II SA/Sz 649/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz P., działając na podstawie art. 104, art. 129 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "K.p.a."), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323; dalej "u.ś.r.") wydał w dniu 24 maja 2024 r. decyzję nr OPS-DŚRIFA.4120.000294.2024.AM, w której odmówił E. B. (dalej "skarżąca’) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wnioskowanego na J. B.. Organ I instancji podał, że w dniu 30 kwietnia 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. B.. Organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b u.ś.r. Organ I instancji wskazał, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca, który posiada orzeczenie z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność ojca istnieje od 56-go roku jego życia. Organ I instancji przywołał również art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. i wskazał, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym podkreśliła, że wyłączenie ona opiekuje się ojcem, którego stan ciągle się pogarsza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wydało w dniu 22 lipca 2024 r. decyzję nr SKO.N.M.431/2108/2024, w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i wskazał, że od 1 stycznia 2024 r. ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, ze zm.; dalej jako "u.ś.w."), ustawodawca wprowadził nowe zasady dotyczące m.in. przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Do dnia 31 grudnia 2023 r. obowiązywał art. 17 ust. 1 u.ś.r. o treści, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem organu odwoławczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w konkretnej sprawie przysługuje danej osobie, jeżeli są łącznie spełnione poniższe warunki: 1. rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem ze ściśle określonymi ww. wskazaniami. 2. legitymowania się przez osobę niepełnosprawną wymagającą opieki ważnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W ww. przepisie nie został określony maksymalny wiek osoby niepełnosprawnej, nad którą sprawowana jest opieka. Ponadto w art. 17 ust. 5 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. został określony zamknięty katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie w odniesieniu do osoby sprawującej opiekę (art. 17 ust. 5 pkt 1) lub osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2) wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z E. B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym, według organu odwoławczego, zaistniała okoliczność uniemożliwiająca przyznanie skarżącej, jako zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na potwierdzenie swoich twierdzeń organ odwoławczy przywołał uchwałę NSA z dnia 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22. W ocenie organu odwoławczego, powyższe skutkuje to również tym, że w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej u.ś.w., z uwagi na dyspozycję jej art. 63 ust. 1. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ odwoławczy przywołał też treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., z którego wynika, że również na podstawie ww. przepisu skarżąca nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia. Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję, w której podniosła, że od 4 lat sprawuje opiekę nad ojcem. Podała, że jej matka - E. B., nie mieszka z nią i ojcem. Sprawa rozwodowa rodziców będzie w najbliższym czasie. Wskazała, że z uwagi na opiekę nad ojcem nie jest w stanie podjąć pracy, a koszty opieki rosną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy odmowy przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia na zasadach obwiązujących do 31 grudnia 2023 r. Bezsporne było, że skarżąca opiekuje się ojcem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i z tego powodu nie podejmuje ona zatrudnienia. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która w art. 43 wprowadziła zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w tym również w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Artykuł 17 uzyskał więc nową treść, wedle której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje określonym osobom, jeżeli sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Bezspornie przy zastosowaniu tego unormowania skarżąca nie mógłby uzyskać dochodzonego świadczenia, bowiem jej ojciec, nad którą sprawuje opiekę urodził się w 1964 r, a zatem nie jest osobą małoletnią, czego wymaga nowe brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie w zawartym w akcie nowelizującym w rozdziale 7 zatytułowanym: "Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy" ustawodawca zawarł art. 63 o następującym brzmieniu w istotnym dla sprawy zakresie: - ust. 1: W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. - ust. 2: Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. - ust. 3: Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Organy administracyjne, odmawiając skarżącej przedmiotowego świadczenia, oparły się na brzmieniu przepisów u.ś.r. do 31 grudnia 2023 r. i uznały, że nie może być ono przyznane skarżącej wobec faktu, iż ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy organy administracyjne pominęły treść art. 63 ust. 3 u.ś.w. Jak wynikało z akt, w stosunku do skarżącej zachodzi kontynuacja, o której mowa w art. 63 ust. 3 u.ś.w., bowiem miała ona wcześniej przyznane prawo do przedmiotowego świadczenia. Nastąpiło to na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 20 września 2023 r. nr SKO.KA.431.2335/2023. W decyzji tej przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem w kwocie 2.458 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2023 r. do 31 marca 2024 r. Do wniosku z dnia 30 kwietnia 2024 r. skarżąca dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca z dnia 17 kwietnia 2024 r. ważnym do 30 kwietnia 2026 r. W ocenie Sądu, spełnione zostały przesłanki umożliwiające przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 63 ust. 3 u.ś.w. Wniosek z dnia 30 kwietnia 2024 r. jest kontynuacją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec wydania ojcu skarżącej nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa. Zasada ochrony praw nabytych zapewnia ochronę praw podmiotowych, zarówno publicznych jak i prywatnych nabytych w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających świadczenia, jak i praw nabytych in abstracto (zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie), a także ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, tj. takich, które spełniają wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia praw pod rządami danej ustawy bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy (Trybunał Konstytucyjny: orzeczenie z 11 lutego 1992 r. sygn. K 14/91 i wyrok z 22 czerwca 1999 r. sygn. K 5/99). Powyższa zasada sprowadza się do takiego nakazu stanowienia i stosowania prawa, by obywatel mógł układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki prawne, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 1999 r. sygn. K 34/98). Według Sądu, przepisy art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. urzeczywistniają zasadę demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP oraz zasadę praworządności z art. 7 Konstytucji RP, których rozwinięcie zawarte zostało w art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a. W ocenie Sądu, zasada ochrony praw nabytych, wyrażona w art. 63 ust. 3 u.ś.w. wyłącza możliwość rozpoznania niniejszej sprawy zgodnie z uchwałą NSA o sygn. akt I OPS 2/22. Powyższa uchwała miałaby zastosowanie w sytuacji gdyby skarżąca po raz pierwszy złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje wydane przez organy administracji obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Sądu o spełnieniu przez skarżącą przesłanek z art. 63 ust. 3 u.ś.w. w sytuacji gdy nie zmienił się stan faktyczny istniejący pomiędzy 20 wrześniem 2023 r. (data wydania decyzji przez organ odwoławczy przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne po raz pierwszy) a 30 kwietniem 2024 r. (data złożenia wniosku kontynuacyjnego).