II SA/Sz 720/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi T. L. na orzeczenie Dowódcy 12 Dywizji Zmechanizowanej w Szczecinie z dnia 17 lipca 2025 r. nr orzeczenie RPD-39/2025 w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej zwolnienia z dobrowolnych form służby wojskowej oddala skargę. Orzeczeniem dyscyplinarnym Nr 1 z dnia 30 maja 2025 r. Dowódcy [...] Pułku Artylerii w S. (Jednostki Wojskowej Nr [...]), w związku z naruszeniem art. 353 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 248; dalej: ustawa), w postaci niewłaściwego pełnienia służby na posterunku, czym również naruszono pkt 281 ppkt a) Regulaminu Ogólnego Żołnierza Wojska Polskiego, obwiniony st. szer. T. L. (dalej: żołnierz lub skarżący), został ukarany karą dyscyplinarną zwolnienia z dobrowolnych form służby wojskowej. Jak wskazano w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, w dniu 19 kwietnia 2025 r., Dowódca [...] złożył meldunek, z którego wynikało, że na terenie miejscowości N. st. szer. M. C. oraz szer. H. R. zaniechali obowiązków służbowych poprzez opuszczenie posterunku P28, od godz. 13.03 do godz. 16.40, pozostawiając posterunek bez nadzoru, odstępując od ochrony powierzonego obszaru. Wskazani żołnierze udali się na posterunek [...], gdzie wraz z szer. K. S. oraz skarżącym przez ponad trzy godziny grali w karty, co zostało zarejestrowane na kamerze Straży Granicznej. Z zarejestrowanego materiału wynika również, że żołnierze nie przestrzegali kodu ubioru określonego na czas pełnienia służby tj. nie mieli założonych hełmów, kamizelek taktycznych, jak również nie posiadali na sobie broni (którą mieli odłożoną). Tym samym skarżący, będąc na służbie i mając za zadanie ochronę powierzonego odcinka granicy państwowej dopuścił się naruszenia art. 353 ust. 2 pkt 5 ustawy oraz pkt 281 pkt a) Regulaminu Ogólnego Żołnierza Wojska Polskiego, poprzez niedopełnienie obowiązków służbowych oraz niewłaściwe pełnienie służby na wyznaczonym posterunku. W toku postępowania dyscyplinarnego obwiniony złożył wyjaśnienia, w których przyznał się do gry w karty z innymi żołnierzami na posterunku powierzonym mu do ochrony w czasie pełnienia służby, jak również do naruszenia kodu ubioru. W odwołaniu od powyższego orzeczenia żołnierz wskazywał, że nieprzestrzeganie kodu ubioru wynikało z dolegliwości wywołanych atopowym zapaleniem skóry. Jak wyjaśnił, bezpośrednio przed wyjazdem na posterunek zażył kąpieli w wodzie o wysokiej zawartości chloru, co w połączeniu z wysoką temperaturą powietrza spowodowało silne pieczenie skóry oraz reakcję skórną charakterystyczną dla AZS. Z uwagi na dyskomfort dla doraźnej ulgi, zdjął część umundurowania, co zostało potraktowane jako naruszenie regulaminu. Przyznał ponadto, że nie zareagował na niewłaściwe zachowanie młodszych żołnierzy, ponieważ był w tym czasie skoncentrowany na łagodzeniu objawów chorobowych. Było to działanie odruchowe i nie miało na celu lekceważenia przepisów ani obowiązków służbowych. Jako żołnierz z doświadczeniem zdaje sobie sprawę z obowiązków wynikających z pełnienia służby, a jego reakcja była podyktowana wyłącznie chwilowym stanem zdrowia. Dowódca [...] Dywizji [...] jako wyższy przełożony dyscyplinarny, w wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania orzeczeniem Nr RPD - 39/2025 z dnia 17 lipca 2025 r., utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, skarżący był wcześniej dwukrotnie karany dyscyplinarnie, a w dniu 19 kwietnia 2025 r., tj. w chwili popełnienia czynu, którego dotyczy przedmiotowe orzeczenie, wymierzone kary dyscyplinarne nie uległy zatarciu: 1. W postępowaniu dyscyplinarnym o syg. [...], prawomocnym orzeczeniem z dnia 22 czerwca 2024 r., żołnierz został ukarany karą pieniężną za stawienie się do służby w stanie po użyciu środków odurzających (narkotyków). Zatarcie wymierzonej tym orzeczeniem kary dyscyplinarnej upływało w dniu 23 czerwca 2025 r. 2. W postępowaniu dyscyplinarnym o syg. [...], prawomocnym orzeczeniem z dnia 6 września 2024 r., żołnierz został ukarany karą ostrzeżenia o niepełnej przydatności do dobrowolnych form służby wojskowej za wprawienie się w stan odurzenia środkiem działającym podobnie do alkoholu będąc wyznaczonym do pełnienia służby. Zatarcie wymierzonej tym orzeczeniem kary dyscyplinarnej upływa w dniu 7 września 2026 r. Zgodnie z art. 367 ustawy o obronie