II SA/Sz 628/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E. O. na czynność Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 20 czerwca 2024 r. nr SCŚ-ŚRiA.402.ZP\R-2433.ZM.2.2024.KH; SCŚ-ŚRiA.403.ŚP\T-102.ZM.2.2024.KH w przedmiocie wstrzymania wypłaty świadczeń opiekuńczych stwierdza bezskuteczność czynności. Prezydent Miasta, działając m.in. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej "k.p.a."), art. 16, art. 24 ust. 2a, art. 3 pkt 7 i pkt 11 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej "u.ś.r.") wydał w dniu 23 lutego 2022 r. decyzję nr [...] po rozpoznaniu wniosku E. O. (dalej "skarżąca"), w której przyznał A. O. (syn skarżącej) zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w okresie od 1 marca 2022 r. do 29 lutego 2024 r. w wysokości 215,84 zł. Prezydent Miasta, działając m.in. na podstawie na podstawie art. 104 k.p.a., art. 17, art.3 pkt 11, art. 25 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 3 u.ś.r., po rozpoznaniu wniosku skarżącej, wydał w dniu 5 stycznia 2024 r. decyzję nr [...]\[...], w której przyznał jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem A. O. w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 2.988 zł miesięcznie. Prezydent Miasta, działając m.in. na podstawie art. 163 k.p.a., art. 3 pkt 11 w zw. z art. 20 ust. 3 u.ś.r., wydał w dniu 11 stycznia 2024 r. decyzję nr [...] w której zmienił własną decyzję z dnia 23 lutego 2022 r. w przedmiocie przyznania synowi skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 marca 2022 r. do 29 lutego 2024 r., w ten sposób, że przyznał mu zasiłek pielęgnacyjny do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pismem z 27 lutego 2024 r. organ poinformował skarżącą, że z uwagi na wydanie przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. w dniu 8 lutego 2024 r. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna, decyzja przedłużająca świadczenie wygasła z mocy prawa. W nagłówku pisma wskazano numery dwóch decyzji organu, tj. nr [...] i [...] (tj. decyzji przedłużającej zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej i świadczenia pielęgnacyjnego dla rodzica dziecka niepełnosprawnego). W notatce służbowej z 27 lutego 2024 r. dotyczącej decyzji z 5 stycznia 2024 r. nr [...] pracownik organu stwierdził, że uchyla w systemie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 marca 2024 r. skarżącej na jej syna Skarżąca w piśmie z 3 marca 2024 r. potwierdziła, że jej syn otrzymał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 8 lutego 2024 r., lecz ona nie podziela jego treści i złoży od niego odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie. Podała, że ww. orzeczenie zostało jej doręczone w dniu 28 lutego 2024 r., jest więc nieostateczne, zatem zarówno decyzje w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego nadal obowiązują. W dniu 9 marca 2024 r. skarżąca złożyła w organie kopie dokumentów, tj.: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna z 8 lutego 2024 r., odwołanie od ww. orzeczenia i potwierdzenie jego nadania. Organ w pismach z 11 marca 2024 r. poinformował skarżącą, że wznowił wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, przyznanego decyzją z 5 stycznia 2024 r. nr [...] oraz zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego decyzją z dnia 11 stycznia 2004 r. nr [...], a także iż w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności winna ona złożyć nowy wniosek o przyznanie ww. świadczeń wraz z kopią orzeczenia. W notatce służbowej z 11 marca 2024 r. dotyczącej decyzji nr [...] pracownik organu stwierdził, że wznawia od 1 marca 2024 r. wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w związku ze złożeniem odwołania od nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna. W dniu 20 czerwca 2024 r. skarżąca poinformowała organ, że orzeczeniem z dnia 15 maja 2024 r. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie utrzymano w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 8 lutego 2024 r., które ona odebrała w dniu 14 czerwca 2024 r. Skarżąca podała, że zamierza wnieść od ww. orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie odwołanie do Sądu Rejonowego w Szczecinie, zatem do czasu prawomocnego wydania przez Sąd wyroku decyzje, w których przyznano zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne są ważne. Do pisma dołączyła kopię orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie. Pismem z 20 czerwca 2024 r. organ poinformował skarżącą, że w związku wydaniem w dniu 15 maja 2024 r. orzeczenia przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie decyzja przedłużająca świadczenie (powinno być zasiłek pielęgnacyjny – dopisek Sądu lub decyzja przedłużająca zasiłek pielęgnacyjny i decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne) wygasła z mocy prawa. Wskazał, że chcąc się ubiegać o świadczenia skarżąca powinna złożyć nowe wnioski wraz z kopią orzeczenia o niepełnosprawności. W nagłówku pisma wskazano numery dwóch decyzji organu, tj. nr [...] i [...] (tj. decyzji przedłużającej zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej i świadczenia pielęgnacyjnego dla rodzica dziecka niepełnosprawnego). W notatce służbowej z 20 czerwca 2024 r. dotyczącej decyzji z dnia 5 stycznia 2024 r. nr [...] pracownik organu stwierdził, że uchylił w systemie skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2024 r. Pismem z 20 czerwca 2024 r. organ poinformował skarżącą, że zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. decyzje (w tym wypadku orzeczenie o niepełnosprawności), od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Pojęcie ostateczności decyzji administracyjnych