II SA/Sz 73/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę. II. Przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata Ł. B. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezydent Miasta reprezentowany przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 7 pkt 1, 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4, ust. 5, art.106 ust.1, 3, 3 a, 4, art. 107, art. 109, art.147 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), po rozpatrzeniu wniosku E.S. z dnia [...], przyznał wnioskodawczyni pomoc społeczną w postaci zasiłku okresowego na [...], w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zasiłek w tej wysokości przyznano w oparciu o art. 38 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, biorąc pod uwagę kryterium dochodowe w wysokości [...] zł, sytuację strony i wysokość dotacji celowych uzyskanych przez Gminę na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe. E.S. odwołała się od powyższej decyzji. Zdaniem skarżącej, zasiłek okresowy, w jej przypadku, powinien być przyznany na okres 6 miesięcy i w wysokości [...] zł miesięcznie, jako dla osoby samotnie gospodarującej, bezrobotnej i bez zasiłku dla bezrobotnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu ww. odwołania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że E.S. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku okresowego z przeznaczeniem na zakup środków czystości, żywności, jak i przygotowanie gorącego posiłku. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, twierdzi, że przewlekłe choruje, tj. cierpi na bóle rąk i nóg. Nie jest osobą zdiagnozowaną i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ustalono również, że E.S. posiada nieuregulowane zobowiązania z tytułu należności za gaz, energię elektryczną oraz czynsz za zajmowany lokal mieszkalny. Kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Skarżąca nie przekroczyła kryterium dochodowego, ponieważ jej miesięczny dochód, przed przyznaniem zasiłku okresowego, wyniósł 0 zł. Zgodnie z art. 38 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej, do wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł. 50 % różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem skarżącej wynosi kwotę 271 zł. W takiej wysokości organ I instancji przyznał skarżącej zasiłek okresowy, nie mając możliwości przyznania go w kwocie wyższej (np. wnioskowanej przez skarżącą kwocie 418 zł miesięcznie), gdyż w tak ustalonej wysokości Gmina w 2013 r. otrzymała dotację celową na pokrycie wydatków na zasiłki celowe. Ponadto, z akt sprawy wynika, że E.S. systematycznie udzielana jest pomoc społeczna w zakresie możliwości finansowych Ośrodka, przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z przepisów ustawy o pomocy społecznej, tj. że udzielana pomoc ma charakter uzupełniający i wspomagający. W związku z powyższym, Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o pomocy społecznej. Na powyższą decyzję E.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podniosła, że powinna otrzymać zasiłek okresowy w wysokości 418 zł miesięcznie i na okres pół roku, a nie na dwa miesiące. Skarżąca podała, że jest osobą bezrobotną, bez zasiłku, ma [...] lat, płaci [...] zł miesięcznie za mieszkanie, opłaca energię, ma zaległości, a gaz został odłączony, gdyż zalega [...] zł. Stara się o przyznanie dodatku mieszkaniowego. W związku z zaistniałą sytuacją, skarżąca wyraziła niezadowolenie z działalności Ośrodka Pomocy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, uznając skargę za bezzasadną i podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Przedmiotem kontroli sądu, pod względem zgodności z prawem, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta o przyznaniu skarżącej, na okres [...], zasiłku okresowego w wysokości [...] zł za miesiąc. Materialnoprawną podstawę decyzji organów wydanych w tej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", która precyzyjnie określa zasady i sposób przyznawania świadczeń pomocy społecznej, w tym zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Analizując akta sprawy, sąd doszedł do wniosku, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, iż skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej zasiłku okresowego, o których mowa ww. przepisie. Strona jest bowiem osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku, jest osobą samotnie gospodarującą, jej sytuacja materialna i bytowa jest trudna i bez wątpienia wymaga wsparcia ze strony państwa. Podkreślić należy, że zasiłek okresowy jest świadczeniem obligatoryjnym w sytuacji, gdy strona spełnia przesłanki warunkujące jego przyznanie, jednakże, w świetle art. 38 ustawy, określenie wysokości tego świadczenia i okresu na jaki ma być ono przyznane, pozostawione zostało uznaniu organu administracji. W zakresie wysokości zasiłku okresowego, ustawodawca określił jedynie ustawowe granice wysokości tego świadczenia. W myśl bowiem art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy, zasiłek okresowy ustala się przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Kwota zasiłku okresowego nie może być jednocześnie niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, o czym stanowi art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy, przy czym kwota ta nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Ustawodawca, określając zatem minimalną i maksymalną kwotę w jakiej może być przyznawany zasiłek okresowy (nie mniej niż 20 zł i nie więcej niż 418 zł), wyznaczył granice w ramach których organ może decydować o wysokości zasiłku, na zasadzie uznania administracyjnego, oczywiście z zachowaniem reguły, że zasiłek nie może być niższy niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym a dochodem osoby wnioskującej o to świadczenie. W sytuacji braku dochodu u osoby starającej się o zasiłek, tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, wartość 50 % różnicy między kryterium dochodowym a dochodem osoby równa się 50 % kwoty kryterium dochodowego, które aktualnie wynosi 542 zł – zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej i wynosi kwotę 271 zł. W tej też kwocie organ przyznał skarżącej pomoc finansową. Jak wynika z akt, skarżąca przede wszystkim kwestionuje wysokość przyznanego zasiłku okresowego oraz okres na jaki pomoc, w tej formie, została jej przyznana. Odnosząc się do stanowiska skarżącej, jeszcze raz podkreślić należy, że w zakresie ustalenia kwoty zasiłku organ działa w ramach uznania administracyjnego, w granicach maksymalnej i minimalnej kwoty, co oznacza, że nie jest zobligowany do przyznania stronie zasiłku w najwyższej możliwie kwocie (aktualnie 418 zł), a jest zobowiązany do rozważenia zarówno okoliczności sprawy, jak i możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. W tym miejscu wskazać trzeba, że podstawową zasadą udzielania pomocy społecznej, wyrażoną w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, jest zasada dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Faktem powszechnie znanym jest, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Jak słusznie zauważył organ II instancji, pomoc społeczna ma charakter wyłącznie uzupełniający i wspomagający dla osób w trudnej sytuacji życiowej. Ponadto, zasiłek okresowy nie jest jedyną pomocą, którą otrzymuje skarżąca z organu pomocy społecznej. Należy też wskazać, że zgodnie z art. 148 ustawy, Gminy otrzymują dotację celową z budżetu państwa na obsługę zadań własnych. Dlatego też, wysokość uzyskanej dotacji państwowej ma wpływ na możliwości finansowe ośrodka danej gminy, i w tym przypadku, jak to wyjaśniły organy obu instancji, wysokość przyznanej Gminie dotacji na rok 2013 na pokrycie zasiłków celowych, stanowiła dla organu czynnik decydujący o wysokości przyznanej skarżącej kwoty świadczenia. W ocenie sądu, w zakresie ustalenia kwoty zasiłku dla skarżącej, organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i należycie ustaliły, poprzez prawidłowo sporządzony wywiad środowiskowy, a następnie wystarczająco rozważyły okoliczności dotyczące sytuacji skarżącej, w zestawieniu z możliwościami finansowymi Ośrodka. Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy, na mocy art. 38 ust. 5 ustawy. Rozstrzygnięcie w tym zakresie pozostawiono także uznaniu organu, lecz uzasadnionemu okolicznościami sprawy. Zdaniem sądu, okoliczności sprawy do jakich przepis art. 38 ust. 5 ustawy odwołuje się, to przede wszystkim okoliczności związane z sytuacją życiową i materialną wnioskodawcy, które mogą cechować się pewną przewidywalnością, zmiennością, bądź stałością. Jak wynika z akt, skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, co oznacza, że pozostaje w stanie gotowości do podjęcia pracy w każdym momencie. Sytuacja skarżącej jest więc dla organu, w pewnym sensie, nieprzewidywalna i niestała, może ulec zmianie w każdym czasie, w sposób istotny dla oceny przesłanek warunkujących przyznanie jej pomocy społecznej. Bez wątpienia, powyższa okoliczność uzasadnia okres na jaki organ przyznał skarżącej sporne świadczenie. Nie sposób zatem zgodzić się ze skarżącą, że w jej sytuacji życiowej należało przyznać zasiłek na okres sześciu miesięcy. Dla przykładu można wskazać na sytuację osób, które legitymują się np. orzeczeniem właściwego organu (ZUS) o całkowitej niezdolności do pracy, czy orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, z reguły wydawanym na dłuższy okres czasu (do 5 lat), wówczas to (w ocenie sądu) można mówić o okoliczności stanowiącej podstawę do przyznania pomocy na dłuższy okres czasu, bez potrzeby weryfikowania, w krótkich odstępach czasu, poprzez wywiad środowiskowy, sytuacji bytowej, zdrowotnej i życiowej strony wnioskującej o pomoc. Mając na względzie powyższe, sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, zostały wydane zgodnie z prawem, tj. z przepisami ustawy o pomocy społecznej i z regułami postępowania administracyjnego, wyrażonymi w art. 7 i 77 K.p.a. oraz 107 § 3 K.p.a. Rozstrzygając sprawę, organy dokonały wyczerpującej analizy okoliczności faktycznych i zgromadzonego materiału dowodowego, a jej wyniki zawarły w uzasadnieniach wydanych decyzji i nie budzą one zastrzeżeń sądu. Stanowisko organów w tej sprawie sąd w pełni akceptuje. Z podanych względów skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu, o czym sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.