Ojczyzny, karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do dobrowolnych form służby wojskowej wymierza się przez przeprowadzenie rozmowy w czasie raportu służbowego, wytkniecie niewłaściwego postępowania i uprzedzenie ukaranego o możliwości wymierzenia kary usunięcia z dobrowolnych form służby wojskowej, jeżeli ponownie dopuści się czynu rodzącego odpowiedzialność dyscyplinarna. Zgodnie z art. 371 ust. 2 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, na zaostrzenie wymierzonej kary dyscyplinarnej ma wpływ popełnienie przewinienia dyscyplinarnego przez żołnierza przed zatarciem wymierzonej mu kary dyscyplinarnej. Wszystkich żołnierzy obowiązuje w służbie przestrzeganie regulaminów oraz stosownych przepisów. Obowiązek taki powinien być rozumiany i przestrzegany przez każdego żołnierza, szczególnie i bezwzględnie, jeśli dotyczy on bezpośredniej ochrony granicy Państwa. Każde uchybienie w tym zakresie jest nie do zaakceptowania, ponieważ podważa zasady dyscypliny i gotowości bojowej żołnierza oraz godzi w dobre imię służby wojskowej. Skarżący pomimo wcześniejszych, poważnych naruszeń dyscypliny wojskowej i wiedzy o trwającym okresie do zatarcia wymierzonych kar dyscyplinarnych, mając świadomość, że kolejna kara dyscyplinarna może być karą usunięcia ze służby, świadomie dopuścił się kolejnego, rażącego naruszenia dyscypliny. Mając na uwadze powyższe okoliczności, w szczególności nasilająca się skalę naruszeń dyscypliny, ich powtarzalność, brak chęci poprawy w okresie obowiązujących kar dyscyplinarnych oraz całkowity brak respektowania zasad regulaminowych i służbowych, żołnierz wykazał brak predyspozycji do dalszego pełnienia służby w strukturach Sił Zbrojnych RP. Pismem z 12 sierpnia 2025 r., pełnomocnik skarżącego wywiódł skargę na orzeczenie rozstrzygnięcie organu odwoławczego zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego tj. błędne zastosowanie art. 362 ust. 1 pkt 7 ustawy o Obronie Ojczyzny w zw. z art. 353 ust. 1 i 2 tej ustawy poprzez błędne ustalenie, iż skarżący dopuścił się poważnego przewinienia uzasadniającego zastosowanie kary dyscyplinarnej w postaci zwolnienia z dobrowolnej służby wojskowej, 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 390 ust. 2 pkt 2 ustawy o Obronie Ojczyzny poprzez niewskazanie daty wydania postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, 3. błąd w ustaleniach faktycznych tj. ustalenie przez organ II instancji, że powołanie się przez skarżącego na dolegliwości chorobowe nie znajdują potwierdzenia w przebiegu zdarzeń, albowiem skarżący był rzekomo skoncentrowany na grze w karty, a mógł w tym czasie powiadomić przełożonego o dolegliwości. Podczas gdy choroba skarżącego jest na tyle przewlekła i widoczna, że przełożony z pewnością miał wiedzę o dolegliwości skarżącego. Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącego wniósł o 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) przeprowadzenie dowodu z: a) zaświadczenia lekarskiego z dnia 3 czerwca 2025 roku, na fakt, iż skarżący choruje na atopowe zapalenie skóry; b) karty wyróżnień żołnierza, na fakt, iż skarżący wzorowo wywiązywał się dotychczas z obowiązków służbowych; c) kopia postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, na fakt, że nie została w nim wskazana data wszczęcia postępowania; W uzasadnieniu powyższego stanowiska wyjaśniono, że kara dyscyplinarna w postaci zwolnienia z dobrowolnej służby wojskowej jest karą o największej dolegliwości i może mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy żołnierz dopuścił się poważnego przewinienia dyscyplinarnego. Skarżący choruje na przewlekłą chorobę - atopowe zapalenie skóry, która uniemożliwia mu dłuższe przebywanie w pełnym mundurze. Ponadto, to nie skarżący opuścił swój posterunek, a jego koledzy z posterunku obok. Skarżący w dalszym ciągu przebywał w wyznaczonym dla niego miejscu. Skarżący jednocześnie nie kwestionuje, iż grał w karty z innymi wartownikami, zdaniem jednak strony skarżącej nie jest to przewinienie, które uzasadnia zastosowanie wobec niego kary dyscyplinarnej o tak daleko idącej uciążliwości, w szczególności w świetle tego, że skarżący został wyróżniony za swoją pracę dotychczas aż 43 razy. Zdaniem skarżącego stosowanie kary zwolnienia z dobrowolnej służby wojskowej w w/w okolicznościach oraz po ponad 12 lat służby jest oczywiście zbyt daleko idące. Ponadto wskazano, że postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego w sprawie Nr [...] zostało doręczone skarżącemu bez wskazania daty jego wydania. Co skutkuje tym, iż postanowienie to nie zostało nigdy formalnie wydane lub doręczone skarżącemu, a więc postępowanie dyscyplinarne nie zostało skutecznie wszczęte. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Stanowisko organu zostało też potrzymane przez jego pełnomocnika na rozprawie w dniu 13 listopada 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej i nie przejmują ich kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia. Orzeczenia sądów administracyjnych, w razie uwzględnienia skarg, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu bądź zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy administracyjnej. W rozpatrywanej sprawie ocenie Sądu podlega orzeczenie Dowódcy [...] Dywizji [...] utrzymujące w mocy wcześniejsze orzeczenie organu I instancji w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej zwolnienia z dobrowolnych form służby wojskowej. Materialnoprawną podstawę skarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 368 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 825 z późn. zm.) zgodnie z którym, karę zwolnienia z dobrowolnych form służby wojskowej wymierza się przez przeprowadzenie rozmowy w czasie raportu dyscyplinarnego, wytknięcie niewłaściwego postępowania i zwolnienie ze służby wojskowej pełnionej dobrowolnie. Przy czym w myśl art. 362 ust. 2 ustawy, prawomocne wymierzenie kary dyscyplinarnej zwolnienia z dobrowolnych form służby wojskowej powoduje zakaz przyjęcia do dobrowolnej formy służby, którą pełnił ukarany żołnierz, oraz do innych dobrowolnych form służby wojskowej przez okres 10 lat. Karę zwolnienia z dobrowolnych form służby wojskowej można wymierzyć żołnierzom pełniącym dobrowolne formy służby wojskowej. Natomiast wymiar kary dyscyplinarnej zależy od uznania przełożonego dyscyplinarnego, w zależności od popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, stopnia zawinienia, rodzaju i wagi czynu, skutków i okoliczności jego popełnienia, pobudek działania obwinionego, negatywnych następstw dla służby, dotychczasowych wyników w służbie, opinii służbowej, okresu pozostawania w służbie, zachowania się obwinionego przed popełnieniem i po popełnieniu zarzuconego mu czynu, a także okoliczności, zarówno łagodzących, jak i obciążających, istotnych w sprawie (art. 371 ust. 1, art. 405 ust. 1 ustawy). Okoliczności mające wpływ na zaostrzenie albo złagodzenie kary dyscyplinarnej określa art. 371 ust. 2 i 3 ustawy) (por. E. Krempeć [w:] Obrona Ojczyzny. Komentarz, wyd. II, red. H. Królikowski, LEX/el. 2024, art. 368.). W sprawie nie jest sporne, iż przed wydaniem skarżonego orzeczenia skarżący został dwukrotnie karany. Pierwszy raz, karą pieniężną za stawienie się do służby w stanie po użyciu środków odurzających (narkotyków) Drugi raz, karą ostrzeżenia o niepełnej przydatności do dobrowolnych form służby wojskowej za wprawienie się w stan odurzenia środkiem działającym podobnie do alkoholu. Nie ulega zatem wątpliwości, iż skarży dopuścił się po raz trzeci dopuścił się czynu rodzącego odpowiedzialność dyscyplinarną. Stosownie art. 371 ust. 2 pkt 2 ustawy, na zaostrzenie wymiaru kary dyscyplinarnej ma wpływ popełnienie przewinienia dyscyplinarnego przez żołnierza przed zatarciem wymierzonej mu kary dyscyplinarnej. Wobec skarżącego zastosowano też ostrzeżenie o niepełnej przydatności do dobrowolnych form służby wojskowej Zdarzenie będące podstawą zastosowanie kary zwolnienia z dobrowolnych form służby wojskowej miało miejsce w dniu 19 kwietnia 2025 r. na terenie m. N. w ramach Zgrupowania Zadaniowego [...] na posterunku [...], gdzie skarżący miał pełnić wartę. W ramach powierzonych obowiązków skarżący miał w tej dacie realizować zadanie bojowe związane z ochroną i obroną granicy państwowej. Nie jest negowane przez skarżącego, iż wraz z innymi wartownikami, którzy opuścili swój posterunek grał w niekompletnym umundurowaniu na powierzonym mu posterunku w karty. Przy czym powyższe zdarzenie zostało zarejestrowane na kamerze Straży Granicznej. Z zarejestrowanego materiału wynika, że żołnierze nie przestrzegali kodu ubioru określonego na czas pełnienia służby tj. nie mieli założonych hełmów, kamizelek taktycznych, jak również nie posiadali na sobie broni (którą