II SA/Sz 760/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Protokolant Tomasz Korpal po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2008r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego F. P. kwotę [...] zł zawierającą należny podatek od towarów i usług w kwocie [...] zł, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta w K., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił J. K. przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego na częściowy zwrot kosztów zakupu pralki automatycznej. W wyniku rozpatrzenia odwołania J. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, "wnioskując o ponowne rozpatrzenie sprawy pod kątem rozważenia możliwości wsparcia strony na wnioskowany cel, przeznaczenie bowiem kwoty rzędu 300 zł na zakup niezbędnego przedmiotu tj pralki z bieżącego skromnego budżetu spowoduje w ocenie składu orzekającego dalsze znaczne ujemne saldo budżetu domowego strony". Ponadto Kolegium zauważyło, iż "w aktach sprawy znajduje się pismo organu z dnia 30 listopada 2006 r. z treści którego strona wnioskować mogła o uzyskaniu pomocy na wnioskowany cel, stąd zakup pralki w określonej cenie". Decyzją z dnia [...] numer [...] , ponownie rozpatrując sprawę, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta w K., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił J. K. przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego na częściowy zwrot kosztów zakupu pralki automatycznej. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i uznając, pomimo przekroczenia przez J. K. kryterium dochodowego (kryterium - 477,000 zł, dochód – 609,28 zł ), sytuację finansową strony za trudną, stwierdził, iż podjął decyzję odmowną z uwagi na ograniczone możliwości Ośrodka. Ponadto stwierdził, iż w pierwszej kolejności Ośrodek zaspokaja niezbędne, podstawowe potrzeby bytowe osób i rodzin ubiegających się o pomoc, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego (art.8 ust.1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ wskazał, iż J. K. od kilku lat objęty jest pomocą finansową. W pierwszy kwartale 2007 r. Ośrodek przyznał mu pomoc w postaci zasiłku celowego specjalnego w wysokości 450 zł - na częściowe pokrycie kosztów związanych z zakupem leków, żywności, dokonaniem bieżących opłat lokalowych – wypłacany miesięcznie po 90 zł (01-05.2007 r.), zasiłek celowy na zakup posiłków w wysokości 400 zł – wypłacany miesięcznie po 80 zł (01-05.2007 r.). Tak więc w podanym okresie J. K. otrzymuje miesięcznie łączną pomoc w wysokości 170 zł,00 zł. Dalej idąca pomoc byłaby nieusprawiedliwiona, zważywszy, że na dofinansowanie pralki strona otrzymała już kwotę 959,20 zł i w istocie rzeczy J. K. otrzymałby pomoc niewspółmierną do innych świadczeniobiorców Ośrodka. Od decyzji tej J. K. odwołał się podnosząc, iż przed wydaniem decyzji nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego i dowodowego, nie sporządzono nowych wniosków pracownika socjalnego ani planu pomocy , a także nie zastosowano zaleceń zawartych w decyzji organu odwoławczego. W uzupełnieniu odwołania /oświadczenie z dnia 25 kwietnia 2007 r./ odwołujący się zażądał aktualizacji wywiadu rodzinnego, przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego u córki B. L. i w razie potrzeby skierowania przeciwko niej pozwu do sądu o zasądzenie alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] numer [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium ustaliło, że J. K. lat 52, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ze względu na przewlekłe schorzenia posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i wymaga systematycznego leczenia farmakologicznego. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód strony wynosił 609,28 zł, na który składała się renta inwalidzka 458,58 zł oraz dodatek mieszkaniowy 150,70 zł. i był wyższy od ustawowego kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 z późn.zm.), które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Okoliczność ta nie daje podstawy do przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego, jednakże przepis art. 41 ustawy wymaga, by organ rozpatrzył sprawę pod kątem ewentualnego przyznania specjalnego zasiłku celowego, o ile uzna, że zachodzi przypadek szczególny uzasadniający przyznanie pomocy, mimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. Kolegium podkreśliło, że zarówno zasiłek celowy jak i specjalny zasiłek celowy są świadczeniami mającymi charakter nieobowiązkowy, przyznawanymi po zaspokojeniu potrzeb o charakterze obligatoryjnym. Oznacza to, że jeśli nawet organ stwierdzi szczególny charakter sprawy, który uzasadniałby przyznanie specjalnego zasiłku celowego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, to pozytywne załatwienie uzależnione jest od wielkości posiadanych przez organ środków finansowych i od okoliczności sprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek J. K. o przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości około 300 zł dotyczy częściowego pokrycia kosztów zakupu pralki automatycznej. Strona na zakup pralki otrzymała z PFRON kwotę 959,20 zł pozwalającą na pokrycie 80% jej wartości. Nadto odrębnymi decyzjami J. K. uzyskał pomoc w postaci specjalnych zasiłków celowych na zaspokojenie różnych zgłoszonych potrzeb. Jak wynika z akt sprawy pomoc ta, niezależnie od udzielanej w poprzednich okresach, obejmuje od miesiąca stycznia do maja br. kwotę po 170 zł miesięcznie. Kolegium stwierdziło, iż rozumie w pełni trudną sytuację bytową i zdrowotną J. K., jednakże ze względu na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka, organ nie może zaspokoić w pełnym zakresie wszystkich zgłoszonych przez stronę potrzeb. Odnosząc się do żądań zawartych w załączniku z dnia 25 kwietnia 2007 r. do odwołania Kolegium stwierdziło, że: - wobec wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego na jego ocenę i wydanie stosownej decyzji brak jest przesłanek do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w trybie art. 89 Kpa, - w myśl art.107 ust.4 ustawy o pomocy społecznej aktualizację wywiadu rodzinnego sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Brak jest zatem powodu, by taki wywiad został zaktualizowany, skoro ostatni został przeprowadzony w dniu 9 stycznia 2007 r., - Kolegium nie posiada legitymacji czynnej do wystąpienia do Sądu z wnioskiem o zasądzenie od córki B. L. świadczeń alimentacyjnych. Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący podniósł, że Kolegium uchylając wcześniej decyzję odmawiającą mu przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup pralki wydało zalecenia i stwierdziło, że z treści pisma organu I instancji z dnia 30 listopada 2006 r. strona mogła wywnioskować, iż otrzyma pomoc na zakup pralki. Skarżący dodał, że gdyby nie to przyrzeczenie organu nie zakupiłby pralki. Podobnie jak w odwołaniu skarżący podniósł zarzuty dotyczące braku postępowania dowodowego i wyjaśniającego, a ponadto zarzucił naruszenie art.107 § 3 Kpa, gdyż jego zdaniem, organ I instancji szczegółowo winien wykazać ilość środków posiadanych w okresie rozpatrywania przez MOPS wniosków o pomoc, a tego nie uczynił. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, a także podkreślając, iż w swojej decyzji z dnia [...] jedynie uznało, iż ponownie rozpatrując sprawę MOPS może ewentualnie przyznać pomoc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie dokonuje więc kontroli aktów lub czynności pod względem słusznościowym i nie orzeka merytorycznie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a także stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art.134 § 1 i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.). W niniejszej sprawie skarga jest bezzasadna, ponieważ sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania określa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód skarżącego przekracza wysokość kryterium dochodowego. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą lub osobę w rodzinie ustawodawca, w art. 41 powołanej ustawy o pomocy społecznej, przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: - specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; - zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z treści powołanego art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego (władzy dyskrecjonalnej). Wprawdzie nie są to świadczenia obowiązkowe, ale też przyznanie tych świadczeń nie może być dowolne. Przenosząc te rozważania na okoliczności przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że skarżący otrzymał dofinansowanie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (pismo z dnia 5 grudnia 2006 r.) na zakup pralki automatycznej w wysokości 80% ceny sprzętu, nie więcej jednak niż 959,20 zł (przyjęto cenę pralki w kwocie 1199,00 zł). W dniu 9 grudnia 2006 r. J. K. zakupił droższy model pralki (za kwotę 1249 zł) i następnie wniósł o dopłatę różnicy pomiędzy przyznaną pomocą, a jej ceną (wniosek z dnia 2 stycznia 2007 r. ). Należy jednak podkreślić, że zwrot wydatków na już zakupiony towar, zdaniem Sądu, w ogóle nie mieści się w zakresie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Przepis art. 41 pkt 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej, mówiąc o szczególnie uzasadnionych przypadkach czyni ze specjalnego zasiłku celowego instrument, który nie może ze swej istoty służyć do zwrotu wydatków uprzednio poniesionych przez wnioskodawcę. Ponadto przepis ten wyraźnie mówi, iż forma pomocy społecznej nie jest przewidziana na pokrywanie pełnych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą i refundowania w całości dokonanych przez nią zakupów, lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej. Należy zwrócić uwagę, że J. K. już od dawna otrzymuje wsparcie finansowe z środków pomocy społecznej. W pierwszym kwartale 2007 r. pomoc ta wynosiła 170 zł miesięcznie. Ponadto PFRON jest państwowym funduszem celowym, stąd przyznane z niego dofinansowanie stanowi pomoc państwa, podobnie jak pomoc ze środków pomocy społecznej. Stwierdzić także należy, że sformułowań zawartych w piśmie MOPS w K. z dnia 30 listopada 2006 r., w ocenie Sądu, nie można rozumieć jako przyrzeczenie, czy też innego rodzaju zapewnienie dofinansowania zakupu pralki w pełnej wysokości jej wartości. Dodatkowo w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego wskazał, iż przy rozstrzyganiu sprawy wzięto pod uwagę zakres przyznanej już pomocy oraz potrzeby wnioskodawcy, jak również możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Co prawda organ nie wskazał na konkretne kwoty rozdysponowane lub też pozostające do rozdysponowania ze środków pomocy społecznej pozostających w dyspozycji MOPS, jednakże faktem powszechnie znanym jest niska wysokość tych środków, a tym samym niska wysokość pomocy udzielanej poszczególnym świadczeniobiorcom. Powyższe uchybienie, w niniejszej sprawie, nie miało wpływu na wynik sprawy skarżący bowiem pomoc taką otrzymuje regularnie pomimo, że jego stały dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art.8 ust.1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (477 zł miesięcznie ). Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w kwestii podjętego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie decyzje zostały wydane w oparciu o obowiązujące przepisy, a o odmowie przyznania świadczenia decydowały nie tylko sytuacja życiowa wnioskodawcy, ale przede wszystkim rodzaj potrzeb, które w pierwszej kolejności zabezpieczał Ośrodek Pomocy Społecznej, jak również możliwości finansowe tego Ośrodka. W związku z powyższym organy obu instancji dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i oceny tej dokonały prawidłowo. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzeczono jak w sentencji.