej "u.ś.r.") oraz art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej "u.ś.w.") wydał w dniu 11 lutego 2025 r. decyzję nr [...], w której orzekł o uchyleniu własnej decyzji z dnia 16 maja 2019 r. nr [...], zmienionej decyzjami: z dnia 13 stycznia 2020 r. nr [...]; z dnia 4 stycznia 2021 r. nr [...], z dnia 13 stycznia 2022 r. nr [...], z dnia 25 stycznia 2023 r. nr [...], z dnia 15 stycznia 2024 r. nr [...], przyznającej W. L. (dalej "skarżący") prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. L. od dnia 19 kwietnia 2024 r. Organ I instancji wskazał, że skarżącemu przyznano świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, lecz w dniu 9 września 2024 r. uzyskano informację z ZUS, że matce skarżącego przyznano świadczenie wspierające na okres od dnia 19 kwietnia 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2031 r. Z uwagi na treść art. 63 ust. 6 u.ś.w. organ w dniu 9 września 2024 r. wszczął postępowanie o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącemu ww. świadczenie pielęgnacyjne. Organ I instancji wydał w dniu 20 września 2024 r. decyzję nr [...], w której uchylił własną decyzję z dnia 16 maja 2019 r. zmienioną ww. decyzjami o przyznaniu skarżącemu ww. świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie po rozpoznaniu odwołania skarżącego, wydało w dniu 13 grudnia 2024 r. decyzję nr SKO.4111.2016.2024, w której uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 20 września 2024 r. i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji ustalił, że matce skarżącego przyznano świadczenie wspierające od dnia złożenia wniosku o wydanie decyzji o potrzebie wsparcia do Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności. Świadczenie zostało wypłacone za okres: - od 19.04.2024 r. do 30.04.2024 r. w kwocie 1.567,70 zł, - od 01.05.2024 r. do 31.12.2024 r. w kwocie 3.919,00 zł miesięcznie. Dnia 5 września 2024 r. ZUS wypłacił matce skarżącego wyrównanie świadczenia wspierającego za okres od 19 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. w kwocie łącznej 21.162,60 zł. Prawo do świadczenia wspierającego wygasło z uwagi na śmierć matki skarżącego w dniu 26 grudnia 2024 r. Organ I instancji podał, że od dnia 19 kwietnia 2024 r. doszło do zbiegu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, zatem należało uchylić decyzję o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. Organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 7 września 2023 r. (odebranym przez skarżącego w dniu 13 września 2023 r.) skarżący został poinformowany o zmianach w systemie świadczeń pielęgnacyjnych od 1 stycznia 2024 r. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji i wskazał, że organ nie wyjaśnił dokładnie jego sprawy. Organ odwoławczy wydał w dniu 23 maja 2025 r. decyzję nr SKO.4111.506.2025, w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i wskazał, że zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego regulują przepisy u.ś.r. Przytoczył treść art. 32 ust. 1 u.ś.r., z którego wynika, że organ ma obowiązek uchylić decyzję, gdy wystąpiły okoliczności mające wpływ na prawo do ww. świadczenia. Organ odwoławczy podał, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane określonym w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 osobom, tylko jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zmiany te wynikają z wprowadzenia do systemu prawa świadczenia wspierającego na podstawie przepisów u.ś.w. Organ odwoławczy przytoczył przepisy przejściowe zawarte w ustawie o świadczeniu wspierającym, w tym art. 63 ust. 6, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Z powyższego wynika, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego za ten sam okres świadczeniowy i na tą samą osobę. Organ odwoławczy podał, że organ I instancji skutecznie zawiadomił skarżącego pismem z 7 września 2023 r. o zmianach w systemie świadczeń od 1 stycznia 2024 r. Organ I instancji wyraźnie wskazał, że nie będzie możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna osoby niepełnosprawnej i świadczenia wspierającego przez tą osobę niepełnosprawną. Organ I instancji poinformował wówczas stronę, że opiekunowie oraz osoby z niepełnosprawnością będą mogli wspólnie podjąć decyzję o pozostaniu przy świadczeniu pielęgnacyjnym według starych zasad lub o ubieganiu się o świadczenie wspierające realizowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił, że z chwilą otrzymania przez matkę wnioskodawcy świadczenia wspierającego, odpada podstawa faktyczna i prawna do pobierania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący nie poinformował organu, że jego matka złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego, ani też o tym, że ten wniosek został rozpatrzony pozytywnie. Okoliczności te organ poznał z urzędu w drodze wymiany danych z ZUS, co stanowiło podstawę wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie. Organ odwoławczy podał, że organ I instancji ustalił, że matce skarżącego przyznano świadczenie wspierające od dnia złożenia wniosku o wydanie decyzji o potrzebie wsparcia do Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności, tj. od 19 kwietnia 2024 r. do 30 kwietnia 2031 r. Prawo do świadczenia wspierające ustało z dniem [...] grudnia 2024 r. z uwago na śmierć matki skarżącego. