II SA/Sz 746/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy D. decyzją z [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 16, art. 4, art. 5 ust. 1 i 3, art. 10 ust. 2, art. 13 ust. 1, art. 18 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 3-5c i art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.), odmówił K. M. przyznania świadczenia wychowawczego na syna W. M. za okres świadczeniowy 2018/2019 za styczeń 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wójt wyjaśnił, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na styczeń 2019 r. wpłynął w dniu 19 lutego 2019 r., a zatem z naruszeniem terminu wskazanego w art.18 ust. 2 ustawy. Termin określony w ww. przepisie jest terminem prawa materialnego i jego niezachowanie powoduje utratę prawa do świadczenia. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poza wyjątkami określonymi w art. 18 ust. 3 nie przewiduje możliwości wstecznego ustalenia prawa do świadczeń. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że uchybienie terminowi do wystąpienia o świadczenie spowodowane było sporem prawnym jaki toczył z organami gminy o prawo do świadczenia wychowawczego na syna. Skarżący zaznaczył, że gdy tylko Wójt przyznał mu świadczenie wychowawcze na syna W. za okres od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r., bezzwłocznie zawnioskował o przyznanie mu świadczenia za okres od 1 października 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 2 i 3, art. 18 i art. 21 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zacytowało przepisy stanowiące podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i wyjaśniło, że złożenie przez skarżącego w lutym 2019 r. wniosku o świadczenie wychowawcze na drugie dziecko, tj. na syna W. M. za styczeń 2019 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu określonego w przepisach ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i dlatego niemożliwe było wypłacenie świadczenia za miesiąc styczeń 2019 r. Organ odwoławczy powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 30 stycznia 2014 r., sygn. II SA/Go 974/13 zauważył, że terminy do ubiegania się o świadczenie mają charakter materialnoprawny, co skutkuje tym, że po ich upływie uprawnienie do świadczenia wychowawczego za dany miesiąc wygasa. Terminy prawa materialnego nie podlegają modyfikacji/przywróceniu przez organ, z tego względu niedopuszczalne jest ich przywrócenie. Zdaniem Kolegium, prowadzenie przez stronę sporu o świadczenie wychowawcze za inny okres zasiłkowy, tj. za 2017 rok nie stanowiło prawnej przeszkody w ubieganiu się i złożeniu w terminie kolejnego wniosku o pomoc państwa w następnym okresie określonym ustawą. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że organ I instancji uwzględnił złożony z zachowaniem ustawowego terminu, tj. w dniu 6 lutego 2019 r. wniosek skarżącego sprawującego opiekę naprzemienną o świadczenie wychowawcze na syna za okres od lutego 2019 r. do września 2019 r. Powyższa decyzja została zaskarżona przez K. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zdaniem skarżącego, decyzja Kolegium wydana została z naruszeniem art. 4.1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a także z naruszeniem art. 8 § 1 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy D. z dnia [...] Skarżący wskazał, że bezspornym jest fakt, iż przedmiotowy wniosek nie został złożony w ustawowym terminie. Powyższe było jednak ściśle powiązane z trwającym około 1,5 roku postępowaniem odwoławczym, które dotyczyło wniosku złożonego w dniu 29 czerwca 2017 r. w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko - W. M. za okres od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r. Nadto wyjaśnił, że tocząca się sprawa oraz niekorzystne dla niego interpretacje prawa przez Wójta Gminy D. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymywały go w przekonaniu, że w świetle obowiązujących przepisów świadczenie wychowawcze na syna [...] mu nie przysługuje spowodowały, że nie składał wniosków na kolejne okresy świadczenia wychowawczego w ustawowych terminach. Gdy tylko Wójt Gminy D. (30 styczeń 2019 r.) przyznał mu świadczenie wychowawcze na syna [...] za okres od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r., bezzwłocznie zawnioskowałby o przyznanie mu świadczenia za okres od 1 października 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] skarżący poparł skargę i wyjaśnił, że nie rozumie dlaczego decyzja dotyczy tylko stycznia 2019 r., skoro wnioskował za okres świadczeniowy 2018/2019. Nadto podał, że od lutego 2019 r. otrzymuje świadczenie na syna, bowiem złożył wniosek o przyznanie mu świadczenia wychowawczego. Natomiast gdy zorientował się, że decyzja dotyczy tylko okresu przyszłego złożył dwa kolejne wnioski dotyczące okresu świadczeniowego 2017/2018 i 2018 do styczeń 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.). Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Stosownie do treści art. 21 ust. 3 -5c ww. ustawy wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 sierpnia danego roku, a w przypadku wniosków składanych drogą elektroniczną - od dnia 1 lipca danego roku (ust. 3). W przypadku, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze na kolejny okres złoży wniosek wraz z dokumentami do dnia 31 sierpnia, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata tego świadczenia przysługująca za miesiąc październik danego roku następuje do dnia 31 października tego roku (ust.4). W przypadku, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze na kolejny okres złoży wniosek wraz z wymaganymi dokumentami w okresie: - od dnia 1 września do dnia 30 września danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 30 listopada tego roku (ust.5); - od dnia 1 października do dnia 31 października danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 grudnia tego roku (5a); - od dnia 1 listopada do dnia 30 listopada danego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do dnia 31 stycznia następnego roku (5b); - od dnia 1 grudnia danego roku do dnia 31 stycznia następnego roku, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz wypłata przysługującego świadczenia wychowawczego następuje do ostatniego dnia lutego następnego roku (5c). Niniejsze postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 19 lutego 2019 r. o przyznanie mu prawa do świadczenia wychowawczego na syna W. M. na okres zasiłkowy 2018/2019. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji było stwierdzenie, że złożenie przez skarżącego w lutym 2019 r. wniosku o świadczenie wychowawcze za styczeń 2019 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu określonego w ww. przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i dlatego niemożliwe było wypłacenie świadczenia za styczeń 2019 r. Rację mają organy obu instancji, że terminy, o których mowa w cytowanych wyżej przepisach mają charakter terminów prawa materialnego. Oznacza to, że uprawnienie do otrzymania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia wychowawczego mogło zostać ukształtowane wyłącznie do momentu upływu terminu. Jego niezachowanie skutkuje natomiast brakiem możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia wstecz, lecz tylko od momentu złożenia wniosku. Materialny charakter terminu oznacza również, że nie podlega on przywróceniu, a okoliczności i przyczyny niezłożenia wniosku przed jego upływem, za które osoba uprawniona może nawet nie ponosić winy, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania tego świadczenia. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, niezrozumiałe jest stanowisko organów rozpatrujących wniosek skarżącego, że dotyczył on tylko miesiąca stycznia 2019 r. Okoliczność ta nie wynika z treści wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 19 lutego 2019 r., a ponadto w treści odwołania K. M. wskazał, że gdy tylko Wójt przyznał mu świadczenie wychowawcze na syna [...] za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r., bezzwłocznie zawnioskował o przyznanie mu świadczenia za kolejny okres, tj. od 1 października 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. Stwierdzić zatem trzeba, że zarówno organ I instancji, jak i następnie Kolegium nie rozpatrzyły wniosku skarżącego w całości, tj. zgodnie z zawartym w nim żądaniem. W tym stanie rzeczy należy uznać, że organy nie dokonały należytego wyjaśnienia sprawy, czym naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik. Odnosząc się do zarzutu skarżącego o braku pouczenia od organu o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy podnieść należy, że generalnie postępowania o przyznanie świadczeń wychowawczych wymagają inicjatywy zainteresowanej strony, postępowania nie toczą się bowiem z urzędu, ale wymagane jest złożenie wniosku. Jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie, przepis art. 9 K.p.a. nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. Z treści tego przepisu nie wynika także dla organu obowiązek udzielania stronie postępowania administracyjnego porad co do zasadności, czy celowości wniesienia konkretnego środka prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy winny wziąć pod uwagę powyższe wskazania i wydać rozstrzygnięcie odnoszące się do żądań skarżącego w całości.