II SA/Sz 714/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę. II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata A. C. wynagrodzenie w kwocie [...] ([...]) złotych zawierające należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu [...] W.J. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w M. wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup leków, żywności oraz dojazdy do lekarzy. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Wójta Gminy M., odmówił W.J. przyznania pomocy w formie zasiłku na dojazdy do lekarzy, zakup żywności i leków. Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji wskazał, że na dochód rodziny wnioskodawcy składa się emerytura żony w wysokości [...] zł i jego zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Łączny dochód w rodzinie wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe rodziny wynoszące 1.028 zł. Natomiast opłaty mieszkaniowe jakie ponosi rodzina to: energia elektryczna - [...] zł; odpady komunalne - [...] zł; telefon - [...] zł; gaz - [...] zł; leki - [...] zł (potwierdzone fakturą). Dalej wyjaśnił, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej, czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy wnioskodawca przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania im świadczenia, z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają. Organ I instancji rozpatrzył również sprawę pod kątem szczególnego przypadku i uznał, iż sytuacja zainteresowanego nie wykazuje znamion uprawniających do zakwalifikowania jej jako takiego przypadku i przyznania pomocy na podstawie art. 41 ustawy. Wskazał również, że rodzina wnioskodawcy systematycznie korzysta z pomocy Ośrodka. W 2015 roku skorzystali z pomocy Ośrodka 8 razy w formie zasiłków specjalnych celowych na kwotę [...] zł. W 2016 roku do tej pory korzystali dwukrotnie z pomocy Ośrodka z tych zasiłków na kwotę [...] zł. Natomiast budżet Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w 2016 r. na wypłatę zasiłków celowych w tym specjalnych celowych w skali miesiąca wynosi [...] zł. Wydatki na wypłatę zasiłków celowych w tym specjalnych celowych za 3 miesiące wynoszą [...] zł. Nie ma więc środków finansowych, mając na względzie konieczność zabezpieczenia środków w pierwszej kolejności na wypłaty zasiłków celowych, na wypłaty zasiłków specjalnych celowych. Ponadto organ wskazał, że W.J. ma możliwość ubiegania się o wsparcie w ramach Programu Osłonowego z Zakresu Pomocy Społecznej Skierowanej do Osób Niepełnosprawnych na lata 2016-2020. Od powyższej decyzji odwołanie złożył W.J. podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialno-bytowej oraz, że jest osobą schorowaną posiadającą I. grupę inwalidztwa na stałe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz art. 39 i 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji w sposób prawidłowy zweryfikował kryterium dochodowe wnioskodawcy. Przekroczenie kryterium dochodowego uniemożliwia wiec przyznanie zasiłku celowego. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że podstawą rozpatrzenia wniosku strony są przepisy art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które stanowią, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe wymagane art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego rodziny, który nie podlega zwrotowi. Kolegium wskazało, że sformułowanie "szczególnie uzasadnione przypadki" jest pojęciem niedookreślonym, którego stosowanie ma charakter ocenny, stąd osoba wnioskująca o przyznanie takiego świadczenia powinna wyraźnie wskazać, na jakie dokładnie potrzeby pomoc ma zostać przyznana. Specjalny zasiłek celowy stanowi bowiem wyjątkową szczególną pomoc doraźną na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Zarówno samo przyznanie, jak i wysokość ewentualnie przyznanego świadczenia zależą od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby formie i wysokości. Dalej Kolegium podało, że zdaje sobie sprawę, iż wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, ale jednocześnie podkreśliło, że pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego jest świadczeniem nieobowiązkowym i ma charakter wspomagający i uzupełniający. Stosownie bowiem do przepisu art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W.J. zaskarżył powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. prosząc o pomoc. W skardze podniósł, że jest po udarze lewostronnym i nie widzi na jedno oko od 2013 r. Posiada pierwszą grupę inwalidztwa i jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Renty nie otrzymał z uwagi na niewykonywanie pracy w okresie 5 lat przed zachorowaniem, ale ma przepracowane [...] lat na gospodarstwie rolnym oraz [...] jako kierowca na ciężarowych samochodach. Skarżący wskazał, że jego jedynym dochodem jest 153 zł pielęgnacyjnego, a zasiłku nie otrzymał bo jest na jednej kuchni z żoną, która otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiony na zasadzie prawa pomocy, poparł skargę w całości i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, jako wydanych z przekroczeniem uznania administracyjnego. Nadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pk1 1 lit. c). W wyniku tak przeprowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., jak też poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy M. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) - przywoływanej dalej jako: "u.p.s.", które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., wynoszącego dla rodziny – 1.028,00 zł. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem jest, że rodzina skarżącego uzyskuje dochód w wymiarze przekraczającym ww. kryterium. Nawet jeżeli przyjąć wysokość emerytury żony podaną w skardze ([...] zł), to i tak łączny dochód netto jego rodziny wynosi [...] zł ([...]zł). Skoro zatem dochód uzyskiwany przez rodzinę skarżącego przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały jego wniosek w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy – jak trafnie wywiodło Kolegium - przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego z całą pewnością nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód rodziny skarżącego powiązany z dysfunkcją w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby. Okoliczności te wprawdzie wskazują na jego bardzo trudną sytuację życiową, której organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako "szczególne", a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich na ogół znajdują się osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej. Tym bardziej jeśli się weźmie pod uwagę, że gros takich osób nie posiada jakichkolwiek dochodów (a są wśród nich także osoby bezdomne czy rodziny z dziećmi) i to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków jakimi dysponują organy pomocy społecznej także nie zawsze jest możliwe. Nie bez wpływu dla oceny sytuacji skarżącego pozostaje fakt, że jego rodzina w I kwartale 2016 roku już dwukrotnie korzystała z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w łącznej wysokości [...] zł. Zgodzić należy się z organami, że celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie wyręczanie ich w tym zakresie, czy też zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej. Zwłaszcza wówczas, gdy osoba ta przekracza – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Tym samym rozstrzygnięcia organów obydwu instancji nie naruszają prawa i mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata, ustanowionego w ramach pomocy prawnej, orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 P.p.s.a. w związku § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801).