i odpowiednio orzeczeń o niepełnosprawności - odnosi się do braku możliwości odwołanie w administracyjnym toku instancji, w związku z czym nie ma na nią wpływu wniesienie odwołania do sądu od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności w trybie art. 4779 § 1 kodeksu postępowania cywilnego. Organ wskazał, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie stało się ostateczne od dnia jego wydania. W piśmie z 5 lipca 2024 r., ustosunkowując się pism organu z 20 czerwca 2024 r. skarżąca wskazała, że nie zgadza się z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie, w którym określono stopień niepełnosprawności jej syna jako umiarkowany i zaskarży je do Sądu Rejonowego w Szczecinie. W ocenie skarżącej, pozostają ważne decyzje o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego są ważne do czasu wydania przez sąd wyroku i dopiero wyrok ten spowoduje, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie stanie się ostateczne i prawomocne. Podniosła, że w dniu 1 lipca 2024 r. zwróciła się do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z pytaniem czy wydane przez ten organ orzeczenie z 8 lutego 2024 r. jest ostateczne w związku z wydaniem przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie orzeczenia z 15 maja 2024 r. i otrzymała informację, że "do momentu wydania wyroku sądowego i jego uprawomocnienia powyższe orzeczenie nie jest ostateczne". Według skarżącej, brak jest zatem podstaw do wstrzymania wypłaty świadczeń. Do pisma dołączyła ww. odpowiedź Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S.. W piśmie z 17 lipca 2024 r. organ wyjaśnił skarżącej, że o ostateczności orzeczenia mówi się wtedy, gdy nie służy stronie odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja ostateczna - czyli decyzja, od której nie służy odwołanie w toku postępowania administracyjnego, a z taką decyzją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie - podlega wykonaniu i kształtuje prawa i obowiązki stron oraz stanowi podstawę do dalszych działań organów administracji publicznej (m.in. Prezydenta Miasta). Decyzje ostateczne wprawdzie nie są prawomocne, lecz dopóki nie zostaną uchylone bądź zmienione przez sąd to są dla organu wiążące. Organ podał, że jak wskazuje ustawa z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności ("do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne") mowa jest o ostateczności orzeczenia, a nie jego prawomocności. Organ wskazał, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie stało się ostateczne z dniem jego wydania. Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na czynność Prezydenta Miasta w postaci wstrzymania wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła organowi naruszenie: - prawa materialnego, przez brak wypłat zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego wynikających z decyzji, w których je przyznano; - prawa materialnego, przez dokonanie błędnej wykładni art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, która weszła w życie z dniem 30 grudnia 2023 r., w wyniku przyjęcia, że zwrot "jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne"- użyty w tym przepisie należy rozumieć jako dzień wydania orzeczenia przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie. Wniosła o uznanie na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. uprawnienia do dalszej wypłaty świadczeń rodzinnych i zobowiązanie organu do ich wypłaty. W skardze przedstawiła stan faktyczny oraz argumenty za jej stanowiskiem o bezskuteczności wstrzymania wypłat świadczeń rodzinnych. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że wstrzymał wypłatę świadczeń opiekuńczych z dniem 1 lipca 2024 r., gdyż orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności syna skarżącej stało się ostateczne z dniem jego wydania i wiąże organ. Fakt jego zaskarżenia przez skarżącą do Sądu Rejonowego w Szczecinie nie miał wpływu na rozpoznanie sprawy. Organ przyjął, że złożona skarga przez skarżącą dotyczy jego bezczynności, zaś skarżąca nie poprzedziła jej ponagleniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie. W piśmie z 19 sierpnia 2024 r. skarżąca oświadczyła, że jej skarga nie dotyczy bezczynności organu, lecz czynności wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy prawidłowości wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego synowi skarżącej i świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego skarżącej z uwagi na wydanie w dniu 15 maja 2024 r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie orzeczenia w przedmiocie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności syna skarżącej. Instytucja wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych uregulowana jest w art. 28 u.ś.r. Zgodnie z 28 ust. 2 u.ś.r., wypłata świadczenia pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa, lub nie udzieliła podczas tego wywiadu wyjaśnień. Wstrzymuje się wypłatę świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, odmówiła udzielenia lub nie udzieliła, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (art. 28 ust. 3 u.ś.r.). Wstrzymuje się wypłatę świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, nie podejmuje świadczeń rodzinnych przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe (art. 28 ust. 5 u.ś.r.). Jak wynikało z akt, żadna z ww. przesłanek nie zaistniała w sprawie, zatem brak było podstaw do wstrzymania przez organ administracyjny przedmiotowych świadczeń opiekuńczych. Podkreślić należy, że sam organ w pismach kierowanych do skarżącej oraz w odpowiedzi na skargę nie wskazał podstaw prawnych swojego działania. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.