II SA/Sz 699/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF M.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Posiadany majątek to dom o powierzchni 340 m2, nieruchomość rolnicza o powierzchni 8 ha, samochód ciężarowy, ciągnik rolniczy, przyczepa leśna, minikoparka, koparka. Wnioskodawca prowadzi rolną działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości ok. [...] tys. zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy zobowiązał go do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy: - decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2015 od wszystkich posiadanych nieruchomości, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu, w którym zamieszkuje wraz z rodziną z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. rachunki za prąd, gaz itp.) oraz innych niezbędnych wydatków, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanego przez skarżącego i jego żonę konta bankowego z okresu ostatnich 3 miesięcy, - oświadczenia, czy skarżący korzysta z dotacji bezpośrednich dla rolników, jeżeli tak to przedłożenie kserokopii decyzji potwierdzającej powyższy fakt, - oświadczenia, czy żona skarżącego pracuje, czy jest osobą bezrobotną oraz przedłożenie odpowiedniego dokumentu potwierdzającego powyższe, - oświadczenia dotyczącego wartości posiadanych maszyn rolniczych oraz, czy skarżący otrzymuje zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, jeżeli tak to przedłożenie decyzji potwierdzającej powyższy fakt. W wykonaniu powyższego wnioskodawca przesłał nakaz płatniczy na czynsz dzierżawny za użytkowanie nieruchomości mienia gminnego za 2015 r. na kwotę [...] zł, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości oraz wydruk operacji zapłaty przelewem z konta za prąd w kwocie [...] zł pozostałych dokumentów i oświadczeń wymienionych w wezwaniu nie złożył. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, zważył: Należy przede wszystkim wyjaśnić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w rozdziale 3, działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (np. całkowicie pozbawionym środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań, wskazać należy, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania – udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje przepis art. 255 P.p.s.a. Tymczasem skarżący wezwania referendarza sądowego nie wykonał i wymaganych dokumentów nie przedłożył. Nie można bowiem uznać za jego wykonanie przedłożenie nakazu płatniczego za dzierżawę ziemi, decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, czy potwierdzenia opłaty za prąd. Z oświadczenia złożonego w formularzu PPF wynika, że skarżący osiąga miesięcznie dochód w wysokości ok. [...] tys. zł, a w maju opłacił fakturę za prąd w wysokości [...]zł. Jednakże dysponując tylko takimi informacjami referendarz sądowy nie był w stanie dokonać zestawienia dochodów skarżącego z jego wydatkami. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej skarżącego i ocena, czy jest on w stanie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Wobec niewykonania przez wnioskodawcę wezwania referendarza sądowego z dnia [...] niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych skarżącego, a w konsekwencji ustalenie, czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że M.B. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.