mieli odłożoną). Braki w umundurowaniu skarżący wyjaśniał dolegliwościami powstałymi po kąpieli w wodzie o wysokiej zawartości chloru, co w połączeniu z wysoką temperaturą powietrza miało spowodować silne pieczenie skóry oraz reakcję skórną. Wyjaśniał ponadto, iż nie zareagował na niewłaściwe zachowanie młodszych żołnierzy, ponieważ był w tym czasie skoncentrowany na łagodzeniu objawów chorobowych a całe zdarzenie było podyktowane wyłącznie chwilowym stanem zdrowia. Podkreślał też, iż to nie on opuścił posterunek i dalej przebywał w wyznaczonym dla niego miejscu. Powyższe, zdarzeniem zdaniem strony skarżącej, daje podstawy do uznania, iż opisane zdarzenie nie miało charakteru poważnego przewinienia dyscyplinarnego dającego podstawy do zastawania kary o największej dolegliwości. Zdaniem Sądu powyższa argumentacja nie zasługuje jednak na akceptację. Nie negując problemów zdrowotnych skarżącego nie sposób przyjąć za przekonujące wyjaśniania, iż osoba odczuwająca dolegliwości skórne uniemożlwiające jej prawidłowe wykonywanie służby wartowniczej w trakcie misji bojowej, zamiast poinformować o tym fakcie przełożonych celem uzyskania pomocy medycznej lub innego wsparcia, przez okres 3 godzin bierze udział w grze w karty na powierzonym posterunku nie tylko nie wykonując należycie własnych obowiązków ale nie reagując na podobne zachowanie innych (młodszych) żołnierzy. Tego typu zachowanie, szczególnie przy uwzględnieniu okoliczności wpływających na zaostrzenie wymiaru kary dyscyplinarnej z uwagi na dwa wcześniejsze poważne naruszenia dyscypliny wojskowej, oraz popełnienie kolejnego naruszenia w czasie trwania misji mającej na celu ochronę granicy i przeciwdziałanie na wschodniej flance NATO zagrożeniom z Białorusi i Rosji - jawi się jako zachowanie szczególnie naganne i dające organowi podstawy do zastosowania najdalej idącego środka dyscyplinarnego w postaci zwolnienia z dobrowolnej służby wojskowej. Dopuszczalności i zasadności zastosowania takiej kary nie podważa akcentowana przez stronę skarżącą okoliczność, iż w okresie swojej wcześniejszej wieloletniej służby skarżący był wyróżniany 43 razy. Organ trafnie w tym zakresie dostrzegł nasilająca się skalę naruszeń dyscypliny i ich powtarzalność. Nadto, skarżący, pomimo świadomości o trwającym okresie do zatarcia wymierzonych wcześniej kar dyscyplinarnych, mając świadomość, że kolejną karą dyscyplinarną może być sankcja wydalenia ze służby, dopuścił się kolejnego poważnego naruszenia dyscypliny. Brak jest też podstaw do kwestionowania stanowiska organu, iż każde uchybienie w tym zakresie jest nie do zaakceptowania, ponieważ podważa zasady dyscypliny, gotowości bojowej żołnierza, godząc też w dobre imię służby wojskowej. Tym samym nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez organy art. 362 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 353 ust. 1 i 2 ustawy. Jeśli chodzi natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 390 ust. 2 pkt 2 ustawy, co ma być następstwem niewskazania daty wydania postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego to należy wyjaśnić, iż karę zwolnienia z dobrowolnych form służby wojskowej orzeka się po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego (art. 384 ust. 1 a contrario, art. 390 ust. 1 ustawy). Datą wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu jest data pierwszej czynności urzędowej wobec strony lub czynność podjętą w sprawie przez organ administracji publicznej z urzędu. Z powyższego wynika, że nawet w razie formalnego braku powiadomienia strony o wszczęciu postępowania z urzędu zostaje ono uruchomione, a o momencie jego wszczęcia decyduje wykazana w aktach pierwsza istotna czynność w sprawie. Takie czynności miały miejsce w rozpatrywanej sprawie. W szczególności organ w dniu 9 maja 2025 r. wydał postanowienie o wszczęciu postępowania Nr [...] które zostało doręczone obwinionemu w dniu 16 maja 2025 r. W dniu 16 maja 2025 r. skarżący złożył też w sprawie wyjaśniania do protokołu a ponadto zapoznał się z aktami postępowania. Tym samym postępowanie zostało wszczęte a skarżący miał możliwość przedstawiania swoich racji i stanowiska. Stąd również powyższy zarzut okazał się nieuzasadniony. Wobec powyższego nie dopatrzywszy się naruszeń wyszczególnionych w zarzutach skargi, Sąd uznał ją za niezasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił.