II SA/Sz 746/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska - Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę J. K. wnioskiem z dnia [...]r. zwrócił się do Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów zakupu dodatkowych leków i leczenie od miesiąca [...]r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta , po rozpoznaniu wniosku J. K. z dnia [...] r., decyzją z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 107 oraz art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.) odmówił J. K. przyznania pomocy w formie bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów związanych z zakupem dodatkowych leków i leczenia od miesiąca [...] r. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie podniósł między innymi, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalił, iż J. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam w [...] mieszkaniu z kuchnią i łazienką, ponadto wnioskodawca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, otrzymuje rentę z ZUS-u z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ ustalił również, że dochód J. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc, tj. w miesiącu [...] r. wyniósł [...] zł (na który składa się renta ZUS w kwocie [...] zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł) i dochód ten przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę [...] zł. Ponadto z analizy dokumentów wynika, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa poprawie, bowiem od miesiąca [...] r. otrzymuje wyższy dodatek mieszkaniowy. Organ podkreślił, że od kilku lat J. K. systematycznie co miesiąc korzysta z pomocy Ośrodka. Ostatnio udzielona pomoc to: bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na pokrycie kosztów zakupu leków w wys. [...] zł, wypłacany po [...] zł miesięcznie za miesiące: [...] r. Organ wskazał też, że J. K. objęty zostanie systematyczną pomocą społeczną w postaci bezpłatnych usług opiekuńczych, co oznacza, iż w tej części potrzeb wnioskodawcy partycypować będzie Gmina. W przypadku więc ewentualnego uwzględnienia wniosku prowadziłoby to do zdublowania udzielonej wcześniej pomocy na zakup leków. Natomiast koszty leczenia refunduje Narodowy Fundusz Zdrowia dla każdej ubezpieczonej osoby. Organ I instancji podniósł, że świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego ma charakter fakultatywny. Organ pomocy społecznej może przyznać pomoc przewidzianą w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, lecz nie jest do tego zobligowany. Zasada fakultatywności świadczenia polega na niemożności domagania się przez wnioskodawcę ubiegającego się o świadczenie z pomocy społecznej, aby przyznano je mu w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Ośrodek w pierwszej kolejności zaspokaja bowiem podstawowe potrzeby bytowe, tj. żywność, jeden gorący posiłek dziennie osób i ich rodzin, które nie są w stanie go sobie zapewnić, z dochodem poniżej kryterium dochodowego lub bez źródeł utrzymania. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wskazał, że odmawiając J. K. bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów zakupu dodatkowych leków i leczenia od miesiąca [...] r., wziął pod uwagę fakt, iż wnioskodawca posiada stałe świadczenie rentowe z ZUS, systematycznie korzysta z dodatku mieszkaniowego. Posiadane środki finansowe winien w pierwszej kolejności przeznaczyć na podstawowe potrzeby bytowe, tj. leki. Organ podkreślił, że Ośrodek znając trudną sytuację wnioskodawcy udziela mu systematycznie pomocy, a obecnie przyznana pomoc to: zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł, wypłacany po [...] zł miesięcznie za [...] r. Uwzględnienie w tych okolicznościach faktycznych wniosku strony prowadziłoby zatem do nieusprawiedliwionego wyróżnienia strony kosztem innych, dużo uboższych świadczeniobiorców. Od decyzji tej J. K. pismem z dnia [...] r. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego , w treści którego wskazał między innymi, że przed wydaniem decyzji nie miał możliwości zapoznania się z wnioskami pracownika socjalnego. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.), decyzją z dnia [...] r., Nr [...] - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Jak ustalił organ I instancji dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. [...] r. wynosił [...] zł (renta ZUS [...] zł i dodatek mieszkaniowy [...] zł), tym samym przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł. W tych okolicznościach, organ I instancji zobligowany był do rozpatrzenia sprawy stosownie do art. 41 ustawy o pomocy społecznej i pomimo uznania sytuacji strony jako przypadek uzasadniony do udzielenia pomocy w formie zasiłku specjalnego - odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. Organ odwoławczy podkreślił, że analiza akt potwierdziła przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł, wypłacanego miesięcznie po [...] zł w miesiącach [...] r. W tych okolicznościach Kolegium uznając, iż pomoc społeczna ma charakter uzupełniający i wspomagający, a nie ma na celu zaspokojenia potrzeb w pełnym zakresie - pomimo rozumienia faktycznie trudnej sytuacji zarówno finansowej, jak i zdrowotnej J. K. - nie znalazło podstaw do uchylenia, bądź zmiany zaskarżonej decyzji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że organy wydając zaskarżone decyzje przekroczyły granice uznania administracyjnego. W treści decyzji brak jest wyliczenia matematycznego ilości środków posiadanych przez Ośrodek. Zdaniem skarżącego