II SA/Sz 674/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 października 2010r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] r. Nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. Nr [..] utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] r. Nr[...] , mocą której organ uznał świadczenia rodzinne wypłacone M. R. na dziecko K. R., w okresie od [...] r. do dnia [...] r. w kwocie [..] ł, za świadczenia nienależnie pobrane oraz wezwał stronę do zwrotu świadczeń kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych do dnia całkowitej spłaty należności ( odsetki ustawowe na dzień wydania decyzji, tj. [...] r. wyniosły [...] zł). W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że Prezydent Miasta [...] decyzją dnia [...] r. przyznał M. R. na okres od [...] do dnia [...] następujące świadczenia na syna K. R. zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie [...] zł. oraz jednorazowo, dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [..] zł. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta [...] zmienił swoją decyzję ten sposób, że przyznał M. R. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie [...] zł miesięcznie od [...] r. Decyzją z dnia [...] r. ten sam organ przyznał M. R. ww. świadczenia oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na okres od [...]. Decyzją z dnia [..] r. Prezydent Miasta [...] uchylił z dniem [...] r. swoje decyzje z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r., albowiem otrzymał informację Urzędu Marszałkowskiego Województwa[...] , że od dnia [...] r. W. R. jest legalnie zatrudniony na terenie [...] i od tej daty maja zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego . Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] r. odmówił M. R. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko - K. R. oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od dnia[...] ., albowiem dochód rodziny na osobę od [...] r. wyniósł [...] zł a świadczenia, pomimo że ojciec dziecka pracuje za granicą, przysługiwały w miejscu zamieszkania dziecka, czyli w Polsce. Ze względu na to, że uzyskany dochód przez męża M. R. spowodował utratę prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce, świadczenia te powinny być wypłacane w państwie członkowskim miejsca wykonywania działalności zawodowej drugiego rodzica, czyli w [...] - miejscu pracy W. R.. Decyzją z dnia [...] r. Marszałek Województwa [...] odmówił M. R. przyznania świadczeń rodzinnych na syna K. za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [..] r., na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i 4 ust. 7 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznał świadczenia wypłacone M. R. na syna K. w okresie od [...] r. do dnia [...] r. w kwocie [...] zł za nienależnie pobrane i wezwał stronę do ich zwrotu wraz z odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym strona przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych, do czasu całkowitej spłaty należności. Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] wskazując, że wstrzymano jej wypłatę zasiłku w czasie załatwiania zasiłku w [...] i stąd też nie wie skąd wzięła się suma, do której zwrotu została zobowiązana, a mąż do chwili obecnej nie pobiera zasiłku na dziecko w [...] i. M. R. wystąpiła również o rozłożenie należności na raty, albowiem ze względu na chorobę nowotworową otrzymuje rentę rehabilitacyjną w wysokości [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie za bezsporną uznało okoliczność, że mąż M. R. – W. R. od dnia 1 maja 2008 r. jest zatrudniony na terenie Holandii. Z akt sprawy wynikało również, że strona wraz z dzieckiem zamieszkiwała na terenie Polski i była zatrudniona w SP ZOZ Szpital Miejski w [...] u. M. R. oraz jej mąż byli osobami aktywnymi zawodowo w rozumieniu przepisów wspólnotowych i do ich rodziny, od [...] r., miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ze względu na dochód rodziny, który przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ([..] zł), odwołująca się nie kwalifikowała się do otrzymania świadczeń rodzinnych na syna w okresie od [...] r. i w okresie od dnia [...] r. Za ten okres winna otrzymać w całości świadczenia w [..] . Kolegium stwierdziło, że dla oceny, czy świadczenia pobrane przez M. R. w okresie od [...] r. oraz od [...] r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, ma zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał nadto, że M. R. w decyzjach wydanych przez Prezydenta Miasta [...] była pouczona o obowiązku niezwłocznego informowania organu o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych ( m.in. uzyskaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). W aktach sprawy nie ma jednak dowodów na okoliczność poinformowania organu o podjęciu przez W R. pracy w Holandii od [...] r. Okoliczność ta przesądziła o tym , że świadczenia rodzinne pobrane przez M. R. po dniu [....] r. należało uznać za nienależnie pobrane i zobowiązać stronę do ich zwrotu. M. R. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w[...] . Skarżąca podała, że wbrew twierdzeniom organów, zgłosiła osobiście fakt podjęcia przez męża pracy w Holandii i w tym kraju ma zamiar pobierać świadczenia na syna K., gdy załatwi związane z tym formalności. Do chwili obecnej żadnych świadczeń rodzinnych nie otrzymuje a w kraju wstrzymano wypłatę od czerwca 2009 r. M. R. wniosła również o umorzenie należności wynikających z zaskarżonej decyzji, albowiem – jak podała - oboje z synem chorują. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiot niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej stanowi dokonywana przez sąd ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie skarżącej określonego prawa bądź uprawnienia, wynikającego z przepisów prawa normujących określoną dziedzinę spraw (np. z zakresu świadczeń rodzinnych). Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem kontroli decyzji wydanych w granicach danej sprawy wedle kryterium celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia, z punktu widzenia życiowych potrzeb strony, lecz ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Istotne znaczenie dla wyznaczenia zakresu kontroli ma treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej "P.p.s.a.", w świetle którego sądy administracyjne nie są związane zarzutami skargi. Oznacza to, że sąd ma obowiązek usunięcia z obrotu wadliwej decyzji niezależnie od tego, czy zarzuty podniesione w skardze są uzasadnione. Wynikająca z art. 134 § 1 P.p.s.a. zasada niezwiązania sądu administracyjnego zarzutami, wnioskami i powołaną podstawę prawną umożliwia sądowi pełną weryfikację legalności działalności organów administracji publicznej. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] stwierdził naruszenia przepisów prawa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jednakże z innych przyczyn aniżeli wskazanych w skardze. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiła ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Organy obu instancji uznały, że wobec skarżącej będzie miał zastosowanie przepis art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, iż w przypadku, gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ pomocowy, właściwy do załatwienia sprawy o przyznanie świadczeń rodzinnych, przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. Wówczas to marszałek województwa staje się właściwy do załatwienia wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych i ustala oraz dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, stosując przepis art. 30 ustawy (art. 23a ust. 9). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że W. R. – mąż skarżącej, z dniem [...] r. podjął pracę w Holandii. Otrzymywane tam wynagrodzenie wraz z wynagrodzeniem skarżącej spowodowały utratę prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce, albowiem przekraczały ustawową ( art. 5 ust. 2) kwotę uprawniającą do świadczeń, wynoszącą [..] zł. Organy obu instancji uznały, że nie zgłoszenie przez skarżącą faktu podjęcia pracy przez jej męża w [...] stanowi okoliczność uzasadniającą uznanie świadczeń wypłaconych M. R. po dniu [...] r. za nienależnie pobrane oraz nakazały zwrot kwoty 1828 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Zwrócić w tym miejscu trzeba uwagę na fakt, że w decyzji Marszałka Województwa [..] z dnia [...] r. orzeczono o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane oraz o zwrocie tych ostatnich świadczeń. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r. I OSK 619/10(wyrok dostępny w internecie na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), iż nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli tym samym w jednej decyzji. Ze względu na to, że w decyzjach obu instancji jedną decyzją rozstrzygnięto o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane oraz nakazano ich zwrot Sąd stwierdził, że decyzje te obarczone są wadą , która uniemożliwia ich funkcjonowanie w obrocie prawnym. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ze względu na naruszenie w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej przepisów postępowania - orzekł jak w sentencji. Organ ponownie rozstrzygając sprawę zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku.