II SA/Sz 651/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. I. reprezentowanego przez M. T. kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia na kontynuowanie nauki I. uchyla zaskrżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. T. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania - wynagrodzenia dla kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu. Decyzją z dnia (...)r., nr (...)Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K., na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9, art. 78 ust. 2, art. 88 ust. 1 pkt 2, ust. 2, 3 i 6, art. 89 ust. 1, 2, 3, 5 pkt 1 art. 90 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 3 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz §2 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 45), przyznał M. K. I. pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki od dnia 22 listopada 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w wysokości (...)zł miesięcznie. W związku z uzyskaniem informacji o zaprzestaniu nauki przez M. I. Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., decyzją z dnia (...) r., nr (...), powołując się na art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 106 ust. 1 i 5 i art. 109 ustawy o pomocy społecznej orzekł o uchyleniu z dniem (...)r. decyzji z dnia (...)r., nr (...)w sprawie przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. W wyniku wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania M. I. pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki zakończonej decyzją z dnia (...)r., nr (...), Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia (...)r., nr (...), w oparciu m.in. o art. 104 i art. 163 kpa orzekł o uchyleniu z dniem (...)r. decyzji z dnia (...)r., nr (...)przyznającej M. I. pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki. Uzasadniając decyzję organ podał, iż zebrane dokumenty wskazują na zaprzestanie nauki przez M. I. już od dnia 4 kwietnia 2006 r. Tego samego dnia, tj. (...)r., decyzją (...)Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na mocy art. 98 i art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej ustalił M. I., reprezentowanemu przez M. T. – kuratora ustanowionego dla nieobecnego w miejscu zamieszkania, wysokość nienależnie pobranego świadczenia na kontynuowanie nauki w kwocie (...)zł. Od obu w/w decyzji z dnia (...)r. reprezentujący M. I. M. T. wniósł odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia (...)r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa i art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, uchyliło zaskarżoną decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia (...)r., nr (...)w sprawie uchylenia z dniem (...)r. decyzji własnej z dnia (...)r., nr (...)przyznającej pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki. W ocenie Kolegium, stanowiący podstawę wznowienia postępowania art. 145 § 1 pkt 5 kpa uzasadnia podjęcie orzeczenia w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 kpa i uchylenie decyzji ostatecznej i wydanie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, jeżeli po wznowieniu i przeprowadzeniu postępowania potwierdzi się, iż wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Decyzja przyznająca M. I. pomoc na kontynuowanie nauki wydana została 30 grudnia 2005 r. Skoro M I. zaprzestał uczęszczać do szkoły od 4 kwietnia 2006 r. to okoliczność ta nie istniała w dniu wydania decyzji przyznającej pomoc. Ponadto, organ pomimo wznowienia postępowania w decyzji swej powołał się na art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej uchylając decyzję z dniem (...)r., tj. z mocą wsteczną, co w opinii Kolegium może nastąpić tylko w trybie nadzwyczajnym po wykazaniu, że zachodzą przesłanki określone w art. 145 lub 156 kpa. W dniu (...)r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., orzeczeniem nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 98 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia (...) w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia na kontynuowanie nauki w kwocie (...)zł. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że M I. zobowiązał się do informowania o każdej zmianie w swojej sytuacji materialno-bytowej w terminie 7 dni od jej zaistnienia, bowiem niepoinformowanie organu o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej i pobieranie przyznanych świadczeń oznacza pobieranie świadczeń nienależnych, które, zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej, podlegają zwrotowi, niezależnie od dochodu. Wprawdzie przepisy regulujące przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki na okres roku szkolnego nie odnoszą się do sytuacji przerwania nauki, to z treści udzielonej pomocy "na kontynuowanie nauki" należy wnioskować, iż pobieranie świadczeń mimo zaniechania nauki uznać należy za świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi. M I. zaprzestał uczęszczać do szkoły od 4 kwietnia 2006 r. o czym nie poinformował organu, tym samym pomoc na kontynuowanie nauki od kwietnia 2006 r. nie przysługiwała a pobrane świadczenia za kwiecień i maj 2006 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. M I. - reprezentowany przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu M. T. – zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej: - naruszenie art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 6 pkt 16, art. 89 ust. 3 i art. 98 ustawy o pomocy społecznej oraz §17 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że M I. w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej zaprzestał kontynuowania nauki z dniem 3 kwietnia 2006 r., o czym jako o okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczeń nie poinformował organu udzielającego pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, a w konsekwencji poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że M. I. od dnia 4 kwietnia 2006 r. nie przysługiwała pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki. W okresie, za który ustalono nienależnie pobraną pomoc M I. miał status ucznia, co oznacza, że kontynuował naukę w szkole podstawowej. M I. utracił status ucznia i zaprzestał kontynuowania nauki najwcześniej z dniem skreślenia go z listy uczniów, co jak ustalił organ wydający zaskarżoną decyzję nastąpiło 19 czerwca 2006 r.; - naruszenie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 61 § 1 i 4, art. 7, art. 10, art. 11, art. 16 i art. 104 kpa, poprzez niedopuszczalne wydanie przez organ I instancji decyzji