II SA/Sz 646/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Alicja Poznańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - na rzecz radcy prawnego P. K. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), w związku z art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt. 1 pkt, art. 106 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej /Dz. U. z 2016r., poz. 930 ze zm./, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej /Dz. U. z 2015r., poz. 1058/, po rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji z dnia [...] r. Nr [...] wydanej z up. Prezydenta Miasta przez Kierownika Sekcji Pracy Socjalnej III Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach prawnych i faktycznych ustalonych przez organ: Zaskarżoną decyzją organ I instancji przyznał A. S. zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby od dnia [...] r. do dnia [...] r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji podał, że dochód w rodzinie wnioskodawcy wyniósł [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego, które wynosi [...] zł. Natomiast sytuację dochodową i zdrowotną wnioskodawcy organ ustalił w oparciu o przeprowadzony wywiad i na podstawie zebranych dokumentów w sprawie. Z ustaleń tych wynika, że wnioskodawca ma problemy zdrowotne i jest objęty stałą opieką lekarską. Dochód ten nie wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę w rodzinie. Wysokość przyznanej kwoty organ motywował możliwościami finansowymi Ośrodka określając szczegółowo środki jakimi dysponuje na realizację zadań oraz liczbę uprawnionych do uzyskania pomocy. Podkreślono, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone, a ilość osób ubiegających się o udzielenie pomocy wzrasta, stąd wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. W związku z powyższym nie wszystkie, uzasadnione i niezbędne potrzeby, mogą być zaspokojone w całości. W roku [...] r. zrealizowano świadczenia w postaci zasiłków okresowych w wysokości [...] zł, zaś liczba rodzin uprawnionych do tych świadczeń wyniosła [...] zł., a tym samym średnia wysokość świadczenia w formie zasiłku okresowego na osobę wynosiła [...] zł. W roku [...] r. MOPR na realizację zadań w tym zakresie dysponuje budżetem w kwocie [...] zł, a na podstawie analiz z lat poprzednich przewidywana liczba osób uprawnionych do świadczeń w roku [...] r. utrzyma się na poziomie z roku [...] (+/- 1-5 %). Od powyższej decyzji odwołał się A.S. wnosząc o przyznanie zasiłku w wyższej wysokości. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze S. uznało, że odwołujący spełnia warunki do przyznania wnioskowanej pomocy. Organ II instancji powołał się na treść art. 38 ustawy o pomocy społecznej zgodnie, z którym zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W ustępie 2 omawianego przepisu wskazano, iż zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie, 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3. Wskazując na powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż stosownie do treści art. 38 cytowanej ustawy wysokość zasiłku okresowego ustalona określona została w wysokości minimalnej i maksymalnej. Organ administracyjny właściwy w sprawach pomocy społecznej nie może w sposób dowolny decydować o wysokości zasiłku okresowego, lecz musi się poruszać w granicach określonych w ustawie. Decyzja w tym zakresie, a więc co do wysokości przyznanego zasiłku ma charakter uznaniowy. Od uznania organu administracyjnego zależy więc wysokość zasiłku okresowego (w granicach określonych w ustawie o pomocy społecznej), co nie oznacza, że organ administracyjny może o tym decydować w sposób dowolny. Ta minimalna kwota w przypadku A. S. wyniosła [...] zł i taką kwotę zasiłku odwołujący otrzymał. Kolegium stwierdziło, że z zestawienia przepisów art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 w związku z art. 147 ust. 7 ustawy wynika, że odwołującemu mógł być przyznany zasiłek w maksymalnej wysokości [...] zł, a minimalnej w kwocie [...] zł. Przyczyny przyznania zasiłku w określonej wysokości zostały przedstawione przez organ I instancji, który wskazał, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia i nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji podał, że uzależnił wysokość przyznanego zasiłku od możliwości finansowych Ośrodka. Organ odwoławczy przyznał, że sytuacja finansowa strony jest niewątpliwie trudna, jednakże nie może ona oczekiwać, że pomoc społeczna zapewni środki utrzymania w oczekiwanej przez nią wysokości, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że liczba osób potrzebujących wsparcia ze strony organów pomocowych ciągle rośnie. Zwrócił także uwagę na, to że rolą pomocy społecznej jest udzielenie beneficjentom pomocy i swego rodzaju wsparcia w dążeniu do przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie samodzielnie pokonać, jednakże świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być traktowane jako stałe źródło dochodu. Na powyższą decyzję A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze tej przedstawił swoją trudną sytuację majątkową oraz zdrowotną i wniósł o realizację jego praw w pełnym zakresie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w niosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał skargę i wniósł o przyznanie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej oświadczając jednocześnie, że nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Wniesiona skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W oparciu o tak zakreślone kompetencje sądu administracyjnego, nie znajduje oparcia w przepisach p.p.s.a. wniosek skarżącego podtrzymany przez jego pełnomocnika o przyznanie zasiłku okresowego w pełnym zakresie rzeczowym i materialnym, albowiem sąd bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.). W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie, zwraca uwagę na konieczność zbadania przez organ, czy i na ile wnioskujący o przyznanie pomocy jest w stanie sprostać swojej trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne możliwości i uprawnienia. Obowiązkiem osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej, wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 u.p.s.). W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnia część wymagań stawianych w przepisach ustawy o pomocy społecznej, określających w jednoznaczny sposób kryteria, jakie spełniać musi strona ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego. Skarżącemu przyznano zasiłek okresowy w kwocie [...] zł., której wysokość została obliczona na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i stanowiła 50 % różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego – rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Z kolei z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej określa kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie, które wynosi 514 zł na osobę. Jak wynika to z ustaleń organów orzekających w niniejszej sprawie, skarżący ma rodzinę, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Dochód w rodzinie wynosi [...] zł. zaś kryterium dochodowe wynosi (514 zł x 4) [...] zł. W świetle przywołanych wyżej przepisów organy orzekające w sprawie prawidłowo zatem ustaliły, że A. S. spełnia warunki do nabycia przedmiotowego świadczenia. stwierdził zatem, że organy nie popełniły błędu przy ustaleniu prawa do świadczenia oraz przy obliczaniu jego wysokości, bowiem różnica między kwotą [...] zł a [...] zł wynosi [...] zł i 50% od tej kwoty dawało wartość [...] zł. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy następnie dokonały jego prawidłowej oceny, w konsekwencji prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz wydały zgodne z prawem merytoryczne rozstrzygnięcie. Zgodnie z powyższym należało orzec, jak w wyroku na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy oparte zostało o art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).