II SA/Sz 685/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [....] w przedmiocie umorzenia odsetek oraz odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia [...] r. nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego D. P. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. M. K. obecnie W. wnioskiem z dnia [...] r. zwrócił się do Burmistrza T. z prośbą o umorzenie odsetek w całości oraz o odroczenie terminu płatności należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia opuszczenia zakładu karnego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz T., po rozpatrzeniu wniosku M.K, odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]., po rozpatrzeniu odwołania M. K., uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji wskazał, że sentencja decyzji jest niezgodna z treścią wniosku i wykracza poza jego zakres. Organ I instancji winien wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy oraz sporządzić pełne uzasadnienie faktyczne i prawne swego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz T. na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, orzekł o odmowie umorzenia odsetek w całości i odmowie odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. K. do dnia opuszczenia zakładu karnego. Wskutek rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Została one zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przez M. K. Sąd wyrokiem z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 885/16 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Burmistrza T. z dnia [...] r. Sąd zobowiązał organ by po ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił rzeczywistą sytuację rodzinną skarżącego, tj. jego stan cywilny, wyjaśnił czy aktualny stan zdrowia skarżącego pozwala na podjęcie pracy (wskazane przez skarżącego orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r.) oraz ustalił aktualny stan zadłużenia wraz odsetkami, ciążący na zobowiązanym. Po ponownym rozpoznaniu sprawy B.T. decyzją z dnia [...] r. [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489) odmówił umorzenia odsetek w całości i odmówił odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. K. do dnia opuszczenia zakładu karnego. Od powyższej decyzji odwołał się M. W. zarzucając nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 czerwca 2016 r. w sprawie udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności. W ocenie odwołującego, organ powinien zażądać od lekarza Zakładu Karnego sporządzenia opinii o jego stanie zdrowia. Nadto strona podkreśliła, że stara się o zatrudnienie. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 23), art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 489), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 1659), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym ustalonym przez organ: Z akt sprawy wynika, że M. W. od dnia [...] r. odbywa karę pozbawienia wolności. Obecnie przebywa w Areszcie Śledczym w K. Koniec kary przypada na [...] r. Jest dłużnikiem alimentacyjnym na rzecz małoletniej M. K; (w wyniku ugody sądowej zobowiązany jest płacić alimenty w kwocie [...],-zł. miesięcznie do rąk matki dziecka). Organ pierwszej instancji przyznał matce dziecka świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...],-zł. miesięcznie kolejnymi decyzjami na okres świadczeniowy [...] począwszy od [...] r. oraz następne, tj. [...] i [...]. Zadłużenie dłużnika alimentacyjnego w związku z wypłaconymi świadczeniami wraz z odsetkami na dzień [...] r. za poszczególne okresy świadczeniowe przedstawia się następująco; - [...] w kwocie [...],-zł. + [...] zł. odsetki, - [...] w kwocie [...]-zł. + [...] zł. narastająco odsetki, - [...] w kwocie [...],-zł. + [...] zł. narastająco odsetki. Z analizy dokumentów wynika, że obowiązany nie dokonał żadnej wpłaty na rzecz powyższego zadłużenia. Natomiast wystąpił z wnioskiem z dnia [...] r. o umorzenie odsetek w całości oraz odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. K. do dnia opuszczenia zakładu karnego. Na dzień składania wniosku zadłużenie wynosiło [...],-zł. i stale wzrasta, tak że na dzień [...] r.(według obliczeń organu pierwszej instancji) wynosiło [...] zł. + odsetki [...] zł. Organ wskazał, że powiększające się zadłużenie, ze względu na nieustanie obowiązku alimentacyjnego stanowi pierwszą z okoliczności nie wypełnienia dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sprawie umorzenia w całości odsetek od zadłużenia dłużnika alimentacyjnego. Ponadto, zdaniem organu według cytowanego przepisu możliwość odroczenia terminu płatności należności może nastąpić w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej, a decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Kolegium rozpatrując wniosek skarżącego w tym zakresie ustaliło, że obecnie skarżący odbywa karę pozbawienia wolności, jest człowiekiem młodym ([...]) w pełni wieku produkcyjnego, [...] (na podstawie orzeczenia orzecznika ZUS niezdolny do pracy w swoim zawodzie na czas określony), stanu wolnego, jest ojcem dziecka. Według złożonych oświadczeń z matką nie utrzymuje kontaktów, nie deklaruje założenia z nią rodziny. Nie zaprzecza jednak poczuciu obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. Natomiast, w obecnej sytuacji nie podejmuje działań mających na celu uzyskanie zatrudnienia, tłumacząc ten fakt stanem zdrowia. Natomiast według akt sprawy, przyczyną tego stanu jest negatywne zachowanie jako osadzonego. Z analizy dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego wynika, że z powodu rozpoznanych dysfunkcji (orzeczenie orzecznika ZUS z dnia [...] r.) nie jest całkowicie niezdolnym do pracy, jest częściowo niezdolny do pracy na czas określony do [...] r. (orzeczenie orzecznika ZUS z dnia [...] r.). Zdaniem Kolegium, nie można więc zakładać, że stan zdrowia skarżącego nie ulegnie poprawie, a ponieważ jest on osobą młodą, to nie można również wykluczyć w przyszłości podjęcia przez niego pracy. Również obecnie, częściowej niezdolności do pracy orzeczonej na czas określony nie można traktować jako przyczyny obiektywnie wykluczającej podjęcia zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia według wskazań lekarskich. W powyższych okolicznościach faktycznych, Kolegium stanęło na stanowisku, że skarżący nie jest pozbawiony ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek możliwości poprawy obecnie trudnej sytuacji materialnej, również w przyszłości jeżeli częściowa niezdolność do pracy zostanie orzeczona na stałe, bowiem może się starać o uzyskanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i podjęcia zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia w zakładach pracy chronionej lub zakładach otwartego rynku pracy. Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że w obecnej sytuacji podjęcie zatrudnienia przez skarżącego mogłoby wpłynąć na poprawę jego sytuacji finansowej i jego najbliższych, co wpłynęło by również pozytywnie na spłatę zadłużenia dłużnika. Zauważyło również, że w obecnej sytuacji skarżący może ubiegać się o obniżenie alimentów, aby nie powiększać kwoty zadłużenia. Kolegium uznało, że obecna sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego jest trudna, co między innymi związane jest z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie uzasadnia jednak pobyt w zakładzie karnym. Odbywanie kary pozbawienia wolności stanowi efekt zabronionych działań skarżącego i nie może stanowić okoliczności uzasadniających umorzenie wnioskowanej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odraczania terminu jej spłaty. M. W. zaskarżył powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o jej uchylenie. Pełnomocnik skarżącego ustanowiony na zasadzie prawa pomocy w piśmie procesowym z dnia [...]r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone przez skarżącego zarzucając decyzji naruszenie: 1. art. 27 § 1 kpa w zw. z art. 24 § 1 pkt. 5 kpa poprzez dopuszczenie do udziału w rozpoznaniu sprawy członka organu kolegialnego - Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. - Pani M. T. - w sytuacji, gdy brała ona uprzednio udział w wydaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...], a w konsekwencji również art. 145 § 1 pkt 3 kpa poprzez niewznowienie postępowania; 2. art. 7 kpa poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu rzeczy oraz niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy; 3. art. 8, art. 9 oraz art. 11 kpa poprzez prowadzenie postępowania i wydanie decyzji niezgodnej z zasadą pogłębiania zaufania, udzielania informacji oraz wyjaśniania zasadności przesłanek; 4. art. 77 § 1 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego; 5. art. 80 kpa poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, dokonanie dowolnej oceny dowodów w wyniku braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wobec powyższych zarzutów, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, jednocześnie oświadczając, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz.169 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 ww. ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z uwagi na zawarty przez ustawodawcę zwrot "organ może" decyzja podejmowana w tym przedmiocie jest decyzją uznaniową. Organ ma więc możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu. Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają wymogów zawartych w art. 107 § 3 K.p.a., Z treści decyzji organu I instancji wynika, że argumentem uzasadniającym odmowę umorzenia skarżącemu odsetek i odmowę odroczenia terminu płatności należności alimentacyjnych, jest to, że skarżący jest osobą samotną zobowiązaną do alimentacji córki M. Natomiast fakt przebywania w zakładzie karnym oraz jego sytuacja zdrowotna nie jest przeszkodą w podjęciu zatrudnienia lecz negatywne zachowanie. Natomiast organ II instancji stanął na stanowisku, że skoro skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy to nie można zakładać, że jego stan zdrowia nie ulegnie poprawie i w przyszłości będzie mógł podjąć pracę. Kolegium uznało też, że częściowej niezdolności do pracy orzeczonej na czas określony nie można traktować jako przyczyny obiektywnie wykluczającej podjęcia zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia według wskazań lekarskich. Zdaniem organu skarżący nie jest pozbawiony ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek możliwości poprawy obecnie trudnej sytuacji materialnej, również w przyszłości jeżeli częściowa niezdolność do pracy zostanie orzeczona na stałe, bowiem może się on starać o uzyskanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i podjęcia zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia w zakładach pracy chronionej lub zakładach otwartego rynku pracy. Organ odwoławczy podobnie jak organ I instancji zgodził się, że w obecnej sytuacji podjęcie zatrudnienia przez skarżącego mogłoby wpłynąć na poprawę jego sytuacji finansowej i jego najbliższych, co wpłynęło by również pozytywnie na spłatę zadłużenia dłużnika. Kolegium zwróciło uwagę, iż w obecnej sytuacji skarżący może ubiegać się o obniżenie alimentów, aby nie powiększać kwoty zadłużenia. W ocenie Sądu Organy orzekające w sprawie wniosku skarżącego uchybiły powyższym zasadom procedury administracyjnej. Organy obu instancji nie dokonały bowiem wszechstronnej i należytej oceny okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie w kontekście przesłanek warunkujących umorzenie odsetek i odroczenia terminu spłaty należności głównej. Nie uzasadniły przekonująco swoich decyzji, zaś uzasadnienie Organu II instancji stanowi powtórzenie argumentów Organu I instancji, nie zawiera własnych rozważań, w szczególności nie wskazuje przyczyn uniemożliwiających odroczenie terminu spłaty należności do czasu opuszczenia zakładu karnego. Rozważania te dotyczą umorzenia należności jako takich, nie odnoszą się natomiast do wniosku skarżącego, który dotyczył umorzenia tylko odsetek i odroczenia terminu w spłacie należności głównej. Z treści decyzji wynika, że jedynym argumentem uzasadniającym odmowę umorzenia skarżącemu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz odroczenia terminu spłaty, jest możliwość podjęcia pracy przez skarżącego w zakładzie karnym lub po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności ewentualnie wystąpienie o obniżenie alimentów, aby nie powiększać zadłużenia. W ocenie Sądu organy wskazują z jednej strony na trudną sytuację dochodową skarżącego a z drugiej nie dostrzegają tego, że w warunkach zamkniętych możliwości pojęcia zatrudnienia przy uwzględnieniu częściowej niezdolności do pracy są ograniczone, a nawet nie możliwe. Nie można tracić z pola widzenia wniosku strony, z którego wynika, że nie uchyla się od obowiązku spłaty należności głównych jednakże dopiero po odbyciu kary. Istotą odroczenia spłaty zobowiązań jest to, że nie naliczane są odsetki od niezapłaconych świadczeń a tym samym nie powiększa się zadłużenie. Natomiast odsyłanie skarżącego do ubiegania się o obniżenie alimentów w ocenie Sądu nie jest rozwiązaniem właściwym bowiem zmierzałoby to do pogorszenia sytuacji małoletniego dziecka. W ocenie Sądu organy nie rozpoznały należycie wniosku w zakresie żądania odroczenia płatności należności głównej do czasu zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności oraz możliwości umorzenia samych odsetek w odniesieniu do aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ustalić aktualną sytuację dochodową skarżącego dotyczącą możliwości pojęcia zatrudnia w zakładzie zamkniętym z uwzględnieniem jego częściowej niezdolności do pracy przyczyn ewentualnej odmowy podjęcia pracy i w oparciu o te ustalenia rozpoznać wniosek w zakresie odroczenia terminu spłaty należności głównej i umorzenia odsetek. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 24 § 1 pkt. 5 i art. 27 K.p.a. należy uznać go za niezasadny bowiem nie zachodzi sytuacja przewidziana w tych przepisach. W tym stanie sprawy na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.c P.p.s.a. należało orzec jak wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy oparte zostało o art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).