II SA/Sz 689/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2010r. sprawy ze skargi C. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I oddala skargę, II zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata R. O. kwotę [...] obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Podaniem z dnia [...] C.G. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości, leków, okularów oraz na uregulowanie zadłużenia czynszu mieszkaniowego i spłatę zaciągniętej pożyczki. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] po rozpatrzeniu w/w wniosku C.G., w dniu [...] r., decyzją Nr [...]przyznał zasiłek celowy w wysokości [...] zł miesięcznie z przeznaczeniem na zakup żywności, zaś decyzją Nr [...] odmówił przyznania zasiłku celowego na cele bytowe (leki, okulary, środki czystości oraz wydatki mieszkaniowe). W uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania pomocy społecznej organ podał, że wnioskodawca jest niepełnosprawny oraz długotrwale chory, zaś jego dochód wynosi [...] zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe ustalone dla osoby samotnie gospodarującej na kwotę [...] zł w oparciu o art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Organ przyznał, że w sprawie zachodzi przesłanka warunkująca objęcie strony wnioskowaną pomocą w formie specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej), jednakże z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej podjął decyzję o odmowie udzielenia świadczenia na cele bytowe. Kierownik OPS w [...] podkreślił, że w budżecie Ośrodka, po opłaceniu kosztów wyżywienia dzieci w szkołach, pobytu dzieci w przedszkolach oraz pobytu Klientów w domach pomocy społecznej pozostaje kwota [...] zł. Z związku z tym, że z pomocy Ośrodka korzysta rocznie ok. [...] środowisk, zatem statystycznie na każde przypada miesięczna kwota pomocy w wysokości ok. [...] zł. Wobec tego o udzieleniu pomocy jak i jej wysokości decyduje indywidualna sytuacja ubiegającego się o świadczenie. C.G. nie zgadzając się z decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...]wniósł od niej odwołanie, w którym zwrócił się z prośbą o ponowne przeanalizowanie jego sytuacji życiowej. Wyjaśnił, że zadłużenie mieszkaniowe jak i zaciągnięcie pożyczki zostało spowodowane trudną sytuacją finansową i koniecznością dopłaty do refundacji przyznanej ze starostwa za pobyt w sanatorium oraz obowiązkiem pokrycia kosztów przejazdu do uzdrowiska. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził, że nie ma podstaw prawnych do przyznania wnioskowanej pomocy, gdyż kwota dochodu C.G. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. [...] zł, była wyższa od ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. od kwoty [...] zł. Kolegium rozważając możliwość zastosowania art. 41 ustawy podkreśliło, że organy do spraw pomocy społecznej obowiązane są w pierwszej kolejności realizować zadania o charakterze obligatoryjnym np. zasiłki okresowe czy stałe, natomiast pomoc w postaci zasiłku celowego nie ma takiego charakteru, a zatem jej przyznanie uzależnione jest od tego, czy Ośrodek dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi. Przy czym na uwadze należy mieć, że pomoc społeczna ma pełnić funkcję wspomagającą dla osób i rodzin w rozwiązywaniu ich przejściowych trudności życiowych i bytowych. Zdaniem Kolegium, odmowa przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na brak posiadanych środków finansowych jest zgodna z prawem, a organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Skoro na jednego podopiecznego przypada znikoma kwota, to w takiej sytuacji pomoc skierowana może być do osób i rodzin posiadających znacznie trudniejszą sytuację bytową, rodzinną i zdrowotną niż wnioskodawca. Niezależnie od powyższego Kolegium podniosło, że C.G. nie pozostał bez wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] ponieważ decyzją Nr [...]przyznano mu zasiłek celowy na zakup żywności. Na powyższą decyzję ostateczną C.G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wyrażając swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu podniósł, że z uwagi na trudną sytuację bytową i zdrowotną kilkakrotnie zwracał się z prośbą o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego, lecz otrzymywał decyzje odmowne. Dopiero [...] r. uzyskał pomoc w kwocie [...] zł na zakup żywności, jednakże odmówiono mu pomocy na zakup lekarstw, okularów oraz dofinansowanie do pobytu w sanatorium na turnusie rehabilitacyjnym. W związku z zapewnieniem pracownika Ośrodka, że pomoc zostanie przyznana w terminie późniejszym, zaciągnął pożyczkę celem opłacenia pobytu w uzdrowisku. Pomimo obietnicy pozytywnego rozpatrzenia kolejnego wniosku o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie wydatków związanych w celami bytowymi, Ośrodek odmówił przyznania wnioskowanej pomocy, a Kolegium utrzymało tą decyzję w mocy. Wobec powyższego C.G, wniósł o wnikliwe rozpatrzenie złożonej skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która odbyła się w dniu [...] r., pełnomocnik