II SA/Sz 715/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 listopada 2010 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej zwanej "K.p.a.") oraz art. 3 ust. 3, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39, art. 41, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), Burmistrz Miasta [...] odmówił A.S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że w dniu [...]. A.S. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie dopłaty za centralne ogrzewanie mieszkania w wys. [...] zł. W toku prowadzonego postępowania przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego, w trakcie którego zainteresowany udokumentował dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, uzyskiwany z tytułu renty oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Burmistrz zauważył, że dochód ten przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł. W związku z powyższym organ uznał, że A.S. nie przysługuje prawo do otrzymania zasiłku celowego przyznawanego w trybie art. 39 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Burmistrz rozpatrzył także wniosek A.S. pod kątem możliwości przyznania pomocy społecznej w oparciu o jej art. 41. Zdaniem organu, analiza sytuacji A.S. nie wykazała istnienia szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu również takiej formy wsparcia celem pokrycia dopłaty za centralne ogrzewanie mieszkania. Od powyższej decyzji A.S. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażając w nim niezrozumienie dla stanowiska organu pierwszej instancji, który uznał, że w jego przypadku nie zachodzą szczególne okoliczności, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, umożliwiające przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. A.S. wskazał, że od [...] r. jest osobą samotną, przebywającą na rencie chorobowej stałej. Choruje na cukrzycę insulinową oraz dyskopatię, wskutek której cierpi na bezwładność lewej nogi, uniemożliwiającą wychodzenie z domu. A.S. zaznaczył, że posiada [...] grupę inwalidzką i wymaga pomocy osób drugich. Ponadto zauważył, że ponad [...] lata spędził w więzieniach za walkę o demokratyczną i wolną Polskę, za którą w [...] r. otrzymał od Prezydenta RP Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. Wyjaśnił, iż w związku z tym, że nie otrzymuje renty mundurowej, obecnie, z uwagi na wysokie koszty leków i utrzymania jest mu ciężko. Podkreślił, że pierwszy raz zwrócił się "do Ojczyzny o pomoc". Jego prośba została jednak rozpatrzona niezbyt wnikliwie i bezdusznie. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 8 i art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że A.S. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, a z uwagi na stan zdrowia posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do [...] r. Odwołujący się otrzymuje rentę z zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. W ocenie Kolegium, w świetle powyższych okoliczność faktycznych organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję w sposób zgodny z zasadami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, w tym także z art. 41 tej ustawy. Kolegium wyjaśniło, że pomoc społeczna obejmuje swym zakresem te sytuacje, kiedy dochody rzeczywiste są niższe od ustawowego kryterium. Pomoc tego rodzaju posiada charakter uzupełniający. Z kolei specjalny zasiłek celowy, jak wynika z treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej, posiada charakter uznaniowy. Na opisaną wyżej decyzję A.S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W jej uzasadnieniu skarżący zakwestionował prezentowane przez organy stanowisko o braku podstaw do przyznania mu zasiłku. A.S. podniósł, że zanim przeszedł na rentę przepracował [...] lat. Obecnie, ze względu na niedowład wiotki lewej nogi, nie wychodzi ze swojego mieszkania zlokalizowanego na trzecim piętrze w budynku wielorodzinnym i ma problemy z poruszaniem się. Skarżący przywołał także okoliczność odznaczenia go Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski oraz dwukrotnego pobytu w więzieniu za działalność związaną z ruchem "Solidarności". Dodał także, że był radnym pierwszej kadencji w demokratycznej Polsce. Według skarżącego, powyższe fakty uzasadniają przyznanie mu wnioskowanego zasiłku. A.S. wyjaśnił, że wysokość czynszu, który opłaca podniesiono do [...] zł miesięcznie, z czego [...] zł stanowią koszty ogrzewania. Skarżący podkreślił, że po raz pierwszy zwrócił się o pomoc społeczną w wyjątkowej dla niego sytuacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze potrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie z dnia [...] r. A.S. uzupełnił argumentację zawartą w skardze dodatkowo stwierdzając, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie wskazało w odpowiedzi na skargę, że zasiłek celowy, zamiast na pokrycie kosztów ogrzewania centralnego, służyć miał na pokrycie opłat za ogrzewanie elektryczne. Skarżący podniósł ponadto, że organ drugiej instancji nie zwrócił uwagi na jego kalectwo i inwalidztwo, skutkujące całkowitą niezdolnością do pracy i samodzielnej egzystencji, opierając się wyłącznie na kryterium dochodowym. W jego ocenie, gdyby o przyznaniu zasiłku decydować miał wyłącznie dochód, to ustawodawca nie zdecydowałby się na wprowadzenie do ustawy o pomocy społecznej art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego, jego sytuacja wyczerpuje znamiona "szczególnie uzasadnionego przypadku". A.S. dodał także, że poza wspomnianymi w skardze odznaczeniami państwowymi, posiada także odznaczenia zawodowe, co świadczy o tym, że zawsze był człowiekiem społecznie użytecznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem o ile ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do przyznania lub odebrania jakichkolwiek świadczeń lecz do oceny, czy realizując swoje obowiązki w tym zakresie organy administracji publicznej postępowały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że obowiązkiem Sądu było w niniejszej sprawie skontrolowanie zaskarżonej decyzji w pełnym jej zakresie. Tak przeprowadzona ocena kwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego , doprowadziła Sąd do uznania, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.), w której to unormowano zasady przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej, stanowiącej instytucję polityki społecznej państwa, mającej na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Prawo do uzyskania świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej, co do zasady, jest uzależnione, m.in. od spełnienia przez wnioskodawcę i członków jego rodziny tzw. kryterium dochodowego. W dacie rozpoznawania wniosku skarżącego przez organy obu instancji, dla osoby samotnie gospodarującej miesięczny dochód nie powinien przekraczać kwoty 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. Nr 127 poz. 1055). Dla osób, których dochody przekraczają kryterium dochodowe ustawodawca, w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przewidział możliwość przyznania, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z treści przytoczonego art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Nie są to zatem świadczenia obowiązkowe, ale też decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania tego świadczenia nie może być dowolna. Organ prowadzący postępowanie związany jest bowiem przepisami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, m.in. art. 7, 77 § 1 i 107. Tak więc organ zobowiązany jest wszechstronnie zebrać materiał dowodowy i rozważyć okoliczności dotyczące sytuacji wnioskodawcy (osobistej, rodzinnej, materialnej i dochodowej) z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w ustawie i celów pomocy społecznej, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowej podstawie prawnej w niewadliwie ustalonym stanie faktycznym znajdującym potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Bezsporne w sprawie jest, że wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez A.S. z tytułu renty oraz dodatku pielęgnacyjnego na poziomie [...] zł przekracza znacznie określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 477 zł. W konsekwencji prawidłowo stwierdziły organy obu instancji, że A.S. nie spełnia jednej z podstawowych przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z dopłatą do centralnego ogrzewania. W świetle powyższego organy rozważyły także, czy w przypadku skarżącego winien być mu przyznany specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. U skarżącego występuje niepełnosprawność, co niewątpliwie może być uznane za przypadek szczególny. Jednakże, jak słusznie zauważył to w szczególności organ pierwszej instancji, udzielenie pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego jest uzależnione także od takich okoliczności jak faktyczna sytuacja majątkowa wnioskodawcy oraz cel na który miałaby zostać przeznaczona pomoc. Rzeczą powszechnie wiadomą jest bowiem to, że wysokość środków pieniężnych jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej, jest ograniczona i zawsze niewystarczająca w stosunku do liczby osób ją oczekujących, znajdujących się często w dużo gorszej sytuacji od skarżącego, bez jakichkolwiek własnych dochodów. A.S. wskazując, że jego sytuacja jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem powołał się na fakt osiągnięcia, w okresie poprzedzającym przejście na rentę, ponad [...] lat stażu pracy. Podkreślił, że obecnie ze względu na niedowład [...] ma problemy z poruszaniem się i nie może opuszczać mieszkania znajdującego się na [...] piętrze w budynku wielorodzinnym. Skarżący wskazał także na ponad dwuletni pobyt w więzieniu za popieranie "Solidarności", uzyskanie statusu radnego pierwszej kadencji w demokratycznej Polsce oraz otrzymanie odznaczeń zawodowych, Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski i Złotego Krzyża Zasługi. W ocenie Sądu, podnoszone przez skarżącego okoliczności, które pomimo, iż niewątpliwie świadczą o jego chlubnej postawie w dotychczasowym życiu, mogły nie zostać uznane przez organy obu instancji za argumenty wystarczające i uzasadniające przyznanie wnioskowanej pomocy, zważywszy także na planowany cel jej spożytkowania, tj. pokrycia należności związanych z dopłatą do kosztów centralnego ogrzewania mieszkania. Wysokość tej dopłaty wynosząca [...] zł, w kontekście miesięcznych dochodów skarżącego, trzykrotnie przekraczających kwotę kryterium dochodowego, ale i stałych wydatków podanych przez A.S. w trakcie sporządzania wywiadu środowiskowego (str. [...].), nie przekracza możliwości jej uregulowania przez samego skarżącego. W szczególności jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy poinformował stronę o możliwości rozłożenia tej płatności na raty. W tym miejscu raz jeszcze należy przypomnieć, że pomoc społeczna ma na celu wsparcie tych osób, które nie są w stanie pokonać trudnych sytuacji życiowych wykorzystując własne uprawnienia i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Potrzeby, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, powinny nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych takich jak np. żywność lub lekarstwa. Przedstawione w skardze fakty z życia skarżącego, w tym okoliczność pobytu w więzieniu, działalność na rzecz niepodległości państwa oraz na rzecz społeczności lokalnych, stanowiące podstawę uhonorowania wysokimi odznaczeniami państwowymi i zawodowymi, nie stanowią przesłanek uzasadniających udzielenie wnioskowanego zasiłku. Odnosząc się do powołanych przez A.S. dolegliwości i problemów z poruszaniem się, Sąd zwraca uwagę, że uzyskiwany przez stronę dodatek pielęgnacyjny, stosownie do unormowań art. 3 pkt 4 oraz art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W ramach tego rodzaju dodatku upatrywać należy zatem częściowej formy pomocy państwa osobom uprawnionym do emerytury bądź renty i które uznane zostały za całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyły [...] lat życia. Zatem i ta okoliczność sama w sobie nie dawała podstawy do uznania wystąpienia u skarżącego szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i przyznania specjalnego zasiłku celowego. Na tle poczynionych ustaleń Sąd stwierdził, że pomimo niewątpliwych zasług skarżącego dla społeczeństwa i kraju oraz jego aktualnego złego stanu zdrowia, zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania mu oczekiwanego wsparcia, znajdowała prawne jak i faktyczne uzasadnienie. Sąd dostrzegł zarazem, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest bardzo skromne wobec wymogów jakie stawia tej części decyzji art. 107 § 3 K.p.a., lecz uzasadnienie to nie pozostawia wątpliwości co do przyczyn, z powodu których, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uchybienie w tym względnie nie mogło mieć, zdaniem Sądu, istotnego wpływu na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie znajdując podstaw od uwzględnienie skargi, orzekł o jej oddaleniu.