II SA/Sz 76/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy M.J. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji kierującą skarżącego na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zarządzeniem z dnia [...] r. (doręczonym w dniu [...] r.) skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W dniu [...] r. M.J. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał wskazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, ponieważ wskutek wypadku samochodowego znacznie zmniejszył się zakres prowadzonej przezeń działalności gospodarczej, która w chwili obecnej przynosi straty. Wnioskodawca oświadczył, że mieszka z żoną w domu o pow. [...] m2, nie ma żadnych innych nieruchomości ani przedmiotów wartościowych, a comiesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł brutto, na który składają się renta skarżącego i wynagrodzenie za pracę żony. Wskazał, że spłaca razem z żoną kredyt hipoteczny zaciągnięty w [...] r. po wypadku, a miesięczna rata tego kredytu wynosi [...] CHF. M.J. oświadczył, że ponosi koszty egzekucji komorniczej prowadzonej z majątku jego i żony. W odpowiedzi na otrzymane z Sądu zarządzenie z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że ani on ani żona nie posiadają rachunków bankowych, a comiesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą [...] zł (wyżywienie [...] zł, opłata za "eNN" [...] zł, gaz [...] zł, woda [...] zł). Ponadto, z uzyskiwanej renty potrącana jest kwota [...] zł z tytułu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika, a z wynagrodzenia za pracę żony potrącana jest kwota [...] zł, również z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawca oświadczył, że oprócz kredytu hipotecznego spłaca cztery inne kredyty bankowe, a comiesięczne raty tych kredytów wynoszą: kredyt w G. Banku [...] zł, kredyt na miarę w P. [...] zł, kredyt w L. [...] zł, kredyt w E. Banku [...] zł. Ponadto, jest zobowiązany do uiszczenia kwoty [...] zł tytułem kary grzywny i kosztów sądowych. Wnioskodawca przedłożył dowody potwierdzające raty kredytów i kwoty potrącane z tytułu zajęcia komorniczego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. M.J. oświadczył, że kredyty zostały zaciągnięte w celu uregulowania zaległości finansowych, które powstały wskutek pobranego w ramach działalności handlowej towaru oraz ograniczeń będących następstwem wypadku w [...] r. Wskazał, że złą sytuację finansową pogłębił fakt niezrealizowania w terminie kilku dużych robot geodezyjnych zleconych przez Agencję Nieruchomości Rolnych O.T. , oraz poniesienie w trakcie prac geodezyjnych dużych kosztów finansowych w wysokości [...] zł. Na sytuację tą miała także wpływ nieterminowa zapłata wynagrodzenia przez ANR O.T. [...] za wykonanie innych prac geodezyjnych i niedotrzymanie terminu zapłaty kwoty [...] zł z powodu opóźnień w wykonaniu pięciu umów. Skarżący przedłożył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za pracę żony, odcinki renty oraz dowody potwierdzające wydatki poniesione na utrzymanie domu (Internet [...] zł miesięcznie, wywóz odpadów komunalnych ok. [...] zł miesięcznie). Ponadto, dołączył faktury za energię elektryczną na kwoty ok. [...]zł miesięcznie wystawione na skarżącego ale dotyczące innego adresu niż adres zamieszkania wskazany w formularzu PPF (faktury dotyczą ul. [...], a wnioskodawca oświadczył, że mieszka pod adresem [...]). M.J. załączył do oświadczenia także wezwanie do zapłaty na kwotę [...] zł za przekształcenie gruntu w [...] r., oraz pięć dowodów wpłat za gaz dotyczących jednego rachunku z dnia [...] r., na łączną kwotę [...] zł, a uiszczonych w okresie od [...] do [...] r. Wnioskodawca przedłożył również wspólne z żoną zeznanie podatkowe za [...] r., z którego wynika, że żona skarżącego, oprócz wynagrodzenia za pracę w [...] r., osiągnęła dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług geodezyjnych i handlu, który wyniósł [...] zł, przy przychodzie na poziomie [...] zł). Postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. akt II SA/Sz 76/09) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił M.J. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia M.J. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, wskutek czego postanowienie to w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej określanego skrótem "p.p.s.a.", utraciło moc. W sprzeciwie M.J. wyjaśnił, że nie posiada rachunku bankowego, a rachunek na który bank przelał w [...] r. kwotę [...] zł z tytułu pożyczki należy do jego syna P.J. i że pieniądze te zostały wykorzystane na pilną realizację zobowiązań wobec wierzycieli skarżącego i jego żony. Oświadczył, że w związku z trudną sytuacją, co miesiąc razem z żoną otrzymują od syna duże wsparcie finansowe (w zależności od potrzeb), oraz że obecnie oprócz nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, nie posiadają żadnych innych nieruchomości. Skarżący wskazał, że wcześniej prowadził działalność gospodarczą w dużych rozmiarach i z nieodpłatnie wykonał dla Agencji Nieruchomości Rolnych szereg robót geodezyjnych o wartości ok. [...] zł, a teraz kiedy jest chory potrzebuje pomocy od Skarbu Państwa. Do sprzeciwu M.J. dołączył oświadczenie syna P.J., w którym potwierdzi on, że pomaga rodzicom finansowo i udostępnił skarżącemu swoje konto bankowe celem przelania środków z pożyczki. Ponadto, P.J. oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości dotychczas nie obciążonej przez wierzycieli i że nieruchomość tą otrzymał od rodziców na podstawie umowy darowizny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Oznacza to, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób rzeczywiście ubogich, które nie uzyskują dochodów, bądź ich dochody są bardzo ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 246 p.p.s.a., to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy. Skarżący w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu oświadczył, że mieszka tylko z żoną i utrzymują się wyłącznie z Jego renty i wynagrodzenia za pracę żony oraz że skarżący prowadzi także działalność gospodarczą, która przynosi straty. Jednakże z zeznania podatkowego za [...] r. przedłożonego przez wnioskodawcę wynika, że także żona prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług geodezyjnych i handlu, która przyniosła określone dochody. W sprzeciwie skarżący podał, że otrzymuje duże wsparcie finansowe od syna (w zależności od potrzeb), korzysta z rachunku bankowego syna, a z oświadczenia syna wynika, że mieszka on pod tym samym adresem co rodzice i że otrzymał od nich wolną od obciążeń nieruchomość. Wnioskodawca w sprzeciwie nie wyjaśnił jednak, czy darował synowi nieruchomość przy ul. [...] czy też inną nieruchomość, ani do kogo należy nieruchomość przy ul. [...], gdzie żona prowadzi działalność gospodarczą. Nie podał powierzchni działki na której znajduje się jego dom, ani nie wskazał jakiej nieruchomości dotyczy opłata za przekształcenie gruntu. M.J. oświadczył, że dochód miesięczny brutto Jego rodziny wynosi [...] zł, a z przedłożonych dowodów wynika, że dochód netto po potrąceniach komorniczych wynosi [...] zł. Tymczasem same tylko raty kredytów udokumentowane przez wnioskodawcę wynoszą miesięcznie ok. [...] zł, więc przewyższają deklarowane dochody. Ponadto, jak podał skarżący, comiesięcznie ponoszone koszty utrzymania rodziny sięgają [...] zł. W piśmie z dnia [...] r. (k-[...]) skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza powoduje konieczność korzystania z samochodu i stanowi jedyne źródło dochodu, zaś w piśmie z dnia [...]r. oświadczył, że usługi geodezyjne wykonuje w bardzo małym zakresie, tylko dla sąsiadów i znajomych i na ich wyłączną prośbę. Pomimo, że skarżący i Jego żona prowadzą działalność gospodarczą, wnioskodawca podtrzymując twierdzenie, iż nie posiadają oni rachunków bankowych, wyjaśnił, że jedną z pożyczek w kwocie [...] zł przelał na