II SA/Sz 659/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości postanawia odmówić zmiany postanowienia z dnia 20 lipca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 r. skarżącej odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że we wniosku z dnia 22 czerwca 2017 r. skarżąca podała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, mieszkają w U. przy ul. [...], przy czym skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, jedynie przysługuje jej prawo dożywotniego użytkowania pokoju z kuchnią o pow. 15 m2. Comiesięczne dochody wnioskodawczyni i jej męża wynosiły [...] zł (emerytura wojskowa męża [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny skarżącej [...] zł), a comiesięczne wydatki stałe [...] zł miesięcznie, a według oświadczenia skarżącej z dnia 6 lipca 2017 r. [...] zł miesięcznie, a więc znacznie przekraczały deklarowane dochody. Skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych ani dowodów potwierdzających deklarowane wydatki. Oświadczyła, że sama nie posiada konta bankowego, a na rachunek bankowy jej męża wpływa tylko emerytura. We wniosku pominęła informację, że jej mąż jest właścicielem domu w którym wspólnie zamieszkują oraz, że mąż prowadzi działalność polegającą na wynajmie pokoi. Referendarz uznał, że skarżąca nie wykazała, by nie była w stanie ponieść całkowitych czy częściowych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Sprzeciw od tego postanowienia wnioskodawczyni złożyła po terminie, dlatego postanowieniem Sądu z dnia 6 września 2017 r. został on odrzucony. W dniu 24 października 2017 r. R. K. uiściła wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, za pośrednictwem jej rachunku bankowego. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę. Skarżąca w ustawowym terminie złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a wezwana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku w kwocie 100 zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...], a ich dochód wynosi [...] zł miesięcznie i składa z emerytury [...] i zasiłku pielęgnacyjnego skarżącej. Syn D. K. nie ma żadnych dochodów, nie posiada majątku ani oszczędności, nie otrzymuje też żadnych świadczeń. Obecnie syn skarżącej ubiega się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, jest schorowany i często wymaga leczenia szpitalnego. W rozpoznawanym obecnie wniosku skarżąca wskazała, że mąż posiada budynek mieszkalny o pow. [...] m2. Oświadczyła, że zobowiązania i wydatki stałe wynoszą: [...]. Ponadto podatek od nieruchomości wynosi [...] zł rocznie. Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do przedłożenia, w terminie 7 dni: - wyciągów lub wykazów z wszystkich skarżącej, męża i syna rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie domu oraz leczenie, w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodu potwierdzającego wysokość emerytury męża, - oświadczenia męża o wysokości dochodów z tytułu najmu pokoi, uzyskanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, - kopii umów kredytowych i harmonogramów spłat kredytów, - kopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości w której zamieszkuje skarżąca wraz z rodziną, za ostatni rok podatkowy, - dowodów potwierdzających stan majątkowy i stan zdrowia syna. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła skierowanie z dnia 10 kwietnia 2018 r. na badanie jej syna przez komisję lekarską ZUS w S., potwierdzenie przyjęcia w dniu 27 września 2017 r. na rzecz [...] W. SA kwoty [...]zł tytułem I raty za polisę oraz kwoty [...]zł tytułem II raty w dniu 30 marca 2018 r. z rachunku jej męża, potwierdzenie przyjęcia w dniu 23 sierpnia 2017 r. przelewu do realizacji (rata od 3 do 6 za wywóz śmieci) na kwotę [...]zł, potwierdzenie przyjęcia przelewu na kwotę [...]zł za telefon w kwietniu 2018 r., decyzję o waloryzacji emerytury [...] męża ([...] zł do wypłaty), oświadczenie męża, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie miał żadnych dochodów poza emeryturą, umowę o kredyt gotówkowy zawartą w dniu [...] r. pomiędzy mężem skarżącej a [...] Bank [...] na kwotę [...]zł (z czego [...] przeznaczone zostało na spłatę poprzednich zobowiązań wobec Banku), umowę ubezpieczenia assistance "[...]" zawartą w dniu [...] r. (składka [...] zł jednorazowo), potwierdzenie przyjęcia przelewu za telefon na kwotę [...]zł w lutym 2018 r., fakturę VAT za wodę i ścieki z lutego 2018 r. na kwotę [...]zł, z marca na kwotę [...]zł, potwierdzenie przyjęcia do realizacji przelewu za gaz na kwotę [...]zł z marca 2018 r., z lutego 2018 r. na kwotę [...]zł, z kwietnia 2018 r. na kwotę [...]zł, fakturę za energię elektryczną z lutego 2018 r. na kwotę [...]zł, potwierdzenie przyjęcia dwóch przelewów za telefon w marcu 2018 r. na kwotę [...]zł i [...] zł, oraz dowody zakupu leków. Wynika z nich, że wydatki na leki wyniosły: w styczniu 2018 r. [...] zł, w lutym [...] zł, w marcu [...] zł i w kwietniu [...] zł. Wnioskodawczyni przedłożyła także nakaz płatniczy w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. i dowód zapłaty pierwszej raty podatku w kwocie [...]zł. Tak jak przy rozpoznawaniu pierwszego wniosku tak i obecnie, skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych mimo tego, że zarówno wnioskodawczyni jak i jej mąż rachunki bankowe posiadają. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Oświadczenie to powinno odzwierciedlać rzeczywistą sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata został już prawomocnie oddalony postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. W związku z tym rozpoznawany obecnie wniosek należało potraktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W sytuacji złożenia przez stronę wniosku w przedmiocie zmiany wydanego wcześniej postanowienia należy zbadać, czy strona powołała nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. Warunkiem bezwzględnym weryfikacji prawomocnego orzeczenia w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że jej sytuacja materialna uległa zmianie na tyle, że uzasadnia zmianę orzeczenia prawomocnego. Mogłoby się to stać tylko w przypadku zmiany polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej strony. Do wnioskodawcy należy wykazanie, że jego sytuacja uległa pogorszeniu, w stosunku do tej, która była brana pod uwagę przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku. Brak wskazania takich okoliczności przy ponownym złożeniu wniosku powoduje, że raz już dokonana ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Analiza informacji przedstawionych przez R. K. we wniosku z dnia 19 marca 2018 r. w zestawieniu z przedłożonymi przez nią dokumentami i oświadczeniem złożonym w dniu 22 czerwca 2017 r. prowadzi do stwierdzenia, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącej nie uległa istotnemu pogorszeniu w stosunku do poprzednio prezentowanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jedyna różnica polega na tym, że obecnie ze skarżącą i jej mężem mieszka [...] letni syn, który nie ma żadnych dochodów. W pozostałym zakresie sytuacja nie zmieniała się. Deklarowane dochody rodziny nadal wynoszą [...] zł, a deklarowane wydatki stałe są znacznie powyżej tych dochodów i wynoszą [...] zł miesięcznie. Przy czym wydatki te nie obejmują koniecznych środków na wyżywienie i odzież. Jednocześnie z wniosku nie wynika, by toczyło się jakieś postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej i jej męża, a kwoty wydatków ponoszonych za wodę, gaz, energię elektryczną, telefony (w marcu 2018 r. wyniosły [...] zł) nie świadczą o wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej rodziny. Z przedłożonych dowodów wynika natomiast, że już po złożeniu poprzedniego wniosku o prawo pomocy, w dniu 11 maja 2017 r. mąż skarżącej zawarł umowę o kredyt gotówkowy (którego rata wynosi [...] zł miesięcznie), zawarł umowę ubezpieczenia "[...]", opłacił dwie raty polisy ubezpieczeniowej w kwotach [...]zł i [...] zł. Wydatki te nie potwierdzają pogorszenia się sytuacji majątkowej rodziny w stosunku do tej, jaka wynikała z poprzedniego wniosku. Złożone ponownie oświadczenie o sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej budziło wątpliwości, a w odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła wybrane przez siebie dokumenty źródłowe, mające potwierdzać jej trudną sytuację majątkową. Z dokumentów tych wynika, że skarżąca i jej mąż posiadają własny dom w miejscowości [...] w którym wynajmują pokoje, poza tym uzyskują stałe dochody z tytułu emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, a ich sytuacja majątkowa jest na tyle dobra, że są w stanie zaciągać nowe kredyty, opłacać wysokie polisy ubezpieczeniowe i w terminie regulować wystawiane na znaczne kwoty faktury. Mimo wydatków znacznie przekraczających deklarowane dochody, nie popadają w zadłużenie. Przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na ustalenie, jakie są rzeczywiście dochody i wydatki stałe skarżącej, jej męża i syna. Z przedłożonych dowodów nie wynika jednak, by sytuacja uległa pogorszeniu. W tej sytuacji należało stwierdzić, że R. K. nie dołożyła starań mających na celu wykazanie, jak rzeczywiście wygląda jej sytuacja finansowa i majątkowa, co pozwoliłoby na ocenę jej możliwości uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł, oraz możliwości ustanowienia adwokata z wyboru. Ponieważ treść wniosku ani przedłożonych dowodów nie pozwoliła na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni nie było podstaw do uznania, że sytuacja majątkowa rzeczywiście uległa zmianie. Uniemożliwiło to uwzględnienie wniosku. Z uwagi na powyższe, brak było podstaw do zmiany, bądź uchylenia postanowienia z dnia 20 lipca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, na podstawie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 257 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.