stwierdzenie, iż środki Ośrodka są ograniczone jest niewystarczające i podważa zaufanie obywatela do organów administracji. Spowodowało to błędne ustalenia stanu faktycznego, czym naruszono także art. 7, 9, 10, 77, 81 Kpa. W dalszej części uzasadnienia skargi J. K. zarzucił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie zawiadomił go o możliwości zapoznania się z materiałem i przedstawienia swoich wniosków, uniemożliwiając mu po raz kolejny wgląd we wnioski pracownika socjalnego i zapoznanie się z nimi przed wydaniem decyzji. Podobnie organ II instancji nie zawiadomił skarżącego o miejscu i terminie na zapoznanie się z aktami sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonana według tego kryterium kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. doprowadziła Sąd do wniosku, że decyzja ta prawa nie narusza. Stosownie do art. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Prawo do uzyskania świadczeń na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, co do zasady jest uzależnione m.in. od tzw. kryterium dochodowego wnioskodawcy lub członków jego rodziny. W dacie orzekania przez organy dla osoby samotnie gospodarującej jej miesięczny dochód nie powinien przekraczać kwoty 477 zł. (art. 8 ust.1 pkt 1 w związku z § 1 pkt 1 lit.a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej –Dz.U. Nr 135, poz. 950). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący przekracza wysokość kryterium dochodowego. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca, w art. 41 powołanej ustawy o pomocy społecznej, przewidział przyznanie, w szczególności uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: 1) specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z treści przytoczonego art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Nie są to zatem świadczenia obowiązkowe, ale też przyznanie bądź odmowa przyznania tego świadczenia nie może być dowolna. Pomoc udzielona w postaci zasiłków, a tym bardziej w formie specjalnych zasiłków celowych, ze swej istoty, stanowi wyłącznie formę doraźnego wsparcia i strona nie może oczekiwać, że taka pomoc pokryje wszystkie potrzeby i w pełnym zakresie. Sąd w pełni podziela stanowisko organów obu instancji, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego z dnia [...]r. o przyznanie bezzwrotnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu dodatkowych leków i leczenia od miesiąca [...]r. Trafnie wskazał organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji, że w przypadku uwzględnienia powyższego wniosku, doszłoby do zdublowania wcześniej udzielonej pomocy na zakup leków. Z akt sprawy wynika bezspornie, że organ I instancji decyzją z dnia [...]r., po rozpoznaniu wniosku z dnia [...]r., przyznał skarżącemu zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leków, który będzie wypłacany po [...] zł miesięcznie [...]r. Tak więc, skarżący otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków, co oznacza, iż nie pozostawał on bez wsparcia finansowego udzielonego przez uprawniony organ. Sąd podziela też stanowisko organów, że rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego należy mieć na względzie nie tylko interes wnioskodawcy, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania, a także możliwości finansowe ośrodka. Wprawdzie – co trafnie zarzucił skarżący – organ I instancji w uzasadnieniu decyzji nie przedstawił analizy posiadanych środków na pomoc społeczną w powiązaniu z liczbą osób uprawnionych do otrzymania pomocy, lecz to uchybienie w ocenie Sądu w tej konkretnej sprawie nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Podobnie jak brak pouczenia skarżącego o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem w trybie art. 10 § 1 k.p.a. Po pierwsze, zaskarżona decyzja wydana po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...]r., nie jest pierwszą decyzją wydaną na wniosek strony o pomoc społeczną. Można zatem stwierdzić, że skarżący nie jest osobą niezorientowaną w funkcjonowaniu ośrodków pomocy społecznej. Wiedza o tym, że ośrodki te dysponują ograniczonym budżetem w stosunku do liczby podopiecznych i ich potrzeb jest powszechna. Liczne skargi skarżącego rozpatrywane w tutejszym sądzie pozwalają stwierdzić, że sądowi z urzędu znany jest fakt wykazywania przez organ I instancji w innych decyzjach okoliczności braku środków finansowych na pokrycie wszystkich potrzeb. Mając na uwadze powyższe, nie jest możliwe by uznać, że brak szczegółowego wyliczenia w uzasadnieniu decyzji stanu budżetu ośrodka i liczby podopiecznych mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik tej konkretnej sprawy. Po drugie, naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie stanowi automatycznie podstawy do uchylenia decyzji, jeśli nie towarzyszy mu takie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego rozwijających zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu i zapewniających jej realizację, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W przekonaniu Sądu, zarzucana skargą niemożność zapoznania się przez skarżącego przed wydaniem decyzji przez organ I instancji z wnioskami pracownika socjalnego, nie jest uchybieniem istotnym i nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro organ decyzyjny wnioskami tymi nie jest związany. Ponadto jak wynika to z uzasadnień organów orzekających w sprawie, organy na wnioski te nie powoływały się przy rozstrzygnięciu każdej instancji. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.