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie doszło zatem do zbiegu uprawnień do dwóch wykluczających się świadczeń: świadczenia wspierającego od dnia 19 kwietnia 2024 r. przyznanego matce skarżącego i świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego przez skarżącego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję, w której nie zgodził się z twierdzeniem organu odwoławczego, że nie powiadomił organu I instancji, iż jego matka wystąpiła o świadczenie wspierające oraz że wniosek ten został rozpoznany. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego z urzędu podtrzymała skargę skarżącego i wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że nie zostały pokryte w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego skarżącego z uwagi na opiekę nad matką. Bezsporne jest, że skarżący pobierał na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 16 maja 2019 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na podstawie przepisów u.ś.r. Od 1 stycznia 2024 r. doszło do znacznej zmiany w systemie świadczeń, ustawodawca wprowadził dla osób niepełnosprawnych możliwość ubiegania się o świadczenie wspierające zamiast świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego przez opiekuna osoby niepełnosprawnej. Opiekunowie osoby niepełnosprawnej w 2024 r. mogli nadal pobierać świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., jedynie wtedy gdy osoba niepełnosprawna nie pobierała świadczenia wspierającego. Z uwagi na zmianę w systemie świadczeń ustawodawca wprowadził do ustawy o świadczeniu wspierającym przepisy przejściowe zawarte w art. 63 u.ś.w. Zgodnie z art. 63 ust. 6 u.ś.w., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Z powyższego wynika, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną oraz świadczenia wspierającego przez osobę niepełnosprawną, na którą opiekun pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Stosownie do art. 23b u.ś.r., organ I instancji był uprawniony do samodzielnego uzyskania informacji z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, prowadzonego przez ZUS. Wynikało z niego, że matka skarżącego złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego i go otrzymała od dnia 9 kwietnia 2024 r. (data złożenia wniosku o wydanie decyzji o potrzebie wsparcia do Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności). ZUS, zaś w dniu 5 września 2024 r. wypłacił matce skarżącego świadczenie wspierające z wyrównaniem od dnia 9 kwietnia 2024 r. W sprawie nie jest również kwestionowany fakt, że matka skarżącego zmarła w dniu [...] grudnia 2024 r. Z akt wynika, że organ I instancji uchylił w dniu 11 lutego 2025 r. własną decyzję o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. Stosownie do art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Wskazać należy, że decyzje wydawane na mocy art. 32 ust. 1 u.ś.r. są decyzjami konstytutywnymi i niezależnie od przyczyn na podstawie, których zostały podjęte, kreują przyszłą sytuację prawną beneficjenta. W tej kwestii stanowisko sądów administracyjnych jest jednolite (por. wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 30 września 2025 r. o sygn. akt II SA/Sz 435/25; WSA w Gdańsku z dnia 30 lipca 2025 r. o sygn. akt II SA/Gd 1329/24; WSA w Kielcach z dnia 11 czerwca 2025 r. o sygn. akt II SA/Ke 151/25; WSA w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2025 r. o sygn. akt II SA/Bd 19/25). Pamiętać należy również, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z opieką nad osobą niepełnosprawną, zaś w niniejszej sprawie w istocie ustało ono ze śmiercią matki skarżącego. Zwrócić uwagę należy też, że organ I instancji jako przesłankę z art. 32 ust. 1 u.ś.r. do uchylenia decyzji o przyznaniu przedmiotowego świadczenia wskazał, iż wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń, mimo brzmienia art. 63 ust. 11 u.ś.w., który bezpośrednio wiąże się z art. 63 ust. 6 u.ś.w., na który powołał się organ w decyzji z dnia 11 lutego 2025 r. Zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. W orzecznictwie ukształtowanym na tle art. 30 u.ś.r., co do zasady przyjmuje się, że postępowanie w zakresie nienależnie pobranego świadczenia poprzedza ewentualne postępowanie w przedmiocie zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. To w postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia określa się okres pobierania świadczenia przez beneficjenta niezgodnie z przepisami. Z akt nie wynika, żeby organ prowadził wobec skarżącego postępowanie o nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a."), uchylił decyzje wydane przez organy administracyjne obu instancji. Postanowienie o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu zostanie wydane odrębnie na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.