II SA/Sz 726/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Asesor WSA Arkadiusz Windak Protokolant Beata Radomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [....] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich I uchyla zaskarżoną decyzję, II orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku, III zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. M. S. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. We wniosku opisując okresy i rodzaje działalności zaliczanej do uprawnień kombatanckich podał: "wywieziony wraz z Matką jako [...]-letni chłopiec do [...] ( obecnie [...] ). Matka jako [...] pracowała w Fabryce [...] ja przebywałem w przytułku [...] od [...] do [...] r. Po wojnie zamieszkaliśmy [...]." Organ uznał, iż jest to wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji wraz z matką do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy i w dniu [...] r. Kierownik Urzędu wydał decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W ustawowym terminie wpłynęło pismo strony do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. M. S. podniósł, iż w [...] r. jako dziecko [...] został deportowany ze [...] do [...] wraz z matką , która ciężko pracowała w fabryce jako [...], a jego skierowano do przytułku [...], w którym przebywał do czasu wyzwolenia tj. do [...]r. Uważa, że jest ofiarą totalitaryzmu nazistowskiego, który miał wiele wspólnego z totalitaryzmem komunistycznym. Oba systemy miały za cel wyniszczenie narodu polskiego , a przede wszystkim polskiej inteligencji. Jako polskie dziecko był źle traktowany przez niemieckich opiekunów, którzy nawet w czasie gdy chorował, nie udzielali należytej opieki, której nie mogła mu dać Matka, co spowodowało u niego stany [...], jak również było i jest podłożem innych nękających go chorób ( [...]). Bardzo więc prosi o pozytywne rozpatrzenie jego prośby i przyznanie mu uprawnień kombatanckich, bowiem jest dzieckiem - ofiarą represji wojennych. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego - Kierownik UdSKiOR uznał, że wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich nie zasługuje na uwzględnienie i decyzją z dnia [...]r. numer [...] utrzymał w mocy decyzję własną. Organ uznał, że wnioskowany przez stronę tytuł nie jest przewidziany w przepisach ustawy o kombatantach, a więc nie ma żadnej prawnej podstawy, aby wydać decyzje o przyznaniu uprawnień kombatanckich. Strona przebywała w okresie od [...] r. do [...] na terenie [...], gdzie jego matka wykonywała pracę przymusową, niezależnie od trudnych warunków w jakich się znalazł tego rodzaju okoliczność nie została ujęta przez ustawodawcę jako represja i działalność kombatancka w rozumieniu cyt. ustawy. Kierownik Urzędu nie ma możliwości samodzielnego ustalania przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich ponieważ jest zobowiązany do stosowania powyższej ustawy i towarzyszących jej przepisów wykonawczych. Organ dodał, iż strona w dniu [...] r. uzyskała pozytywną decyzję Kierownika Urzędu i nabyła prawo do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia [...] r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym deportowanym do pracy przymusowej .... (Dz. U. nr . 87 ,poz. 395). Na podstawie ww. rozstrzygnięcia stronie przysługuje dodatek pieniężny z tytułu świadczenia pracy przymusowej. Powyższa decyzja została zaskarżona przez M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie . Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Powtórzył zarzuty podniesione wcześniej w odwołaniu. Następnie w piśmie procesowym z dnia [...] r. dodatkowo zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art.10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego . Podniósł także, iż zgodzić się trzeba z Kierownikiem Urzędu, iż samo przebywanie wraz z rodzicem, który wykonywał pracę przymusową na terenie III Rzeszy nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich, ale zaznaczyć należy, iż zaskarżona decyzja zapadła również z naruszeniem art. 7 Kpa. Kierownik Urzędu ustalając stan faktyczny sprawy pominął szereg istotnych okoliczności, w szczególności fakt, iż w okresie od [...] r. do [...] r. skarżący został rozdzielony z matką i stale przebywał w przytułku, gdzie jego jedynymi opiekunami były osoby narodowości niemieckiej, które wymagały aby dzieci mówiły tylko w języku niemieckim. Nadmienił, iż polskim dzieciom nie udzielano żadnej pomocy medycznej. Nie ulega wątpliwości, iż rozdzielenie z matką nastąpiło bez jej zgody w celu zerwania wszelkich więzów emocjonalnych i zniszczenia poczucia przynależności do narodu polskiego. Powyższe w sposób jednoznaczny wskazuje, iż skarżący jako dziecko był poddany represji wojennej w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach i oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennej i okresu powojennego, który stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Warunki życia skarżącego w przytułku wskazują, iż z jednej strony został on poddany celowej eksterminacji, a z drugiej strony wynarodowieniu. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż bolesne przeżycia z dzieciństwa, w tym przede wszystkim stałe rozdzielenie z matką spowodowały u skarżącego stany [...], na które cierpi również obecnie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonych do sądu administracyjnego aktów administracyjnych (ostatecznych decyzji, postanowień) polega na badaniu ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego mającymi zastosowanie w konkretnej sprawie. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt w istotny sposób narusza prawo, sąd - stosownie do wskazań art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność ( w zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa). W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala (art. 151 ww. ustawy ). Dokonując omawianej kontroli sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, według stanu faktycznego i prawnego istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że ma obowiązek uwzględnienia na korzyść strony uchybień dostrzeżonych z urzędu, nawet jeśli nie zostały podniesione w skardze. Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz.371 z późn.zm. ), zwanej dalej "ustawą o kombatantach", kombatantami są osoby, które pełniły służbę w formacjach wojskowych w czasie działań wojennych, uczestniczyły w ruchu oporu lub wspomagały ten ruch, albo w inny sposób uczestniczyły w walce o polskość lub niepodległość. Za okresy działalności kombatanckiej uważa się również okresy przebywania w niewoli, w więzieniach hitlerowskich i w obozach koncentracyjnych, okresy internowania ( art.3 ww. ustawy ). W świetle art.4 ustawy przepisy jej stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach, 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Zgodnie natomiast z art.4 ust. 2 przepisy ustawy o kombatantach stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Z wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich złożonego przez M. S. w sposób jednoznaczny nie wynika w oparciu o jaki tytuł strona ubiega się o uprawnienia kombatanckie. Organ sam zakwalifikował ten tytuł jako "deportację razem z matką do pracy przymusowej w III Rzeszy. Z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika jednak, iż M. S. wnosi o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z innego tytułu jak deportacja do pracy przymusowej, gdyż pisze "jestem ofiarą totalitaryzmu nazistowskiego" i prosi o pozytywne załatwienie sprawy "bowiem jestem dzieckiem – ofiarą represji wojennych". Organ ponownie rozpatrując sprawę nie ustosunkował się do powyższych okoliczności ograniczając się do rozpoznania kwestii przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji wraz z matką do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy. Zgodnie z art.7 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a w świetle art.77 § 1 Kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem składu orzekającego w sprawie doszło do naruszenia powyższych przepisów postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ ponownie rozpatrując sprawę winien albo ustalić jednoznacznie treść wniosku strony o przyznanie uprawnień kombatanckich albo też, odnieść się do wszystkich wynikających z ustawy przesłanek przyznania uprawnień kombatanckich. Organ winien także zapewnić stronie czynny udział w prowadzonym postępowaniu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie o tym, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu wydane zostało w oparciu o art.152 ww. ustawy i rozstrzygnięcie w tym zakresie traci moc z chwilą uprawomocnienia wyroku.