konto syna. W ocenie Sądu, oświadczenie M.J. dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej, a także uzyskiwanych dochodów jest niepełne i nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżący oświadczył w urzędowym formularzu, że mieszka tylko z żoną, gdy tymczasem w załączonym do sprzeciwu oświadczeniu P.J. (syn) wskazał ten sam adres zamieszkania co rodzice. Skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody i oboje prowadzą działalność gospodarczą. Wnioskodawca nie podał jaki dochód uzyskuje z działalności gospodarczej, pomimo że w oświadczeniach znajdujących się w aktach sprawy wskazywał, że dochód ten stanowi Jego jedyne źródło utrzymania (k-[...] akt sądowych). Należy także zauważyć, że strata wynikająca z zeznania podatkowego jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie musi oznaczać braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie przesądza o istnieniu potrzeby udzielenia stronie pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia adwokata. Wnioskodawca całkowicie pominął okoliczność, że jego żona także prowadzi działalność gospodarczą. Udokumentowanie potrąceń komorniczych z renty i wynagrodzenia za pracę żony, a także rat kredytów nie wystarcza do przyjęcia, że skarżący znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek, czy też częściowych kosztów postępowania. Szczególnie, że same tylko raty kredytów przewyższają deklarowane dochody netto (po potrąceniach komorniczych). Oceny tej nie zmienia oświadczenie syna dotyczące znacznej pomocy finansowej udzielanej rodzicom. W tym miejscu należy zauważyć, że pomocy tej oraz jej wysokości skarżący nie uwzględnił deklarując wysokość uzyskiwanych dochodów. Jednocześnie M.J. nie wykazał, aby uzyskaną w [...]r. pożyczkę w wysokości [...] zł, z bliżej nieokreślonych przyczyn przekazaną na rachunek bankowy syna, w całości rozdysponował i to na cele związane z uregulowaniem zaległych zobowiązań. Skarżący nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących posiadanych nieruchomości, a okoliczność, że wraz z żoną podarował synowi nieruchomość wolną od obciążeń oznacza, że świadomie pogorszył swoją sytuację materialną. Postawa skarżącego, który wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać Jego sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Na marginesie należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy podejmowane w ramach postępowania, które ma charakter incydentalny (wpadkowy) w stosunku do zawisłej przed Sądem sprawy, w sferze faktów winno się opierać, co do zasady, na treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu. W razie niekompletności lub niejasności danych zawartych we wniosku informacje te powinny być uzupełnione przez stronę na wezwanie Sądu w określonym terminie (art. 255 p.p.s.a.). Nie jest do zaaprobowania przyjęcie takiego sposobu prowadzenia czynności wyjaśniających w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, w którym wnioskodawca podaje informacje niekompletne, pomimo wezwania nie precyzuje ich w sposób dostateczny, a składając dalsze wyjaśnienia (np. w złożonym sprzeciwie) przedstawia kolejne, nowe okoliczności, które nie korespondują z wcześniejszymi oświadczeniami. W postępowaniu tym nie jest rolą Sądu prowadzenie dochodzenia i dowodzenia rzeczywistego stanu majątkowego strony i kierowania wezwań dla wyjaśniania kolejnych wątpliwości pojawiających się wraz z nowymi dokumentami przedkładanymi przez wnioskodawcę. Jak już wskazano wyżej, ciężar dowodu w tym zakresie i co się z tym wiąże jednoznaczne i precyzyjne wykazanie swojej aktualnej sytuacji majątkowej spoczywa na stronie zainteresowanej przyznaniem prawa pomocy. Skoro informacje podane przez M.J. nie były przekonujące, bowiem były zmienne, częściowo wzajemnie sprzeczne, a przede wszystkim niepełne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 246 w zw. z art. 254 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.