skarżącego, wyznaczony na zasadzie prawa pomocy, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów zastępstwa prawnego oświadczając, że koszty nie zostały zapłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zakresie swej jurysdykcji, określonej przez art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez ocenę działań organów administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem. Dokonana według tego kryterium kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego doprowadziła Sąd do wniosku, że decyzja ta odpowiada prawu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.), w której to unormowano zasady przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej, stanowiącej instytucję polityki społecznej państwa, mającej na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Prawo do uzyskania świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej, co do zasady jest uzależnione, m.in. od tzw. kryterium dochodowego wnioskodawcy i członków jego rodziny. W dacie orzekania przez organy dla osoby samotnie gospodarującej miesięczny dochód nie powinien przekraczać kwoty [...] zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. Nr 135 poz. 950). W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca, w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przewidział możliwość przyznania osobie lub rodzinie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z treści przytoczonego art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Nie są to zatem świadczenia obowiązkowe, ale też decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania tego świadczenia nie może być dowolna. Organ prowadzący postępowanie związany jest bowiem przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), m.in. art. 7, 77 § 1 i 107. Tak więc zobowiązany jest wszechstronnie zebrać materiał dowodowy i rozważyć okoliczności dotyczące sytuacji wnioskodawcy (osobistej, rodzinnej, materialnej i dochodowej) z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w ustawie i celów pomocy społecznej, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji opiera się na niewadliwie ustalonym stanie faktycznym znajdującym oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że dochód C.G. jako osoby samotnie gospodarującej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł, a zatem organy słusznie przyjęły, że przekroczono kryterium dochodowe uregulowane w ustawie o pomocy społecznej. U skarżącego występuje niepełnosprawność i długotrwała choroba, co stanowi szczególny przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, warunkujący przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Jednakże, jak słusznie zauważyły organy obu instancji, udzielenie pomocy społecznej w tej formie nie jest uwarunkowane tylko i wyłącznie sytuacją życiową wnioskodawcy, lecz również uzależnione jest od posiadanych przez Ośrodek środków pieniężnych oraz liczby osób korzystających z pomocy społecznej. W myśl bowiem art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem nawet gdy sytuacja wnioskodawcy może być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek, to z uwagi na brak możliwości płatniczych Ośrodka, organ może odmówić przyznania świadczenia fakultatywnego. Organ bowiem dokonuje hierarchizacji potrzeb osób ubiegających się o pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy w porównaniu w usprawiedliwionymi potrzebami innych beneficjentów Ośrodka. Wobec tego bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy są przyczyny zaciągnięcia pożyczki i powstania zadłużenia mieszkaniowego. W niniejszej sprawie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji z dnia [...] r. przedstawiono analizę posiadanych przez Ośrodek środków na pomoc społeczną w powiązaniu z liczbą osób uprawnionych do otrzymywania pomocy. Ponadto, powołując się na ograniczone możliwości finansowe zaznaczono, że w pierwszej kolejności pomoc z budżetu Ośrodka przyznawana jest w celu realizacji zadań o charakterze obligatoryjnym osobom najbardziej potrzebującym w celu zaspokojenia ich podstawowych potrzeb. Sąd w pełni podziela stanowisko organów, że pierwszeństwo należy przyznać zabezpieczeniu interesów osób znajdujących się w jeszcze trudniejszej sytuacji materialnej niż skarżący. Motywy zatem zawarte w uzasadnieniu decyzji w dostateczny sposób uzasadniają odmowę przyznania pomocy społecznej. Oceniając działanie organów należy mieć na uwadze również to, że skarżący nie jest pozostawiony bez jakiegokolwiek wsparcia finansowego Ośrodka Pomocy Społecznej, gdyż decyzją z dnia [...]Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przyznał pomoc społeczną w postaci zasiłku celowego w wysokości [...]zł miesięcznie w okresie od [...]. Reasumując należy wskazać, że skoro odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia została należycie uzasadniona, brak jest podstaw do uznania, że doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi. W przedmiocie kosztów orzeczono w oparciu o art. 250 w/w ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).