II SA/Sz 761/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.) Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia [...] r. B. Ł. zwrócił się do Burmistrza Miasta D. o zmianę, w trybie art. 155 K.p.a., decyzji z dnia [...] r. nr [...] przyznającej zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą i przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną mamą. Burmistrz Miasta D. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 3 pkt 11 i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu wniosku B. Ł., odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny matką Z. Ł.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że B. Ł. w dniu [...] r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką Z. Ł., która na podstawie orzeczenia z dnia [...] r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na czas stały. Zgodnie z treścią orzeczenia, czasu powstania niepełnosprawności matki nie można było ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] r., tj. w wieku [...] lat. Zgodnie z obowiązującymi w dniu rozpatrywania ww. wniosku przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, w dniu [...] r. wydano wnioskodawcy decyzję pozytywną, przyznającą wnioskowane świadczenie na okres od [...] r. na czas nieokreślony. W dniu [...] r. wydano B. Ł. pisemną informację o zmianach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego wprowadzonych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz.1548). Zgodnie z ww. ustawą osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów, które obowiązywały do 31 grudnia 2012 r. miały zachowane prawo do tego świadczenia do 30 czerwca 2013 r. Po upływie tego terminu, zgodnie z art. 11 ust. 3 wymienionej ustawy, wszystkie wydane na podstawie dotychczasowych przepisów decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa. Od dnia 1 lipca 2013 r. osoby pobierające dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne i opiekujące się nadal niepełnosprawnym członkiem rodziny, miały możliwość ponownego złożenia wniosku wraz z dokumentami o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ I instancji wskazał, że wnioskodawca po dniu 1 lipca 2013 r. nie złożył w organie żadnego wniosku bądź o świadczenie pielęgnacyjne, bądź o specjalny zasiłek opiekuńczy. W dniu [...] r. wydano wnioskodawcy pisemną informację o fakcie wejścia w życie z dniem [...] r. ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, warunkach przyznania tego świadczenia oraz o możliwości złożenia wniosku dla przyznania nowego świadczenia. W dniu [...] r. B. Ł. złożył w organie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna na dwa okresy, tj. od dnia [...] r. do dnia [...] r. oraz od dnia [...] r. na czas nieokreślony. Organ wskazał, że wydał decyzję przyznającą wnioskowane świadczenia od dnia [...] r. do dnia ustania potrzeby, wraz z przysługującymi odsetkami. Następnie wskazał, że wnioskodawca pobierał zasiłek dla opiekuna do dnia [...] r., tj. do czasu wydania decyzji uchylającej powyższe świadczenie. Uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna nastąpiło na pisemny wniosek B. Ł.. W dniu [...] r. B. Ł. złożył wniosek o przywrócenie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką Z. Ł.. Po przytoczeniu treści przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że przepis ten uznany został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/1) za niezgodny z Konstytucją RP lecz nie został ustawowo uchylony i nadal obowiązuje w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "praw" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji B. Ł. zarzucił naruszenie: art. 8, art. 9, art. 10, art. 7 i art. 77 § 1, art. 107 § 1 pkt 4 i 6 i § 3 i art. 155 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 i art. 27 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu wskazał, iż złożył wniosek o zmianę decyzji, a organ wydał jedynie decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co pozbawia stronę jedynego źródła utrzymania. W ocenie skarżącego, spełnia on warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, co potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 oraz przytoczone wyroki sądów administracyjnych. Odwołujący nie zgodził się z organem I instancji, że rzekomo nie złożył żadnego wniosku o przyznanie określonego świadczenia, gdyż wniosek taki złożył w dniu [...] r., na co organ sam wskazał w decyzji. B. Ł. wyjaśnił, że złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, gdyż zgodnie z uzyskaną informacją z dnia [...] r. oraz [...] r. odwołującemu nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne, co w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (czyli już po złożonym przez odwołującego wniosku o przyznanie świadczenia) zostało uznane za niekonstytucyjne. Odwołujący podkreślił, że wbrew twierdzeniom organu złożył określony wniosek, w którym domagał się ustalenia określonego prawa, przysługującego mu zgodnie z uzyskaną informacją od organu od dnia 1.07.2013 r. Następnie wskazał, że niewłaściwe sformułowanie wniosku nie powinno stać się przyczyną pozbawienia go jedynego źródła utrzymania. Organy administracji powinny załatwiać sprawy zgodnie z intencją wnioskodawcy, która powinna zostać przez organ rozpoznana. Uchylenie decyzji z dnia [...] r. jest niezgodne ze słusznym interesem strony, gdy nie jest sprzężone z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący utrzymuje się jedynie z zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w kwocie [...]zł miesięcznie. Zaskarżona decyzja pozbawia go prawa do tego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art.17 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania B. Ł., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało B. Ł. świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] r. do ustania potrzeby. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po przytoczeniu treści art. 17 ust.1, ust.1b, ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że decyzje w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie są decyzjami uznaniowymi. Kolegium wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 podało, że skoro w ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, to nie ulega wątpliwości, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od dnia 23 października 2014 r. Powyższe wynika również z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Jeżeli więc ustawodawca dopuścił wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, to znaczy, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. W świetle powyższego Kolegium uznało, iż spełnione są wszystkie przesłanki zawarte w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem na B. Ł. ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do matki, a wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad nią. B. Ł. powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w części nieprzyznającej skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] r. do dnia [...] r. oraz wniósł o zobowiązanie organu do wydania we właściwym terminie decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 8 i art. 9 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie i niepoinformowanie odwołującego o przysługujących mu uprawnieniach od momentu ogłoszenia przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, - art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niewłaściwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brak ustalenia, że odwołujący spełnia warunki do przywrócenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką, również w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., - art. 107 § 1 pkt 4 i 6 i § 3 K.p.a., poprzez niewskazanie podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia oraz brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji w odniesieniu do okresu od dnia [...] r. do dnia [...] r., - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwą wykładnię lub zastosowanie, tj. nieprzyznanie odwołującemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zamian za zasiłek dla opiekuna, gdy w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 odwołujący spełnia warunki w tym zakresie również w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., - art. 17 ust. 5 i art. 27 ust. 5 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez niepoinformowanie odwołującego o możliwości dokonania wyboru pomiędzy przysługującymi mu uprawnieniami. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. W piśmie procesowym z dnia 24 lipca 2018 r. B. Ł. wskazał, że zasiłek dla opiekuna ustał z dniem [...] r. i świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od dnia [...] r., a nie od [...] r. Dodatkowo skarżący wskazał, że wniosek o przywrócenie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony dnia [...] r., zatem decyzja z dnia [...] r. powinna zostać uchylona tego właśnie dnia, a nie z dniem [...] r. Skarżący zwrócił uwagę, że w związku z uchyleniem decyzji z dnia [...] r. brak podstawy prawnej do przyznania skarżącemu pobranych przez niego środków przed dniem [...] r. Powstała luka, w zakresie przyznania, przywrócenia świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] r., która wymaga wypełnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). Sąd uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz.1466 ze zm.) uznał za konieczne jej uchylenie. Należy jednak podkreślić, że naruszenie przepisów nie obejmuje zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13, z dnia 21 października 2024 r. W swoim wniosku z dnia [...] r. B. Ł. zwrócił się o uchylenie decyzji przyznającej mu zasiłek dla opiekuna i przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu mamą. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta D. uchylił decyzję z dnia [...] r. przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna, wskazując w uzasadnieniu, że stronie zostanie wypłacona kwota należnego zasiłku za 24 dni miesiąca [...] r. Następnie organ I instancji w kolejnej decyzji wydanej [...] r. odmówił B. Ł. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a organ odwoławczy – Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją uchyliło decyzję pierwszoinstancyjną i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] r. W obszernym uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, 1b i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał treść ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a podsumowując swoje wywody uznał, że "spełnione są wszystkie przesłanki zawarte w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych...". Jak wynika z treści uzasadnienia nie stanowił przedmiotu analizy i oceny organu termin użyty przez stronę we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne – strona ubiegała się o "przywrócenie" tego świadczenia, co jak wynika z odwołania i skargi strona rozumie jako przyznanie świadczenia od dnia [...] r. W tym zakresie więc organ nie ustosunkował się do wniosku strony, tym samym nie rozpoznając sprawy w jej całokształcie, czym naruszył art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Równocześnie organ nie uzasadnił dlaczego przyjął, że należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne z dniem [...] r. Dodać należy, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna przyznanego na mocy ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W sytuacji gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do zasiłku, o którym mowa w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, nie jest możliwe przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego (sygn. akt I OSK 82/2018). Mając na uwadze powyższe, Kolegium ponownie rozpatrując sprawę, winno przeprowadzić ocenę i analizę całości materiału dowodowego mając na uwadze także wniosek strony w sprawie w świetle obowiązujących przepisów prawa, a następnie podjąć rozstrzygnięcie uwzględniając przedstawione stanowisko sądu i szczegółowo uzasadni je, przedstawiając motywy swojej decyzji.