II SA/Sz 714/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 października 2011 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Komendanta Policji z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne I. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komendanta Policji z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Komendanta Policji na rzecz G. J. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją nr [...] z dnia [...] Komendant Powiatowy Policji w [...] skierował G.J. na badania psychologiczne z powodu kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, ze zm.), w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622, ze zm.). Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiło kierowanie przez stronę w dniu [...] w ruchu lądowym, na drodze pomiędzy miejscowościami [...], a [...], samochodem osobowym marki [...] o nr rej. [...], w stanie nietrzeźwości, odpowiadającym [...] mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Z uwagi na powyższe w Komisariacie Policji [...] w [...], Zespół Dzielnicowych w [...] , przeprowadził postępowanie przygotowawcze za [...],[...], pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w [...], w sprawie popełnienia przez stronę przestępstwa drogowego opisanego w art.178 a § 1 kk. Akt oskarżenia przeciwko G.J. w dniu [...] wpłynął do [...] Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w [...], gdzie został zarejestrowany pod sygn. akt [...]. Obecnie sprawa jest w toku. Od powyższej decyzji G.J. odwołał się. W swoim odwołaniu poinformował, "że nie przyznaje się do winy. W związku z tą sprawą toczy się postępowanie i dlatego wstrzymuje się do momentu wydania opinii sądu". Pismem z dnia [...] G.J. wskazał, że jego pismo z dnia [...] jest odwołaniem od decyzji Komendanta Powiatowego Policji w [...] o skierowaniu na badania psychologiczne. Dalej wskazał, że nie jest to informacja, a żądanie uchylenia wydanej decyzji. Wyjaśnił, że w dniu [...] co prawda znajdował się pod wpływem alkoholu, ale nie prowadził wtedy żadnego pojazdu mechanicznego, a postawiony mu zarzut nie jest prawdziwy. Wskazał także, że do momentu przesądzenia jego winy przez sąd, nie ma podstaw, aby kierować go na takie badania. Decyzją nr [...], z dnia [...] Komendant Wojewódzki Policji w [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 124 ust: 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, ze zm.) w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622, ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził, że skierowanie kierowcy na badania psychologiczne ma na celu stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do kierowania pojazdem silnikowym oraz ograniczenie wpływu zagrożeń psychicznych na kierowcę. Badania psychologiczne kierowcy mają charakter badań okolicznościowo - sytuacyjnych i mają za cel ocenę stanu zdrowia kierowcy i jego predyspozycji psychologicznych odnośnie określonej sytuacji w jakiej się on znalazł (kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości, uczestniczenia w wypadku drogowym lub innych zdarzeniach drogowych), a ponadto wymagają sprawdzenia lub weryfikacji stanu zdrowia badanego jako czynnika mającego istotny wpływ na bezpieczeństwo i porządek na drodze. Stan zdrowia kierowcy i jego predyspozycja psychofizyczna stanowią poważne przesłanki bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Wśród zagrożeń ruchu drogowego, obok zagrożeń technicznych (stan i utrzymanie nawierzchni drogi i infrastruktury drogowej, stan techniczny pojazdu), istotną rolę odgrywają zagrożenia osobowe czyli groźne stany czynności psychiczne indywidualnego uczestnika ruchu drogowego, a w szczególności kierującego pojazdem. Najczęściej błędna ocena sytuacji na drodze popełniona przez kierującego skutkuje zaistnieniem poważnego zdarzenia drogowego. W systemie zagrożeń ruchu drogowego w zakresie zagrożeń osobowych istotną rolę, oprócz zagrożeń medycznych, odgrywają zagrożenia psychiczne, tj. groźne stany i czynności psychiczne indywidualnego uczestnika ruchu, a w szczególności kierującego pojazdem. Błędy kierowcy mogą być uwarunkowane sytuacyjnie lub osobowo, mogą być wynikiem trudnej zewnętrznej sytuacji drogowej, jak i trudnej sytuacji psychicznej kierowcy. Ograniczeniu wpływu zagrożeń psychicznych służą m.in. badania psychologiczne kierowców. Mają one na celu stwierdzenie istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem. Kontrolne badania psychologiczne wykonuje na własny koszt osoba skierowana przez organ kontroli ruchu drogowego. Jednoznacznie wskazują na to przepisy art. 124 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Z kolei przepisy wykonawcze do ustawy, tj. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. nie przewidują zwolnień od pobierania opłat za badania psychologiczne od osób badanych przez uprawnionego lekarza. Na podstawie art. 2 ust. 20 ustawy Prawo o ruchu drogowym, za kierującego uznaje się osobę, która kieruje jakimkolwiek pojazdem (samochodem osobowym lub ciężarowym, autobusem, ciągnikiem rolniczym, motocyklem, motorowerem, rowerem, pojazdem zaprzęgowym) lub zespołem pojazdów, a ponadto osobę prowadzącą kolumnę pieszych, jadącą wierzchem albo pędzącą zwierzęta pojedynczo lub w stadzie. Obligatoryjne kierowanie na kontrolne badania psychologiczne wszystkich kierujących pojazdami silnikowymi w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu, bez względu na fakt posiadania uprawnień do kierowania, nakazuje art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym. Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji wydający skierowanie, nie może przy jego wydawaniu kierować się tzw. uznaniem administracyjnym, rozpatrując indywidualnie daną sprawę, ponieważ związany jest przymusem administracyjnym, poprzez bezwzględnie obligatoryjny obowiązek wydania skierowania. Przepisy Prawa o ruchu drogowym oraz przepisy wykonawcze dotyczące problematyki skierowań na badania psychologiczne nie przewidują możliwości zwolnienia ze strony organów policji od przeprowadzenia badań kierującego pojazdem w stanie nietrzeźwości. W ocenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...], zgromadzony w toku postępowania odwoławczego materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że strona kierowała w dniu [...] w ruchu lądowym, na drodze pomiędzy miejscowościami [...], a [...], samochodem osobowym marki [...] o nr rej. [...], znajdując się w stanie nietrzeźwości odpowiadającym [...] mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Z analizy akt postępowania administracyjnego, w ocenie organu odwoławczego wynika, że organ I instancji w toku postępowania administracyjnego nie naruszył procedury administracyjnej oraz praw strony zagwarantowanych w art. 10 § 1, w art. 61 § 4 i w art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a argumenty podniesione przez stronę w odwołaniu nie mogą być uwzględnione. Fakt braku wyroku w sprawie nie uzasadnia odstąpienia od skierowania strony na badania psychologiczne. Organ odwoławczy na poparcie swojego stanowiska przytoczył wyrok z dnia [...] Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], sygn. akt [...], w którym wskazano m.in., że "Sposób zakończenia postępowania karnego nie jest zagadnieniem prejudycjalnym w rozumieniu tego artykułu, lecz należy do sfery ustaleń faktycznych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Żaden, bowiem z przepisów rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonującymi pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622 ze zm.) oraz ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) nie uzależnia skierowania na badania psychologiczne osoby, która kierowała w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie jak alkohol, od ewentualnego rozstrzygnięcia sprawy karnej. Postępowanie karne, choćby niezakończone, nie stanowi przeszkody prawnej do zakończenia sprawy niniejszej. Oczekiwanie przez organ administracji na wydanie przez sąd powszechny prawomocnego wyroku skazującego, narusza sens i celowość kierowania na badania psychologiczne osób kierujących pojazdami pod wpływem alkoholu lub po użyciu innego środka działającego jak alkohol (... Celowość kierowania na badania psychologiczne (czy lekarskie) nie może natomiast być utożsamiana z postępowaniem karnym i warunkowana wydaniem wyroku skazującego wobec osoby kierującej pojazdem pod wpływem alkoholu lub innego podobnie działającego środka." Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powyższa decyzja została zaskarżona przez G.J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżący zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego art. 124 ust. 1 pkt 2 lit a. ustawy Prawo o ruchu drogowym w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy-przez błędne zastosowanie; 2. naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa przez niezawieszanie postępowania w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od zakończenia postępowania karnego [...] przed Sądem Rejonowym w [...]. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Komendanta Powiatowego Policji w [...] z dnia [...] nr [...]; 2) zasądzenie kosztów postępowania. Pomówienia będące podstawą wydania decyzji, zdaniem skarżącego, są nieprawdziwe. W sprawie ustalenia przebiegu wydarzeń i orzeczenia o tym czy rzeczywiście tak było, toczy się postępowanie karne [...] przed Sądem Rejonowym w [...]. Podniósł, że nie dopuścił się zarzuconego mu czynu i nie kierował pojazdem mechanicznym pod wpływem alkoholu w dniu [...]. W ocenie skarżącego, przesądzanie faktów w zaskarżonych decyzjach jest bezpodstawne. Postępowanie w sprawie, z uwagi na toczące się postępowanie sądowe powinno być zawieszone do czasu jego zakończenia. Jeżeli sąd karny ustali inny przebieg wypadków, okaże się, że zaskarżone decyzje sprzeczne są z ustaleniami wyroku tego sądu. To, że postępowanie administracyjnego nie zostało zawieszone, prowadzi do wniosku, że ustalenia zawarte w decyzjach są bezpodstawne, a same decyzje naruszają prawo. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd przystępując do rozpoznania sprawy zobowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać czy postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej "Kpa", bowiem naruszenie obowiązujących procedur może czynić w rozpatrywanej sprawie zbędnym badanie naruszenia przepisów prawa materialnego. Ocena prawidłowości zastosowania wskazanych w decyzji przepisów prawa materialnego jest ściśle uzależniona od ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji jest prawidłowy, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji wskazują jaki stan faktyczny został przyjęty za podstawę wydania rozstrzygnięć. Podstawą faktyczną było kierowanie przez G.J., w dniu [...], w ruchu lądowym, na drodze pomiędzy miejscowościami [...], samochodem osobowym marki [...] o nr rejestracyjnym [...], w stanie nietrzeźwości odpowiadającym [...] mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Do organów należało więc, w pierwszej kolejności, zgromadzenie materiału dowodowego na potwierdzenie tych faktów. Tymczasem, w aktach administracyjnych sprawy, jako dowody będące podstawą ustaleń faktycznych, znajdują się notatka służbowa z dnia [...] (k. [...]), telegram z dnia [...] (k. [...]), postanowienie "o wszczęciu dochodzenia w sprawie prowadzenia samochodem osobowym marki [...] o nr rejestracyjnym [...], w stanie nietrzeźwym [...] mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu przez T.J. w dniu [...] na drodze publicznej pomiędzy miejscowościami [...] gm. [...]" (k-[...]) oraz postanowienie o przedstawieniu zarzutów "przeciwko podejrzanemu G.J. w sprawie prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwym,tj. o czyn z art.178a § 1 kk"(k11). Z pierwszego z wymienionych dokumentów, będącego notatką funkcjonariusza wezwanego na miejsce kolizji pojazdu [...], wynika, że pojazd był prowadzony przez syna G.J. – T.J., a G.J. był pasażerem. Podobny opis zdarzenia wynika z telegramu. Natomiast kolejny dokument – postanowienie o wszczęciu dochodzenia dotyczy T.J., zaś ostatni z dokumentów w uzasadnieniu zarzuca, iż G.J., w dniu [...], kierował w ruchu lądowym, na drodze pomiędzy miejscowościami [...], samochodem osobowym marki [...] o nr rejestracyjnym [...], w stanie nietrzeźwości odpowiadającym [...] mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Jak słusznie organ odwoławczy wyjaśnia w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, postępowanie administracyjne jest postępowaniem odrębnym od postępowania karnego. W tej sytuacji, odrębnie prowadzone jest także postępowanie dowodowe, choć niewątpliwie, niektóre z dowodów przeprowadzonych dla potrzeb postępowania karnego, mogą być dopuszczone jako dowody również w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art.7 i 77 § 1 Kpa, organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny ( art.75 § 1 Kpa). Organ administracji publicznej winien także ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona ( art.80 Kpa). Dokument urzędowy, jakim z pewnością jest postanowienie o wszczęciu dochodzenia w sprawie prowadzenia samochodu przez T.J., jest jedynie dowodem wszczęcia takiego postępowania i nie może stanowić dowodu potwierdzającego kierowanie pojazdem przez G.J. w stanie nietrzeźwości. Postanowienie o przedstawieniu zarzutów "przeciwko podejrzanemu G.J." w sprawie prowadzenia "pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwym" zawiera jedynie wskazanie podejrzanego (art.313 § 2 w zw. z art.325a § 2 Kodeksu postępowania karnego), a tym samym dokument ten, w świetle art.76 § 1 Kpa, nie stanowi dowodu na okoliczność kierowania przez G.J. samochodem osobowym o nr rejestracyjnym [...], w stanie nietrzeźwości. W tej sytuacji, w ocenie sądu, w sprawie nie został zgromadzony materiał dowodowy pozwalający na przyjęcie, że G.J. w dniu [...] kierował samochodem osobowym o nr rejestracyjnym [...], w stanie nietrzeźwości. Organ odwoławczy, uznając przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie dowodowe za wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy, naruszył art.7, 77 § 1 oraz 80 Kpa. Organ naruszył także art.107 § 3 Kpa, bowiem uzasadnienie decyzji ograniczyło się jedynie do wskazania faktu, który organ uznał za udowodniony, bez wskazania dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Te same naruszenia przepisów postępowania administracyjnego dotyczą także decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd uznał ww. naruszenia przepisów postępowania administracyjnego za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy winien, mając na uwadze przedstawioną powyżej ocenę sądu, rozstrzygnąć sprawę po uprzednim uzupełnieniu postępowania dowodowego oraz dokonaniu oceny zgromadzonych dowodów. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art.152, zaś w pkt III na podstawie art.200 w zw. z art.205 ww. ustawy.