II SA/Sz 66/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną w oparciu o przepis art. 64 pkt 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 112 ust. 5, art. 155 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn.zm.) po rozpoznaniu wniosku M. D. będącej opiekunem prawnym Z. D. o zwolnienie z odpłatności za pobyt Z. D. w Domu Pomocy Społecznej, Starosta odmówił wnioskodawczyni przedmiotowego zwolnienia. W uzasadnieniu Starosta podał, że Z. D. przebywa w Domu Pomocy Społecznej od dnia [...] r., jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, a jego opiekunem prawnym jest jego małżonka M. D. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz zebraną dokumentację organ ustalił, że M. D. od wielu lat leczy się z powodu [...] i z tego tytułu ponosi dodatkowe koszty na zakup lekarstw. Z uwagi na trudną sytuację finansową otrzymuje dodatkowe środki w postaci zasiłku celowego specjalnego. Miesięcznie przekazuje mężowi przebywającemu w Domu Pomocy Społecznej średnio[...] zł, jednak kwota ta w dużej mierze nie wystarcza na zaspokojenie jego potrzeb. Dochód na osobę w rodzinie M. D. i jej męża wynosi [...] zł i składa się na niego renta inwalidzka z dodatkiem pielęgnacyjnym Z. D. oraz zasiłek pielęgnacyjny skarżącej. 70% tej kwoty obliczonej zgodnie z przepisem art. 35 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej wynosi [...] zł. Podsumowując w ocenie organu wnioskodawca nie wykazał uzasadnionych okoliczności przemawiających za pozytywnym rozstrzygnięciem złożonego wniosku, ponieważ sam fakt choroby wnioskodawcy nie może uzasadniać zwolnienia go w części lub w całości od opłat za pobyt w placówce. W odwołaniu od powyższej decyzji M. D. powołała się na swoją trudną sytuację materialną, wskazując, że z renty męża muszą utrzymać się obydwoje. Z części dochodu przypadającego na męża (tj. kwoty [...] zł) opłaca jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej w kwocie [...] zł i przekazuje mu [...] zł kieszonkowego, natomiast z części dochodu przeznaczonej dla niej ( [...] zł) musi ponieść koszty związane z utrzymaniem domu, tj. czynsz [...] zł, światło [...] zł, woda [...] zł, butla z gazem [...] zł, telefon [...] zł, węgiel [...] zł, drzewo [...] zł (w sezonie grzewczym). Z uwagi na wiek i stan zdrowia musi płacić za przyniesienie węgla. Nadto z uwagi na liczne schorzenia skarżąca miesięcznie wydatkuje ok. [...] zł na zakup lekarstw. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając przedmiotową sprawę na skutek opisanego odwołania, decyzją wydaną w dniu 21 listopada 2013 r., nr [...] podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego stanowiska Kolegium przytoczyło zastosowane w niniejszej sprawie przepisy, tj.: art. 35 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, mający zastosowanie do osób umieszczonych w domu pomocy społecznej na mocy skierowania wydanego przed 1 stycznia 2004 r. - określającego wysokość opłaty oraz art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - zawierający przesłanki zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Następnie opisało sytuację materialną i zdrowotną M. D. , wskazując na jej choroby oraz związane z tym ponoszone koszty leczenia. Dodatkowo Kolegium zaznaczyło, że ze względu na trudną sytuację skarżąca objęta jest pomocą Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i w ostatnim czasie, na podstawie decyzji z dnia [...] r., wypłacono jej zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. D. ponownie opisała swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną wskazując na brak realnego wsparcia dla ludzi starych i ubogich ze strony Państwa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest legalność decyzji, którą odmówiono skarżącej, będącej opiekunem prawnym męża Z. D., zwolnienia z odpłatności za jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej W podstawie prawnej decyzji powołano się m.in. na przepis art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t.Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.). Zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Jak wynika z powyższego, decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia za pobyt w DPS wydana na podstawie art. 64 powołanej ustawy ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że organ nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania zwolnienia. Natomiast w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty (przykładowo wymienionych we wskazanym przepisie) dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. W orzecznictwie przyjmuje się, że fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno decyzja organu pierwszej jak i drugiej instancji powyższym wymogom nie sprostały. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie z opłaty na uwadze należy mieć, że Z. D. przebywający w domu opieki społecznej jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, natomiast skarżąca jest jego przedstawicielem prawnym i opiekunem oraz fakt, że małżonkowie utrzymują się tylko z jednego świadczenia. W takiej sytuacji rozpoznając przedmiotowy wniosek organy winny dokonać oceny przez pryzmat sytuacji obydwojga małżonków. Zarówno we wniosku o zwolnienie z opłaty jak i w odwołaniu skarżąca powoływała się na trudną sytuację zdrowotną, tj. liczne choroby, opisała i udokumentowała wydatki ponoszone na utrzymanie mieszkania, wskazywała również na koszty ponoszone na zakup węgla i drewna na opał oraz, że ze względu na swój wiek i niepełnosprawność musi wynajmować odpłatnie osobę do noszenia węgla. Mimo tego organ I instancji wbrew art. 9, 8 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego do powyższych okoliczności w ogóle się nie odniósł. Organ wymienił jedynie choroby na które cierpi skarżąca i wskazał dochód rodziny. Odnośnie sytuacji Z. D. podał, że otrzymuje on od żony kieszonkowe, które nie wystarcza na zaspokojenie jego potrzeb. Kolegium w ogóle pominęło ocenę sytuacji Z. D. Tymczasem jak wynika z akt sprawy jest on osobą w podeszłym wieku, niewidomą, a przekazywana mu przez żonę kwota [...] zł nie wystarcza na zaspokojenie jego potrzeb. W aktach sprawy znajdują się dowody opłat ponoszonych na utrzymanie mieszkania (prąd, wodę), faktury z apteki za zakup lekarstw, nota obciążeniowa wystawiona przez DPS na kwotę [...] zł z uwagi na brak wpłat w określonej wysokości, jednakże organy całkowicie je zignorowały. Żaden z organów nie rozważył w sposób należyty jaka jest rzeczywista sytuacja M. D. i Z. D. w świetle uzyskiwanych dochodów oraz niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie i leczenie. Swoje rozważania organy sprowadziły do wykazania, że sam fakt stwierdzenia u wnioskodawcy choroby nie może uzasadniać zwolnienia go w części lub całości od opłat za pobyt w placówce. Tymczasem, wyjaśnić należy, że z wykładni przepisu art. 64 ustawy o pomocy społecznej wynika, że podane wyliczenie ma jedynie charakter przykładowy, a choroba jest tylko jedną z okoliczności (a nie jedynym kryterium) pozwalających na zastosowanie zwolnienia. Mając na uwadze, że uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna i rodzinna zobowiązanego, którą oceniając złożony wniosek organy winny szczegółowo zbadać i uzasadnić. W przedmiotowej sprawie organy winny również wziąć po uwagę okoliczność, o której mowa w pkt 3 art. 64 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie, że skarżąca wraz z mężem utrzymują się z jednego świadczenia. Decyzja w przedmiocie zwolnienia ma charakter uznaniowy, ale uprawnienie organu do wydania decyzji o takim charakterze nie zwalnia tegoż organu z obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej zarówno pod względem prawnym jak i faktycznym. Brak odniesienia przez organy do podnoszonych okoliczności uznać należy za uchybienie przepisom art. 9, 8, 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji w myśl powyższych uwag decyzje organów w niniejszej sprawie uznać należy za co najmniej przedwczesne, wydane bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności, a tym samym naruszające przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownego postępowania koniecznym będzie zatem usunięcie wskazanych powyżej braków i uchybień i w zależności od dokonanych ustaleń i ocen podjęcie właściwego, należycie umotywowanego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, Sąd zobligowany był do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, o czym orzekł w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)