administracyjnej, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy, o ustaleniu wysokości oraz obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji przyznającej pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki. W tym zakresie skarżący powołał się na tezę wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1815/06, zgodnie z którą, warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznanie. Dopóki decyzja taka nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz M. T. wynagrodzenia dla kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu M. I. w wysokości ustalonej według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi stała się decyzja orzekająca o obowiązku zwrotu przez M. I. nienależnie pobranego świadczenia na kontynuowanie nauki w wysokości (...)zł. Jako świadczenie nienależnie pobrane organy uznały świadczenie uzyskane za okres od 4 kwietnia 2006 r. (zaprzestania przez skarżącego nauki) do czasu wstrzymania wypłaty pomocy na kontynuowanie nauki, tj. końca maja 2006 r. (odpowiednio (...)zł + (...)zł). Pomoc na kontynuowanie przez M. I. została mu przyznana decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia (...)r., nr (...)w wys. (...)zł miesięcznie od dnia 22 listopada 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. Okres przyznanego M. I. świadczenia został zmodyfikowany mocą decyzji Kierownika Działu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z (...), orzekającej o uchyleniu z dniem (...)r. decyzji z dnia (...)w sprawie przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Zgodnie z definicją pojęcia "świadczenie nienależnie pobrane" zamieszczoną w art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – jest to świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W myśl art. 98 w/w ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Stosownie do postanowień art. 104 ust. 4 ustawy, wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W ocenie składu orzekającego, wydanie decyzji orzekającej o wysokości nienależnie pobranego świadczenia nie jest obwarowane uprzednim obowiązkiem uchylenia lub zmiany przez organ, w którymś z nadzwyczajnych trybów postępowania, decyzji przyznającej to świadczenie, choć niewątpliwie sytuacje takie mogą wystąpić (np. w przypadku jednoczesnego zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji). Ustalenie wysokości nienależnie pobranego świadczenia dotyczyć winno wszystkich tych świadczeń, które przez daną osobę zostały faktycznie pobrane pomimo, iż nie spełniała ona przesłanek do otrzymania takiej pomocy. Natomiast w przypadku powzięcia przez organ informacji o zmianie sytuacji osobistej – dochodowej, która nastąpiła u danej osoby w trakcie okresu objętego wsparciem ośrodka pomocy społecznej i przed wypłatą pierwotnie przyznanego świadczenia, zastosowanie winien mieć art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Podsumowując, Sąd nie podzielił zatem zarzutu skargi jakoby ustalenie wysokości i żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia winno być w każdym przypadku poprzedzone uprawomocnieniem się decyzji zmieniającej (uchylającej) decyzję przyznającą świadczenie. Zasadny okazał się natomiast zarzut związany z nienależytym ustaleniem daty od której należałoby przyjąć, iż skarżący M I. przestał spełniać przesłanki uzasadniające otrzymywanie pomocy społecznej na kontynuowanie nauki. Organy obu instancji przyjęły, że M I. zaprzestał kontynuowania nauki z dniem 4 kwietnia 2006 r. Dowodem okoliczność tą potwierdzającą stała się notatka służbowa pracownika socjalnego sporządzona w dniu 11 września 2006 r., wedle której, w trakcie rozmowy telefonicznej pracownica sekretariatu Szkoły Podstawowej nr (...)w S., która nie podała swych danych osobowych, poinformowała, że ostatnim dniem nauki skarżącego był 3 kwietnia 2006 r. Pomijając fakt, że sposób dowodowego wykazania przez organy daty zaprzestania nauki przez skarżącego uznany musi być za dalece niewystarczający, to przede wszystkim przyjęta przez organy koncepcja ustalenia daty zaprzestania nauki przez M. I., w ocenie Sądu, jest niewłaściwa. Należy zaznaczyć, że nie każda nieobecność ucznia, nawet nieusprawiedliwiona, oznacza zaprzestanie kontynuowania nauki. Nawet nieobecność ucznia na zajęciach edukacyjnych przekraczająca połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w szkolnym planie nauczania nie oznacza, że uczeń nie może ukończyć danej klasy i kontynuować naukę. Przekroczenie ilości godzin nieobecnych stanowi podstawę do podjęcia decyzji o nieklasyfikowaniu danego ucznia z jednego, kilku albo wszystkich zajęć edukacyjnych (vide: §17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562 ze zm.). Nieobecność ucznia powodująca jego nieklasyfikowanie z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności nie pozbawia go statusu ucznia i praw jego z tym związanych. Na wniosek ucznia nieklasyfikowanego z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności lub na wniosek jego rodziców (prawnych opiekunów) rada pedagogiczna może wyrazić zgodę na egzamin klasyfikacyjny (§17 ust. 3 w/w rozporządzenia). Pozytywny wynik egzaminu klasyfikacyjnego skutkuje ukończeniem określonego szczebla nauczania i odpowiednio uzyskaniem promocji do następnej klasy albo (w przypadku ukończenia klasy VI szkoły podstawowej) dopuszczeniem do egzaminu sprawdzającego o którym mowa w §32 ust. 1 w/w rozporządzenia. Zdaniem składu orzekającego, dopiero skreślenie ucznia decyzją dyrektora szkoły na podstawie uchwały rady pedagogicznej pozbawia go statusu ucznia i uprawnień z niego wynikających. Decyzja taka w niniejszej sprawie została podjęta przez Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr (...) w S. w dniu (...)r. na podstawie uchwały rady pedagogicznej. Oba te organy, tj. dyrektor szkoły i rada pedagogiczna, uprawnione są do ustalenia faktu zaprzestania kontynuowania przez ucznia nauki i podjęcia określonych czynności związanych z egzekwowaniem obowiązku szkolnego lub skreśleniem z listy uczniów (w przypadku osób pełnoletnich). Przyjęcie przez organy daty 4 kwietnia 2006 r. jako daty zaprzestania nauki przez M. I. w sytuacji, gdy do dnia 19 czerwca 2006 r. skarżący był nadal uczniem Szkoły Podstawowej nr 4 w S. ze wszystkimi konsekwencjami ze statusu tego wynikającymi, było zatem niezasadne. Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w pkt I i II wyroku. O kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie kuratora Sąd orzekł na mocy art. 22 w/w ustawy oraz §3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz. U. Nr 27, poz. 197 ze zm.).