II SA/Sz 744/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia oraz zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 lutego 2013 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego p o s t a n a w i a: I. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, II. odrzucić zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. POSTANOWIENIE Dnia 20 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak /spr./ Sędzia WSA Maria Mysiak Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym odwołania R. S. od zarządzenia przewodniczącego składu orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 744/08 o oddaleniu wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia oddalić odwołanie. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 744/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną, sporządzoną osobiście przez R.S., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r., oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczony został pełnomocnikowi skarżącego, wyznaczonemu na zasadzie prawa pomocy, adwokatowi A.M. w dniu [...] r. (k – [...] akt sądowych). W dniu [...] r. (data wpływu pisma do biura podawczego Sądu), R.S. złożył zażalenie na postanowienie Sądu z dnia [...] r. Zażalenie to zostało sporządzone i podpisane osobiście przez skarżącego. Nadto skarżący R.S. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia ww. zażalenia, argumentując, że postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej otrzymał w dniu [...] r., w godzinach wieczornych (tj. około godz. [...], ze skrzynki na listy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej - "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi (art. 87 § 1 P.p.s.a.), w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Niezależnie od spełnienia powyżej wskazanych wymagań, powołana ustawa P.p.s.a., w art. 87 § 4, uzależnia skuteczność wniosku o przywrócenie uchybionego terminu także od równoczesnego ze złożeniem wniosku dokonania czynności, której strona nie dokonała w terminie. Powodzenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej, przewidzianej ustawą P.p.s.a., zależy od spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich wymienionych przesłanek łącznie. Niespełnienie choćby jednego z ww. wymogów skutkuje niemożnością uwzględnienia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika bezspornie, że R.S. uchybił terminowi do dokonania czynności procesowej wniesienia zażalenia. Zanim jednak sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu, zobowiązany jest uwzględnić treść art. 88 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (por. postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1090/11, opubl. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wniosek niedopuszczalny jest to innymi słowy wniosek, w stosunku do którego brak jest ustawowych warunków jego dopuszczalności (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, opub. jak wyżej). Sytuacja taka, uniemożliwiająca merytoryczne rozpoznanie wniosku R.S. o przywrócenie uchybionego terminu, z powodu braku ustawowych wymogów jego dopuszczalności w rozumieniu art. 87 § 4 P.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie dotyczącej wniesienia zażalenia z uchybieniem terminu na postanowienie Sądu z dnia 14 lutego 2013 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że zgodnie z treścią art. 194 § 4 P.p.s.a., zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. W takiej sytuacji stosuje się również odpowiednio art. 175 § 2 i § 3 P.p.s.a., który stanowi, że przymus adwokacko – radcowski nie obowiązuje w sytuacji, gdy zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem, albo gdy przedmiotowe zażalenie składa prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Obywatelskich. Stosując odpowiednio art. 175 § 3 P.p.s.a. do zażalenia, o którym mowa w art. 194 § 4 tej ustawy, mogło być ono teoretycznie sporządzone przez doradcę podatkowego (w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach z egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami), a także przez rzecznika patentowego (w sprawach własności przemysłowej). Regułą jest, że wniosek strony, który obarczony jest brakami formalnymi, w tym także wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej, podlega trybowi usunięcia braków formalnych na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a. Powyższa reguła doznaje częściowego wyłączenia w przypadku pism kwalifikowanych, w zakresie wymogu sporządzenia ich przez profesjonalnego pełnomocnika (przymusu adwokacko – radcowskiego). Do pism tego rodzaju zalicza się m.in. zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej (art. 194 § 4 P.p.s.a.). W praktyce orzeczniczej wskazuje się, że niesporządzenie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną przez adwokata, radcę prawnego lub podmioty wskazane w art. 175 § 2 lub § 3 P.p.s.a. jest nieusuwalnym brakiem (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 169/12, opubl. jak wyżej). Obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 P.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 256/12, opubl. jak wyżej). Stanowisko powyższe prezentuje także doktryna wskazując, że niezachowanie przymusu adwokacko – radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej stanowi brak niepodlegający konwalidacji w trybie art. 49 P.p.s.a. (T. Woś., H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, pod redakcją T. Wosia. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3. Warszawa 2012. s. 1001). Kierując się powyższym przyjąć należało, że złożenie przez R.S. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, zażalenia sporządzonego przez samą stronę niezgodnie z wymogami z art. 194 § 4 P.p.s.a., nie odpowiada wypełnieniu przez tę stronę ustawowemu obowiązkowi (art. 87 § 4 P.p.s.a.) równoczesnego dokonania czynności, której strona nie dokonała w terminie. Nadto, jak już to zostało wyżej podkreślone, nie istnieje możliwość usunięcia przez stronę braku formalnego pisma w postaci sporządzenia zażalenia przez osobę wymienioną w art. 194 § 4 P.p.s.a. W takiej zaś sytuacji, gdy ustawa wyklucza uruchomienie procedury uzupełnienia braku formalnego pisma, wniosek R.S. jako nieodpowiadający ustawowym wymogom, jest niedopuszczalny w rozumieniu art. 88 P.p.s.a. "z innych przyczyn" i wniosek ten podlega odrzuceniu, o czym Sąd orzekł odpowiednio, jak w pkt I postanowienia. Osobną kwestią, wymagającą rozstrzygnięcia jest ocena dopuszczalności środka odwoławczego w postaci zażalenia R.S. z dnia [...] r., co którego, jak wynika z powyższych wywodów, wymagane było sporządzenie go przez osoby wymienione w art. 194 § 4 P.p.s.a., a do kręgu których bez wątpienia R.S. się nie zalicza (patrz także postanowienie WSA w Szczecinie wydane w tejże sprawie z dnia 14 lutego 2013 r.). Trzeba zatem zauważyć, że z reguły, gdy środek odwoławczy został wniesiony po upływie terminu do jego wniesienia, a jednocześnie wnoszący ten środek odwoławczy składa wniosek o przywrócenie terminu do dopełnienia tej czynności, odrzucenie środka odwoławczego może nastąpić dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu kwestii przywrócenia terminu (patrz wyrok NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1041/04, opubl. w Palestra 2005/9-10/199, a także w 156412). W orzecznictwie sądowym funkcjonuje pogląd, który Sąd orzekający w pełni podziela, że powyższa reguła kolejności rozpoznania środków prawnych nie dotyczy przypadku wniesienia po upływie terminu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, sporządzonego z naruszeniem wymogu określonego w art. 194 § 4 P.p.s.a. W takiej sytuacji nie ma przeszkód do jednoczesnego rozpoznania obu środków prawnych i ich odrzucenia (patrz postanowienie WSA w Opolu z dnia 28 listopada 2005 r., opubl. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z pewnością jest zagadnieniem prejudycjalnym, dla nadania biegu zażaleniu wniesionemu po upływie terminu, orzeczenie rozstrzygające w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, gdy przywrócenie terminu umożliwi nadanie biegu i merytoryczne rozpoznanie tego środka odwoławczego. Inaczej jest w sytuacji, gdy dopuszczalność rozpoznania środka odwoławczego zależy od innej, niż tylko termin, kwestii, np. w przypadku zachowania wymogu adwokacko - radcowskiego, którego braków strona (nie będąca jedną z osób wymienionych w art. 175 P.p.s.a.), nie jest w stanie uzupełnić. Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie. R.S. złożył wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, osobiście sporządzone i podpisane, nie posiadając przy tym stosownych uprawnień, o których stanowi art. 175 § 1-3 P.p.s.a. Z tego względu zażalenie R.S. podlega odrzuceniu na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 178 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym Sąd orzekł jak w pkt II postanowienia. U Z A S A D N I E N I E Pismem z dnia [...] r., R.S. wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy z dnia 19 grudnia 2012 r. Zarządzeniem przewodniczącego składu orzekającego, w dniu 8 lutego 2013 r. zostało oddalone żądanie R.S. o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy sądowej. Odpis zarządzenia doręczono pełnomocnikowi skarżącego (wyznaczonemu z urzędu) adwokatowi A.M. w dniu [...] r. (k. [...] akt sądowych). W dniu [...] r. R.S. złożył osobiście, w siedzibie Sądu, pismo zatytułowane "Odwołanie", w którym wniósł o uchylenie zarządzenia przewodniczącego składu orzekającego z dnia [...] r. Skarżący wyjaśnił, że wniosek o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy miał przyczynić się do tego, żeby treść tego dokumentu odzwierciedlała rzeczywiste okoliczności i fakty jakie zaistniały na sali sądowej w dniu 19 grudnia 2012 r. Według strony, nie jest prawdą, że oświadczenie dotyczące wyłączenia sędziego WSA Arkadiusza Windaka miało wyłącznie charakter i kontekst władczego działania skarżącego, przybierającego dosłowną formę stwierdzenia, że skarżący "wyłącza przewodniczącego" oraz że skarżący stwierdził w czasie przeszłym "Ja wyłączyłem Pana przewodniczącego". R.S. stwierdził także, że nie jest prawdą, iż nie wnosił zastrzeżeń do treści protokołu, potrzeby jego uzupełnienia lub sprostowania w trakcie jego odczytania lub po jego odczytaniu. Skarżący dodał, że jego wnioski, w szczególności o wyłączenie sędziego, zawsze mają podstawę faktyczną i opartą na zasadach i prawie demokratycznego państwa prawa, wnioski bez wskazania tych podstaw nie mają w przekonaniu skarżącego, racji bytu. Z tego względu R.S. za sugestywne uważa twierdzenia przewodniczącego składu orzekającego, że jego oświadczenia (składane na rozprawie sądowej, a także przedstawiane w treści wniosków, w szczególności o wyłączenie sędziego), miały wyłącznie charakter i kontekst władczego działania, co jest twierdzeniem fałszywym. Skarżący dodał, że integralną treścią odwołania jest treść wniosku o wyłączenie sędziego Arkadiusza Windaka i wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy sądowej z dnia 19 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Z treści art. 103 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika, że strony mogą żądać sprostowania i uzupełnienia protokołu rozprawy na następnym posiedzeniu, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia posiedzenia, z którego sporządzono protokół. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwoływać się do sądu w terminie 7 dni od doręczenia im zarządzenia. W niniejszej sprawie skarżący R.S. skorzystał z powołanego wyżej środka przewidzianego do kwestionowania zarządzenia przewodniczącego składu orzekającego z dnia 8 lutego 2013 r. w przedmiocie sprostowania i uzupełnienia protokołu rozprawy sądowej z dnia 19 grudnia 2012 i jak wynika z akt sprawy, skarżący zachował przy tym 7 - dniowy termin do złożenia odwołania, umożliwiając tym samym merytoryczną ocenę zarzutów odwołania. Przechodząc do zarzutów podniesionych w odwołaniu R.S., wskazać należy, że opierają się one w istocie na kwestionowaniu przez skarżącego rzeczywistego przebiegu rozprawy sądowej, który znalazł należyte odzwierciedlenie w zapisach zawartych w protokole z rozprawy. Zdaniem składu orzekającego, zarzuty te są niezasadne, gdyż protokół rozprawy sądowej z dnia 19 grudnia 2012 r. odzwierciedla dokładnie przebieg wszystkich czynności podejmowanych na posiedzeniu i lokalizuje je w określonym miejscu i czasie wraz z osobami w tym posiedzeniu uczestniczącymi. Analiza treści protokołu rozprawy sądowej, zestawiona z treścią żądania R.S. o sprostowanie i uzupełnienie tego protokołu, nie nasuwa konkluzji o wystąpieniu braków w protokole rozprawy. W ocenie Sądu, protokół ten odzwierciedla wszystkie czynności podjęte na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r., a najistotniejsze twierdzenia skarżącego zostały zapisane w przedmiotowym protokole w ich dosłownym brzmieniu. Protokół spełnia wszystkie wymogi co do formy i treści stawiane mu przez przepis art. 101 § 1 i § 2 P.p.s.a. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut odwołania o braku urzeczywistnienia w ww. protokole przebiegu rozprawy, co w konsekwencji powoduje, że niezasadny jest również zarzut odwołania o nieuwzględnieniu żądania R.S. o sprostowanie i uzupełnienie w protokole rozprawy treści prezentowanych w piśmie z dnia 18 stycznia 2013 r. Procedura przewidziana w art. 103 P.p.s.a., dotycząca sprostowania protokołu rozprawy oznacza poprawienie, skorygowanie tego, co zostało w protokole zapisane, co może nastąpić poprzez zmianę określonej treści na inną lub wykreślenie danego fragmentu. Uzupełnienie protokołu rozprawy oznacza natomiast dodanie do niej takiej treści, która nie została pierwotnie umieszczona. Instytucja sprostowania i uzupełnienia protokołu rozprawy nie powinna być rozumiana jako środek do kwestionowania zapisów umieszczonych w tym protokole, a w istocie taką formę przybrało żądanie R.S., który w ten niedopuszczalny sposób chce doprowadzić do zmiany treści i znaczenia swych twierdzeń i wniosków prezentowanych na rozprawie sądowej, a także zmierza do zmiany faktycznego przebiegu zdarzeń, które w protokole rozprawy zostały odnotowane. Skarżący w odwołaniu podał, iż nie jest prawdą, że nie wnosił zastrzeżeń do protokołu rozprawy. Stwierdzenie to należy uznać za gołosłowne i nie poparte jakimkolwiek dowodem. W treści protokołu została odnotowana informacja, że to właśnie na żądanie R.S. została mu odczytana treść przedmiotowego dokumentu i skarżący nie zgłosił wówczas jakichkolwiek zastrzeżeń co do treści protokołu. R.S. nie wykazał tym samym, że zachodzą podstawy, aby poddać w wątpliwość prawdziwość informacji umieszczonych w przedmiotowym protokole. Rozstrzygnięcie sprawy objętej przedmiotem wniosku, w ramach gwarantowanego Konstytucją prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, polega w pierwszej kolejności na ustaleniu dopuszczalności rozpoznania danego żądania strony, a następnie oceny twierdzeń strony i ich uzasadnienia w kontekście w jakim uwzględniają to przepisy prawa, tj. przesłanek od wystąpienia których uzależnione jest zastosowanie norm prawnych, które składają się na podstawę żądania strony. Sąd stwierdził, że żądanie skarżącego nie mogło zostać uwzględnione, gdyż doprowadziłoby w istocie do przeinaczenia faktów mających miejsce na rozprawie sądowej w dniu 19 grudnia 2012 r., dotyczy to przede wszystkim zmiany znaczenia słów skarżącego "wyłącza przewodniczącego" oraz "Ja wyłączyłem przewodniczącego", które nie mogą być teraz rozumiane, jak wynika to z wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy, jako żądanie skarżącego zmierzające do rozpoznania kolejnego wniosku o wyłączenie sędziego Arkadiusza Windaka. Powołane wyżej wypowiedzi skarżącego, odnotowane w protokole rozprawy, zostały użyte w formie czasu przeszłego, w trybie orzekającym, a zatem w zależności nie oznaczającej wniosków, lecz twierdzeń skarżącego. Wypowiedziom tym nie można przypisywać wyrażenia oznaczającego rozkaz, życzenie lub prośbę. Nadto, wymaga wyjaśnienia, że kwestia wyłączenia sędziego Arkadiusza Windaka była przedmiotem rozpoznania wniosku na posiedzeniu niejawnym, w dniu rozprawy, tj. 19 grudnia 2012 r. Sąd w przerwie posiedzenia rozpatrzył kolejny, 10 wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego Arkadiusza Windaka i wydał stosowne orzeczenie, którego odpis wraz z uzasadnieniem został doręczony obecnemu na sali rozpraw pełnomocnikowi skarżącego, a sentencja orzeczenia odczytana przez przewodniczącego. Reasumując uznać, należało, że ani w treści wniosku z dnia [...] r., ani w odwołaniu z dnia [...] r., skarżący R.S. nie wykazał, że zaistniały przyczyny uzasadniające rozpoznanie i uzupełnienie protokołu rozprawy sądowej z dnia 19 grudnia 2012 r. Mając na uwadze powyższe, odwołanie R.S. należało oddalić na podstawie art. 103 w związku z art. 160 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym Sąd orzekł jak na wstępie.